iyi

Bitigçi Sözlük Maddesi

iyi

(sıfat, isim, zarf)
· 9 meanings
  1. 1.

    (sıfat) İstenilen, beğenilen nitelikleri taşıyan, beğenilecek biçimde olan; yavuz, kötü karşıtı.

  2. 2.

    (sıfat) Miktarı, ölçüsü veya derecesi beklenenden daha yüksek olan; bol, çok, aşırı.

  3. 3.

    (sıfat) Uğurlu, hayırlı, iyilik getiren.

  4. 4.

    (sıfat) Hastalığı veya belirgin bir rahatsızlığı bulunmayan, bedensel ve ruhsal bakımdan iyi durumda olan; esen, sağlıklı.

  5. 5.

    (sıfat) Bulunduğu duruma, zamana veya amaca uygun düşen ve beklenen yararı sağlayan; yerinde, uygun.

  6. 6.

    (sıfat) Doğru olan.

  7. 7.

    (sıfat) Yeterli, yetecek miktarda olan.

  8. 8.

    (isim) Öğrencinin değerlendirilmesinde kullanılan orta ile pekiyi arasındaki not.

  9. 9.

    (zarf) İstenilen, beğenilen, yerinde, yararlı, uygun bir biçimde.

ADVANCED ANALYSES

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 26

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

4 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: edgü, edgüg · sıfat

    Dönem anlamı

    İstenen niteliği taşıyan, yararlı veya olumlu değerlendirilen.

    kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    bil(i)g : (a)nta öyür (e)rm(i)ş: (KT G6) (e)dgü : bilge : kişig : (e)dgü : (a)lp kişig : yor(ı)tm(a)z : (e)rm(i)ş : bir kişi : y(a)n(ı)ls(a)r : ug(u)şı : bod(u)nı : bişükine : t(e)gi : kndm(a)z :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 26

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    kişi : (a)nça : boşgurur : (e)rm(i)ş : ır(a)k (e)rs(e)r : y(a)bl(a)k : (a)gı birür : y(a)guk : (e)rs(e)r : (e)dgü : (a)gı birür : tip (a)nça : boşgurur : (e)rm(i)ş : bil(i)g : bilm(e)z : kişi : ol s(a)b(ı)g : (a)l(ı)p : y(a)gru :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 28

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: yeg, yegin · sıfat

    Dönem anlamı

    Karşılaştırılanlar arasında daha uygun, yararlı veya üstün olan.

    kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  3. 3

    1150–1220

    Karahanlı Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yaklaşık telif dönemi

    Biçim: edgü · sıfat

    Dönem anlamı

    Ahlak, davranış, sonuç veya yarar bakımından olumlu ve övülmeye değer olan.

    sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği

    Atebetü’l-Hakayık’ta edgü, kötü davranışın karşısında bilgi, söz ve ahlak bakımından yeğlenen niteliği bildirir.

    Günümüze uzanan değişim

    Edgü çağdaş genel dilde çekilmiş; geniş olumlu değerlendirme alanını iyi sürdürmüştür.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    1 45 nikim kelse erke tilindin kilür 1 46 bu tildin kim edgü kim isiz irür 147 işit büt bu sözke kamug tengde ten

    Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 34

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    239 tirildi ulamsuz ulamay bolub 240 ajunda at edgü kodub bardı kör 24 1 bahıl yıgdı zer sim haramdın öküş

    Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 44

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (1)

    Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

    Yandex yerel kitaplığındaki numaralı özgün dize metni; biçim ve dize tanıklığı.

  4. 4

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: iyi

    1. güncel anlam

    İstenilen, beğenilen nitelikleri taşıyan, beğenilecek biçimde olan; yavuz, kötü karşıtı

    2. güncel anlam

    Miktarı, ölçüsü veya derecesi beklenenden daha yüksek olan; bol, çok, aşırı.

    3. güncel anlam

    Uğurlu, hayırlı, iyilik getiren

    4. güncel anlam

    Hastalığı veya belirgin bir rahatsızlığı bulunmayan, bedensel ve ruhsal bakımdan iyi durumda olan; esen, sağlıklı.

    5. güncel anlam

    Bulunduğu duruma, zamana veya amaca uygun düşen ve beklenen yararı sağlayan; yerinde, uygun.

    6. güncel anlam

    Doğru olan

    7. güncel anlam

    Yeterli, yetecek miktarda olan

    8. güncel anlam

    Öğrencinin değerlendirilmesinde kullanılan orta ile pekiyi arasındaki not

    9. güncel anlam

    İstenilen, beğenilen, yerinde, yararlı, uygun bir biçimde

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesiedgüsıfat

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: İstenen niteliği taşıyan, yararlı veya olumlu değerlendirilen.

Çağdaş arama bağı: iyi · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • edgü (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 6., 7. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 23. satır; Tengri Kağan Yazıtı, güney yüzü, 12. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 4., 5., 14. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 19., 39. satırlar
  • edgüg ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 24. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 20. satır
Orhon Türkçesiyegsıfat

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Karşılaştırılanlar arasında daha uygun, yararlı veya üstün olan.

Çağdaş arama bağı: iyi · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • yegin ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, güney yüzü, 10. satır
  • yeg (yalın biçim)
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 24. satır
Karahanlı Türkçesiedgüsıfat
Kaynak çevriyazıları:Atebetü’l-Hakayık: edgü

Transkripsiyon notu: Atebetü’l-Hakayık baskısının işaretsiz çevriyazısı kendi tanıklarında aynen bırakılmıştır; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Ahlak, davranış, sonuç veya yarar bakımından olumlu ve övülmeye değer olan.

Tarihsel bağlam: Atebetü’l-Hakayık’ta edgü, kötü davranışın karşısında bilgi, söz ve ahlak bakımından yeğlenen niteliği bildirir.

Anlamsal gelişim notu: Edgü çağdaş genel dilde çekilmiş; geniş olumlu değerlendirme alanını iyi sürdürmüştür.

Çağdaş arama bağı: iyi · sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • edgü (yalın biçim)
    Tanıklık: Atebetü’l-Hakayık, 146. dize

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Tarihsel kaynaklardan derlem satırları

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

[y(a)gr]u: koontuk[da] : kisre : (a)n(ı)g bil(i)g(i)n : (a)nta ö[yür (e)rm](i)ş : (e)dgü [bil]ge : kişig : (e)dgü : (a)lp : kişig : yo[r(ı)tm(a)z]: (e)rm(i)ş : bir kişi: y(a)n(ı)ls[(a)r] ug(u)şı bod(u)n[ı biş]ükine : t(e)gi :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 50 · çevriyazı güveni A

(a)dr(ı)lm(a)s(a)r] : türük [bod(u)n] (BK K14) [................] : (e)dgü : kört(e)çi s(e)n : (e)b(i)ne : kirt(e)çi s(e)n : buns(u)z : bolt(a)çı s(e)n [...... (a)nta] kisre : t(a)bg(a)ç

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 54 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · iyi

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.