fayda

Bitigçi Sözlük Maddesi

fayda

(isim)
Arapça fāʾide · 1 meanings

Bir işten elde edilen iyi sonuç veya sağlanan yarar.

  1. Yararlı sonuç

    (isim) → yarar.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 02:23:55 · Türkiye saati (UTC+3)

ADVANCED ANALYSES

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 106 · Tarihsel Derlem

eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1069–1077 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği

  1. 1

    1069–1077

    Karahanlı Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi · eserin telif dönemi

    Biçim: asıġ, asıġḳa, asıġlar · ad

    Dönem anlamı

    Bir işten, bilgiden ya da alışverişten elde edilen yararlı sonuç, çıkar veya kazanç.

    sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği

    Kutadgu Bilig ve Dîvânu Lugâti’t-Türk tanıkları asıġı yarar sağlama ve kazanç elde etme bağlamlarında gösterir.

    Günümüze uzanan değişim

    Asıġ sözcüğü çağdaş genel dilde çekilmiş; fayda, yarar ve kazanç onun bağlama göre ayrılan anlamlarını karşılamıştır.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    asıġ ḳolsa barça özüŋ yassızın berü kel tapuġ ḳıl köŋül bir ısın

    Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 106 · Kaynakta aç

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    üküş sözde artuḳ asıġ körmedim yana sözlemişte asıġ tulmadım

    Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 171 · Kaynakta aç

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (3)

    Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

    Madde, anlam, (PHP 3, PHP 4) ve beyit numarası için ana dizin.

    Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.

    Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.

    Tarihsel madde biçimleri, sözlük madde numaraları ve yazma yapraklarının karşılaştırma kaynağı.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: fayda

    1. güncel anlam

    → yarar

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Karahanlı Türkçesiasıġad
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: asıġ, asıġḳa, asıġlarDîvânu Lugâti’t-Türk: asıġ

Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ḳ, ġ işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir işten, bilgiden ya da alışverişten elde edilen yararlı sonuç, çıkar veya kazanç.

Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig ve Dîvânu Lugâti’t-Türk tanıkları asıġı yarar sağlama ve kazanç elde etme bağlamlarında gösterir.

Anlamsal gelişim notu: Asıġ sözcüğü çağdaş genel dilde çekilmiş; fayda, yarar ve kazanç onun bağlama göre ayrılan anlamlarını karşılamıştır.

Çağdaş arama bağı: fayda, yarar, kazanç · sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • asıġ (yalın biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 106, 171, 232, 363, 448, 858, 916, 1062, 1065, 1112, 1113, 1131, 1149, 1169, 1198, 1199, 1285, 1361, 1364, 1403, 1569, 1826, 2010, 2161, 2242, 2573, 2575, 2756, 2801, 2865, 2893, 2981, 2996, 3004, 3020, 3208, 3211, 3269, 3353, 3355, 3610, 3623, 3691, 3793, 3808, 3877, 4188, 4191, 4208, 4228, 4229, 4231, 4274, 4402, 4433, 4751, 4830, 4837, 4852, 4861, 4864, 5108, 5140, 5147, 5153, 5155, 5603, 5726, 5767. beyitler
  • asıġ (yalın biçim)
    Tanıklık: Dîvânu Lugâti’t-Türk, 0205. sözlük maddesi
  • asıġḳa ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3004. beyit
  • asıġlar ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1775, 1854, 3208, 5730, 6104. beyitler

Tarihsel kaynaklardan derlem satırları

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

Utru turup yaġdı aŋar kiş oḳı çıġılwar Aydım asıġ ḳılġu emes sen taḳı (bar) yalwar

Karahanlı Türkçesi · Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki Türkçe parçalar · 1072–1077 · Manzum parçalar · DLT I, 494 · çevriyazı güveni B · Tarihsel Derlem’de aç

Körklüg tonuġ özüŋ-ke tatlıġ aşıġ aḍınḳa Tutġıl ḳonuḳ aġırlıḳ yadsun çawıŋ boḍunḳa

Karahanlı Türkçesi · Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki Türkçe parçalar · 1072–1077 · Manzum parçalar · DLT I, 45 · çevriyazı güveni B · Tarihsel Derlem’de aç

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · fayda

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Related Entries

faydacı faydalı faydacıl faydasal faydasız faydacılık faydalanma faydalılık faydalanmak faydalı yük faydasızlık fayda algısı fayda değeri fayda düzeyi

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.