(isim) → kalp hastalığı.
(isim, mecaz) → gönül.
(isim, mecaz) Bir ülkenin, bir kuruluşun işleyiş, yönetim ve varlığını sürdürme bakımından en önde gelen yeri.
(isim, mecaz) → duygu.
Tarihsel söz varlığı
İlk tarihsel tanık: 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · Atebetü’l-Hakayık · PDF s. 24
yazarın kaynakta verilen yaşama döneminden türetilen telif aralığı. Kaynak, Edib Ahmed'in 11. yüzyıl sonlarıyla 12. yüzyılın ilk yarısında yaşadığını bildirir; kesin telif yılı verilmez. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 7
Anlamsal gelişim çizgisi
1150–1220 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği · anlam sürekliliği ve mecazlaşma
1150–1220
Tarihleme dayanağı: yaklaşık telif dönemi
Biçim: köngül, köngüldin, köngüller · ad
Dönem anlamı
Duygunun, isteğin, niyetin ve iç düşüncenin kaynağı sayılan manevi merkez.
anlam ve biçim sürekliliğiAtebetü’l-Hakayık’ta köngül, öğüdü kabul etme, niyet ve iç yöneliş bağlamlarında insanın iç dünyasını anlatır.
Günümüze uzanan değişim
Köngül > gönül gelişiminde baştaki ve içteki ünsüzler değişmiş; duygu ve niyet merkezi mecazı korunmuştur.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
74 anıng zikri tangsuk ediz bolsu tip· 75 anıng vuddı birle köngüller tolup 76 anıng yadı birle acun tolsu dip
Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 24
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
182 hasis nengdin ötrü dip özüng küçe 183 nice malga munça köngül baglamak 184 bu mal kilse erte barur baz gice
Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 38
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Yandex yerel kitaplığındaki numaralı özgün dize metni; biçim ve dize tanıklığı.
1310–1311
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: yürek, yürekdin, yürekimni, yüreki, yürekin, yürekini, yürekleri · ad
Dönem anlamı
Göğüs boşluğunda kanı bedene pompalayan organ; mecaz yoluyla duygu ve cesaretin merkezi.
anlam sürekliliği ve mecazlaşmaKısasü’l-Enbiyâ’da yürek, alınma ve etkilenme fiilleriyle duygusal sarsıntıyı; iyelikli biçimleriyle kişinin iç dünyasını anlatır.
Günümüze uzanan değişim
Organ anlamı yürekte sürmüş, duygu merkezi mecazı kalp ile geniş bir ortak alan kurmuştur.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
keddiler gurlarıma kirdiler, (5) olturdılar. Mevli tacâlâ Cebrâ’ilge yarlığ tegürdi, tewe öltürgen yerge kelip bir katığ (6) ün kıldı, kamuğlarınım yürekleri yarılıp öldiler,
Kısasü’l-Enbiyâ · 1310 · PDF s. 90
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
ün kıldılar, ferişteler ma kökdin ün kıldılar. (14) Ol ünler korkınçıdın on eki mir] ernir) yürekleri yarılıp öldiler. Melik aydı: (15) ne boldı çerig üni kelmes boldılar. Aydılar: ey melik, ol onağu ün kıldılar ol ündin (16) on eki mir] er karmığı öldiler.
Kısasü’l-Enbiyâ · 1310 · PDF s. 129
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Rabgûzî, Nâsırü’d-dîn bin Burhânü’d-dîn (1997). Kısasü’l-Enbiyâ II: Dizin. Hazırlayan Aysu Ata. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Madde, yan biçim, (PHP 3, PHP 4) ve yaprak yüzü-satır gönderimleri için ana dizin.
1387–1500
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: yürek, yüregüm, yüregüne, yüregi, yüregi-y-ile, yüreklü · ad
Dönem anlamı
Göğüste kan dolaşımını sağlayan organ; mecazen duygu ve korkusuzluğun merkezi.
anlam sürekliliği ve mecazlaşmaDede Korkut'ta kişinin iç duygusu ve cesareti iyelikli biçimlerle, Kâbûs-nâme'de korkusuzluk ve gönül anlamlarıyla tanıklanır.
Günümüze uzanan değişim
Organ ve duygu merkezi anlamları sürmüş, cesaret kullanımı kalıplaşmıştır.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
2563 İki gün ölümden ne kaçmak gerek Kişide çü erlik ola vü yürek (12)
Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 125
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
durdı Dirse Hanun yüzine bakdı. Şağ-ilen solma göz 11 gezdürdi, oğlançuğını görmedi. Kara bağrı sarsıldı, 12 düm yüreği oynadı, kara kıyma gözleri kan yaş toldı. 13 Çağırup Dirse Hana soylar,
Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 106
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Madde, yan biçim, (PHP 3, PHP 4) ve metin sayfası-satır gönderimleri için ana dizin.
Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Çevriyazılı metin ile yazma yaprağı yüzü-satır gönderimli sözlük/dizin için ana kaynak.
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Biçim: kalp
1. güncel anlam
Göğüs orta boşluğunda, iki akciğer arasında, vücudun her yanından gelen kirli kanı akciğerlere ve oradan gelen temiz kanı da vücuda dağıtan organ; yürek
2. güncel anlam
→ kalp hastalığı
3. güncel anlam
→ gönül
4. güncel anlam
Bir ülkenin, bir kuruluşun işleyiş, yönetim ve varlığını sürdürme bakımından en önde gelen yeri
5. güncel anlam
→ duygu
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Transkripsiyon notu: Atebetü’l-Hakayık baskısının işaretsiz çevriyazısı kendi tanıklarında aynen bırakılmıştır; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Duygunun, isteğin, niyetin ve iç düşüncenin kaynağı sayılan manevi merkez.
Tarihsel bağlam: Atebetü’l-Hakayık’ta köngül, öğüdü kabul etme, niyet ve iç yöneliş bağlamlarında insanın iç dünyasını anlatır.
Anlamsal gelişim notu: Köngül > gönül gelişiminde baştaki ve içteki ünsüzler değişmiş; duygu ve niyet merkezi mecazı korunmuştur.
Çağdaş arama bağı: gönül · biçim değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Kısasü’l-Enbiyâ: yürek, yürekdin, yürekimni, yüreki, yürekin, yürekini, yürekleri. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Göğüs boşluğunda kanı bedene pompalayan organ; mecaz yoluyla duygu ve cesaretin merkezi.
Tarihsel bağlam: Kısasü’l-Enbiyâ’da yürek, alınma ve etkilenme fiilleriyle duygusal sarsıntıyı; iyelikli biçimleriyle kişinin iç dünyasını anlatır.
Anlamsal gelişim notu: Organ anlamı yürekte sürmüş, duygu merkezi mecazı kalp ile geniş bir ortak alan kurmuştur.
Çağdaş arama bağı: yürek, kalp · anlam sürekliliği ve mecazlaşma · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: yürek, yüregüm, yüregüne, yüregi, yüregi-y-ile, yüreklü; Kâbûs-nâme: yürek. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Göğüste kan dolaşımını sağlayan organ; mecazen duygu ve korkusuzluğun merkezi.
Tarihsel bağlam: Dede Korkut'ta kişinin iç duygusu ve cesareti iyelikli biçimlerle, Kâbûs-nâme'de korkusuzluk ve gönül anlamlarıyla tanıklanır.
Anlamsal gelişim notu: Organ ve duygu merkezi anlamları sürmüş, cesaret kullanımı kalıplaşmıştır.
Çağdaş arama bağı: yürek, kalp, cesaret · anlam sürekliliği ve mecazlaşma · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.
matbah yirinde | gördüginde] V13 gördükde || 11 kazanun] V13 kazanun | V58 kıyma]V13 kuyma || 12 şarşddıJV! ş. yüreği oynadı | atını ökçeledi]V\ atın depdi || 13 kâfir kiçdügi] D13 k. kiçegi V2 kâfirün gitdügi | düşdi] V’de yok |
Eski Anadolu Türkçesi · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 120 · çevriyazı güveni B
Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Rabgûzî, Nâsırü’d-dîn bin Burhânü’d-dîn (1997). Kısasü’l-Enbiyâ II: Dizin. Hazırlayan Aysu Ata. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Preparing citation formats for the current entry.
Selected answers explaining dictionary information together with live BD measurements.
“Şehrin kalbi” denildiğinde neresi kastedilir?
Bu mecaz anlamda kalp, bir ülkenin ya da bir kuruluşun işleyiş, yönetim ve varlığını sürdürme bakımından en önde gelen yeridir; şehrin kalbi de bu anlamın bir kente uygulanmasıdır.
Kalp sözcüğünün ağı hangi iki dünyayı birbirine bağlar?
Kalbin ağında bir yanda kriz, damar, atış ve ameliyat gibi tıp sözcükleri, öbür yanda duygu ve kalbi kırık gibi duygu dünyasına ait bağlantılar yer alır; sözcük organ ile gönül arasında bir köprüdür.
The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.
/karşılaştır umut ile ümit