hayvan

Bitigçi Sözlük Maddesi

hayvan

(isim, sıfat, mecaz, hakaret yollu, ağızlardan)
Arapça ḥayvān · 4 meanings
  1. 1.

    (isim) Duygu ve hareket yeteneği olan, içgüdüleriyle hareket eden canlı yaratık.

  2. 2.

    (sıfat, mecaz) Akılsız, duygusuz, kaba, hoyrat (kimse).

  3. 3.

    (sıfat, hakaret yollu) Kızılan bir kimseye söylenen hakaret sözü.

  4. 4.

    (sıfat, ağızlardan) At, eşek, katır gibi türlü hizmetlerde kullanılan yaratık.

ADVANCED ANALYSES

hayvan etimolojisi ve tarihsel dönemleri

Hayvan, Arapça ḥayawān ‘canlı, hayvan’ sözünden alınmıştır. Osmanlıcada aslına yakın hayevān ile kısalmış hayvan biçimleri birlikte kullanılmış; Kâmûs-ı Türkî hayevân okuyuşunun şiirde vezin gerektirdiğinde geçerli olduğunu belirtir. Tarihsel Derlem'deki en eski tanık XIII. yüzyıl Yusuf u Züleyhâ'dadır ve sözü ‘dirilik’ anlamıyla kullanır; ‘canlı, hayvan’ anlamı XIV. yüzyılda Mantıku't-Tayr, Garîb-nâme ve Harezm, Kıpçak metinlerinde görülür. Tietze'nin ilk örneği 1451 yılına ait Ferec'tendir. Räsänen Türk dillerindeki iki heceli biçimin Farsça ve halk Arapçası ḥaywān üzerinden yayıldığını düşünür. Söz ‘canlı’ genel anlamından ‘yük ve binek hayvanı’ ile ‘akılsız, kaba kişi’ anlamlarına genişlemiştir.

  1. 13. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: hayvan
  2. 14. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: hayvân
  3. 14. yüzyıl · Harezm Türkçesi: hayvān
  4. 14. yüzyıl · Kıpçak Türkçesi: hayvan
  5. 15. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: ḥayevān
  6. 15. yüzyıl · Çağatay Türkçesi: ḥayvān
  7. 17. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: hayvân ~ hayevân ~ hayavân
  8. 19. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: hayvan
  9. 20. yüzyıl · Türkiye Türkçesi: hayvan
Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

BD Bağlam Gösterimi · hayvan

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Related Entries

hayvanca hayvancı hayvanlı hayvansı hayvancık hayvancıl hayvanlık hayvansal hayvansız hayvanımsı hayvan gibi hayvan türü hayvancağız hayvancılık

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.