üç

Bitigçi Sözlük Maddesi

üç

(isim, sıfat)
· 3 meanings
  1. 1.

    (isim) İkiden sonra gelen sayının adı; se (II).

  2. 2.

    (isim) Bu sayıyı gösteren 3 ve III rakamlarının adı.

  3. 3.

    (sıfat) İki sayısına bir eklenmesiyle elde edilen doğal sayıyı veya bu sayıdaki varlıkları belirtir.

ADVANCED ANALYSES

Historical vocabulary

Patterns across historical periods of Turkish

Open / close

Earliest historical attestation: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 30

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

720–735 · Orkhon Turkish kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği

  1. 1

    720–735

    Orkhon Turkish

    Historical source

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: üç · sayı

    Dönem anlamı

    İkiden sonra, dörtten önce gelen sayı.

    anlam ve biçim sürekliliği

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Open primary-text attestations (2)
    (KT D4) k(e)rg(e)k : bolm(ı)ş : yogçı: sıg(ı)tçı: önre : küün : tugs(ı)kda : bükli: çöl(lü)g (e)l : t(a)bg(a)ç : tüpüt : (a)p(a)r : pur(u)m : kurk(ı)z : üç kuunk(a)n : ot(u)z t(a)t(a)r : kut(a)n : t(a)t(a)bı : bunça : bod(u)n :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 30

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    yir(i)ne : t(e)gi: sül(e)d(i)m(i)z] (KT D18) k(a)m(a)gı : biş ot(u)z : sül(e)d(i)m(i)z : üç y(e)g(i)rmi sün(ü)şd(ü)m(i)z : ill(i)g(i)g : ils(i)r(e)td(i)m(i)z : k(a)g(a)nl(ı)g(ı)g :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 34

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Open supporting sources (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Current dictionary

    Biçim: üç

    1. güncel anlam

    İkiden sonra gelen sayının adı; se (II)

    2. güncel anlam

    Bu sayıyı gösteren 3 ve III rakamlarının adı

    3. güncel anlam

    İki sayısına bir eklenmesiyle elde edilen doğal sayıyı veya bu sayıdaki varlıkları belirtir.

Method and dating limitations

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orkhon Turkishüçsayı

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: İkiden sonra, dörtten önce gelen sayı.

Çağdaş arama bağı: üç · biçim ve anlam sürekliliği · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • üç (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 4. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 5., 32. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, güney yüzü, 8. satır

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Corpus lines from historical sources

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

(BK D5) yogçı : sıg(ı)tçı : önre : kün : tugs(ı)kd(a)kı : bükli : çöl(lü)g il : t(a)bg(a)ç : tüpüt: (a)p(a)r pur(u)m : knrk(ı)z : üç kuurık(a)n : ot(u)z t(a)t(a)r : kııt(a)n : t(a)t(a)bı : bunça : bod(u)n : k(e)l(i)p(e)n:

Orkhon Turkish · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 56 · çevriyazı güveni A

yer(i)ne : t(e)gi : sü[l(e)d(i)m(i)z] : k(a)m(a)gı biş ot(u)z : sü[l(e)d(i)m](i)z [üç y(e)g(i)r]mi [sün(ü)şd(ü)m(i)z : ill(i)g(i)g : ils(i)r(e)td(i)m(i)z : k(a)g(a)nl(ı)g(ı)g : k(a)g(a)ns(ı)r(a)td(ı)m(ı)z :

Orkhon Turkish · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 60 · çevriyazı güveni A

Source publications and reading notes

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · üç

Note: The sentences in this section are selected automatically by the corpus sentence-selection algorithm. Their views, wording and content belong to the source texts; they do not bind Bitigçi or represent its views or position.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Spelling and Variants Verified relationships, frequency by period and usage share

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

Earliest Attestation and Dispersion Source publication dates, confidence level and stages of dispersion

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.