şahit

(isim)

[şa:hit] Arapça şāhid · 1 meanings

Bir olaya doğrudan bilgisiyle tanıklık eden kişi.

Olayı bilen kişi

(isim) → tanık.

Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 16:55:40 · Türkiye saati (UTC+3)

ADVANCED ANALYSES

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat

Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 1350 · Süheyl ü Nev-bahâr · PDF s. 245

eserin telif tarihi. Kaynak, Hoca Mesʿûd'un eserin telif tarihini metinde H. 751/M. 1350 olarak açıkça verdiğini belirtir. Tarih dayanağı: İnceleme, PDF s. 61

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1350–1387 · Eski Anadolu Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: ses değişimiyle anlam sürekliliği

1

1350–1387
Eski Anadolu Türkçesi
Tarihsel kaynak

Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

Biçim: tanuk, ṭanuk · ad

Dönem anlamı

Bir olayı gören ya da doğruluğu hakkında bilgi veren kimse.
ses değişimiyle anlam sürekliliği
Süheyl'de tanuk, bir iddiayı doğrulayan kişi; Kâbûs-nâme'de hukuk ve sözün doğrulanması bağlamındadır.

Günümüze uzanan değişim
Son ünlü düzleşerek tanuk > tanık olmuş; şahit aynı alanın alıntı karşılığı olarak yaşamıştır.

Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

Birincil metin tanıklarını aç (2)
Benüm hâcetüm nesneye yok durur Bu sözüme Hak Tangn tanuk durur Çalap’dan hemin işbu şeh-zâdei
Süheyl ü Nev-bahâr · 1350 · PDF s. 245
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Bu da'viye sen şanma kim eskiye Ne tanuk gerek bize ne teskiye 127 Ben işbu gice geldügüm gicirek
Süheyl ü Nev-bahâr · 1350 · PDF s. 331
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

Kaynak dayanağını aç (2)
Mesʿûd bin Ahmed (1991). Süheyl ü Nev-bahâr: İnceleme–Metin–Sözlük. Hazırlayan Cem Dilçin. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.
Kaynağa özgü çevriyazı, beyit bağlamı ve sözlük gönderimleri için eleştirel metin yayını.
Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Çevriyazılı metin ile yazma yaprağı yüzü-satır gönderimli sözlük/dizin için ana kaynak.
2

Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Güncel sözlük

Biçim: şahit

1. güncel anlam

→ tanık

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Eski Anadolu Türkçesitanukad

Kaynak çevriyazıları:Süheyl ü Nev-bahâr: ṭanukKâbûs-nâme: tanuk

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Süheyl ü Nev-bahâr: ṭanuk; Kâbûs-nâme: tanuk. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir olayı gören ya da doğruluğu hakkında bilgi veren kimse.

Tarihsel bağlam: Süheyl'de tanuk, bir iddiayı doğrulayan kişi; Kâbûs-nâme'de hukuk ve sözün doğrulanması bağlamındadır.

Anlamsal gelişim notu: Son ünlü düzleşerek tanuk > tanık olmuş; şahit aynı alanın alıntı karşılığı olarak yaşamıştır.

Çağdaş arama bağı: tanık, şahit · ses değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

ṭanuk (yalın biçim)
Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 656. beyit; 1912. beyit
tanuk (yalın biçim)
Tanıklık: Kâbûs-nâme, 19a/5, 21a/9 (yaprak yüzü–satır)

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

ve düzen bozda. Nizâm-ı 'âlem şöyle iktizâ eder ki biri kâhir (4) ola, biri makhür; biri rızk yeyici, biri rızk verici; tâ bu ikilik tanuk (5) ola Tangn te‘l birliğine ki: “Fi külli şey ’in lehu âyetun

Eski Anadolu Türkçesi · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 89 · çevriyazı güveni B

hemişe âdem oğlını bir biri hakkına (6) yavuz gümân dutucı olur. Eğer dilersen ki kendözüni ‘ayblu etmeyesin, değme (7 nesneye tanuk olma. Eğer olursan, ta- nuklık verdügüg vakt sakın (8) meyl-ile tanuk-lık vermeyesin. Endöşesüz söyleme

Eski Anadolu Türkçesi · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 104 · çevriyazı güveni B

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Mesʿûd bin Ahmed (1991). Süheyl ü Nev-bahâr: İnceleme–Metin–Sözlük. Hazırlayan Cem Dilçin. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.

Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · şahit

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.

Selected Corpus Statistics

şahit

Olayı bilen kişi