diş
(isim, anatomi, hayvan bilimi, teknik)
· 6 meanings
Ağızda besini işleyen mineralize yapı; alet çıkıntısı, vida sırtı veya bitki tanesi.
Selected Corpus Statistics
ADVANCED ANALYSES
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
Aç / kapat Aç / kapat
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
İlk tarihsel tanık: 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · Muʿînü’l-Mürîd · PDF s. 93
eserin tamamlanma aralığı. Kaynak, son dörtlük ve ketebe kaydındaki H. 713 Ramazan tarihini 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 aralığına dönüştürür. Tarih dayanağı: İnceleme, PDF s. 26–27
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
1313–1314 · Harezm Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: ses değişimiyle anlam sürekliliği
-
1
Tarihsel kaynak
1313–1314
Harezm Türkçesi
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: tiş, tişi · ad
Dönem anlamı
Ağızda besinleri kesip öğütmeye yarayan sert organlardan her biri.
ses değişimiyle anlam sürekliliğiMuʿînü’l-Mürîd’de tişi biçimi abdest ve ağız temizliği çevresindeki beden bağlamlarında kullanılır.
Günümüze uzanan değişim
tiş > diş gelişiminde ilk ünsüz ötümlüleşmiş; organ anlamı korunmuştur.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
15 munuıj birle mü’min bolur bu kişi bu cümle eren hem bu cümle tişi veli kél dşitgil aya ‘âkil èr
Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 93
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
37 yıraklık erür kim kül er bu kişi yakınlarğa baksa körünmes tişi sapa nedin ergey’ tarab cayş sürür
Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 96
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (1)
Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Dörtlük ve dize düzeyinde özgün metin, çeviri ve eksiksiz biçim dizini.
-
2
Güncel sözlük
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: diş
1. güncel anlam
İnsanda çeneye tutunarak besini koparan ve öğüten, dış yüzeyi mineyle örtülü mineralize yapılardan her biri; ilgili: → çiğnemek.
2. güncel anlam
Bir aletin kenarında veya çark çevresinde sıralanan ve işlevine katılan çıkıntılardan her biri; ilgili: → çıkıntı.
3. güncel anlam
Bir bitkisel ürünün bütününden ayrılabilen, sarımsak başında ve karanfilde görülen küçük tanecik; ilgili: → sarımsak.
4. güncel anlam
Bezemenin dış hattı boyunca yinelenerek sıralanan küçük çıkıntı; ilgili: → dantel.
5. güncel anlam
Omurgalılarda besini tutmaya veya işlemeye yarayan, çene, ağız boşluğu ya da yutakta gelişen mineralize yapı; ilgili: → çiğnemek.
6. güncel anlam
Vida veya somunun yüzeyinde sarmal bir hat boyunca yükselen sırt; ilgili: → vida.
Yöntem ve tarih sınırları
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Harezm Türkçesitişad
Kaynak çevriyazıları:Muʿînü’l-Mürîd: tişi
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Muʿînü’l-Mürîd: tişi. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Ağızda besinleri kesip öğütmeye yarayan sert organlardan her biri.
Tarihsel bağlam: Muʿînü’l-Mürîd’de tişi biçimi abdest ve ağız temizliği çevresindeki beden bağlamlarında kullanılır.
Anlamsal gelişim notu: tiş > diş gelişiminde ilk ünsüz ötümlüleşmiş; organ anlamı korunmuştur.
Çağdaş arama bağı: diş · ses değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- tişi ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 37/2, 41/2, 78/4, 241/4 (dörtlük/dize)
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · diş
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Cite this entry
Preparing citation formats for the current entry.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Related Entries
yüzgeç
sırt
çapaklı
kılağısız
pulpa odası
trabeküler
memecik
skinkgiller
dil kökü
sarıağız
kordalılar
derin fasya
radyal arter
grenli
The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.