gök
(isim, sıfat, ağızlardan)
· 5 meanings
Uzay, yukarıdaki görünüm, renk ve olgunlaşmamışlık.
-
1.
Varlıkları kuşatan uzay
(isim) → uzay.
Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 09:51:38 · Türkiye saati (UTC+3)
Selected Corpus Statistics
ADVANCED ANALYSES
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
Aç / kapat Aç / kapat
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 30
yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · anlam ve biçim sürekliliği
-
1
Tarihsel kaynak
720–735
Orhon Türkçesi
Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri
Biçim: kök · ad
Dönem anlamı
Yeryüzünün üzerinde kubbe gibi görünen boşluk.
kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığıCanlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
Kül Tigin Doğu Yüzü (KT Dİ) üze kök : t(e)nri : (a)sra : y(a)g(ı)z : y(e)r : kıl(ı)ntukda : (e)kin (a)ra : kişi ogh : kıl(ı)nm(ı)ş : kişi : oglınta : üze : (e)çüm (a)pam : bum(ı)n
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 30
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
(a)dg(ı)rin: k(a)ra k[işin] (BK Kİ2) kök : t(e)y(e)nin : türük(ü)me : bod(u)n(u)ma : k(a)zg(a)nu : birt(i)m : iti birt(i)m : [.................. ](i)n : buns(u)z : kılt(ı)m : üze : t(e)nri :
Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 54
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (2)
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.
-
2
Tarihsel kaynak
1400–1500
Eski Anadolu Türkçesi
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: gök · ad
Dönem anlamı
Yeryüzünün üzerinde kubbe gibi görünen geniş boşluk.
anlam ve biçim sürekliliğiDede Korkut'ta göğün yeryüzüne karşıt yüksek alanı ve dua-soylama bağlamları denetlendi.
Günümüze uzanan değişim
Gök biçimi ve gökyüzü anlamı sürmüştür.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
lum Uruz menüm ivüm üstine tursun didi. Konur atın 7 çekdürdi, butun bindi. Tepel kaşğa aygırına Tundar bindi. 8 Gök bidevisin tutdurdı, Kazan Bigüii karındaşı Kara Göne 9 bindi. Ağ bide
Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 116
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
V12 kuşum öldi 1 gökden]!?13 gök yüzinden | ıldınm... üzerine]V13 ağban evüm üstine D43 yıldırım | düm] V’de yok || 2 ordumun... tökilür]l)2 o.... tökilüVw ordum
Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 119
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (1)
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Madde, yan biçim, (PHP 3, PHP 4) ve metin sayfası-satır gönderimleri için ana dizin.
-
3
Güncel sözlük
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: gök
1. güncel anlam
→ uzay
2. güncel anlam
Yerden yukarı bakıldığında ufka kadar uzanan ve üstümüzü örtüyormuş izlenimi veren atmosfer ile uzay görünümü; ilgili: → gökyüzü.
3. güncel anlam
Camgöbeğini andıran soğuk ton; ilgili: → camgöbeği.
4. güncel anlam
Camgöbeğini andıran tonda görünen; ilgili: → camgöbeği.
5. güncel anlam
Yetişme sürecini tamamlamayıp taze ve ham kalmış; ilgili: → ham.
Yöntem ve tarih sınırları
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Orhon Türkçesikökad
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Yeryüzünün üzerinde kubbe gibi görünen boşluk.
Çağdaş arama bağı: gök · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- kök (yalın biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 1., 3. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 2., 4. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 12. satır; Tengri Kağan Yazıtı, güney yüzü, 12. satır
Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.
Eski Anadolu Türkçesigökad
Kaynak çevriyazıları:Dede Korkut Kitabı: gök
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: gök. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Yeryüzünün üzerinde kubbe gibi görünen geniş boşluk.
Tarihsel bağlam: Dede Korkut'ta göğün yeryüzüne karşıt yüksek alanı ve dua-soylama bağlamları denetlendi.
Anlamsal gelişim notu: Gök biçimi ve gökyüzü anlamı sürmüştür.
Çağdaş arama bağı: gök, gökyüzü · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- gök (yalın biçim)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 10-2, 67-1, 109-13, 122-11, 162-12, 164-5, 166-6 (metin sayfası–satır)
Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.
Tarihsel derlem tanıkları
Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.
ol(u)r(u)p : bunça : (a)g(ı)r törüg : tört : bul(u)nd(a)kı : [............. ]d(i)m : üze : kök t(e)nri (a)s[ra y(a)g(ı)z y(e)r kıl(ı)ntukda (e)kin (a)ra kişi oglı kıl(ı)nm(ı)ş]
Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 56 · çevriyazı güveni A
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · gök
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Cite this entry
Preparing citation formats for the current entry.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.