başlangıç

(isim)

· 2 meanings

1.

(isim) Bir iş, bir dönem, bir hayat vb.nin ilk bölümü; ilk adım, bidayet, iptida, mebde.
2.

(isim) Bir işin, bir şeyin ilk defa ortaya çıkma, harekete geçme, başlama zamanı; iptida.
Last updated (Türkiye saati): 24.09.2026 09:56:34

ADVANCED ANALYSES

başlangıç etimolojisi ve tarihsel dönemleri

Başlangıç, baş ‘kafa; bir şeyin ilk ucu’ adından -la- ekiyle türeyen başla- fiiline dayanan Türkçe bir addır. Gülensoy sözü baş maddesinde, bu adın Türkiye Türkçesindeki türevleri arasında sayar. Başla- fiili Karahanlı döneminden beri tanıklanır; başlangıç ise incelenen kaynaklarda ilk kez Kâmûs-ı Türkî'de ‘bir işe girişme, açılış’ ve ‘kitabın ön sözü’ anlamlarıyla görülür. Yapı başla-n-gıç biçiminde çözümlenebilir (Bitigçi açıklaması).

19. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: başlangıç
20. yüzyıl · Türkiye Türkçesi: başlangıç

Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat

Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 45 · Tarihsel Derlem

eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1069–1077 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: mecazlaşmayla anlam genişlemesi

1

1069–1077
Karahanlı Türkçesi
Tarihsel kaynak

Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi · eserin telif dönemi

Biçim: baş, başa, başḳa, başta, başı, başım, başın, başında, başıġ · ad

Dönem anlamı

Bir varlığın, yolun, işin ya da sıralamanın başladığı, önde veya üstte bulunan bölüm.
mecazlaşmayla anlam genişlemesi
Kutadgu Bilig’de baş, bedendeki üst ve ön konumundan hareketle başlangıç, öncelik ve üst bölüm bildiren bağlamlara aktarılır.

Günümüze uzanan değişim
Organ adından başlangıç ve öncelik alanına kurulan uzamsal mecaz çağdaş baş ve başlangıç kullanımlarında sürer.

Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

Birincil metin tanıklarını aç (2)
başı erdi öŋdün ḳamuġ başçıḳa kiḍin boldı tamġa ḳamuġ sawçıḳa
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 45 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
basa faruḳ erdi kişi öḍrümi tili köŋli bir teg boḍun köḍrümi
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 53 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

Kaynak dayanağını aç (3)
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Madde, anlam, (PHP 3, PHP 4) ve beyit numarası için ana dizin.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.
Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.
Tarihsel madde biçimleri, sözlük madde numaraları ve yazma yapraklarının karşılaştırma kaynağı.
2

Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Güncel sözlük

Biçim: başlangıç

1. güncel anlam

Bir iş, bir dönem, bir hayat vb.nin ilk bölümü; ilk adım, bidayet, iptida, mebde

2. güncel anlam

Bir işin, bir şeyin ilk defa ortaya çıkma, harekete geçme, başlama zamanı; iptida

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Karahanlı Türkçesibaşad

Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: baş, başa, başḳa, başta, başı, başım, başın, başında, başıġDîvânu Lugâti’t-Türk: baş

Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ḳ, ġ işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir varlığın, yolun, işin ya da sıralamanın başladığı, önde veya üstte bulunan bölüm.

Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de baş, bedendeki üst ve ön konumundan hareketle başlangıç, öncelik ve üst bölüm bildiren bağlamlara aktarılır.

Anlamsal gelişim notu: Organ adından başlangıç ve öncelik alanına kurulan uzamsal mecaz çağdaş baş ve başlangıç kullanımlarında sürer.

Çağdaş arama bağı: başlangıç · mecazlaşmayla anlam genişlemesi · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

baş (yalın biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 176, 405, 421, 435, 545, 655, 708, 784, 890, 940, 966, 986, 1194, 1630, 1883, 2147, 2726, 2781, 2834, 2894, 3151, 3644, 4099, 4230, 4486, 4915, 4917, 5097, 5202, 5252, 5428, 5449, 5523, 5813, 5816, 5828, 5856, 6220, 6221, 6396. beyitler
baş (yalın biçim)
Tanıklık: Dîvânu Lugâti’t-Türk, 5330. sözlük maddesi
başa ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3838. beyit
başḳa ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1190, 2267, 2413, 2492, 2604, 2692, 2742, 5643, 6530. beyitler
başta ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1836. beyit
başı ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 119, 140, 163, 223, 253, 265, 344, 353, 423, 478, 491, 533, 633, 752, 949, 1015, 1063, 1114, 1191, 1266, 1357, 1436, 1442, 1598, 1617, 1830, 1881, 1945, 1992, 2040, 2047, 2089, 2156, 2166, 2196, 2210, 2275, 2300, 2394, 2420, 2457, 2516, 2555, 2745, 2786, 2809, 2831, 2874, 2877, 2881, 2900, 2925, 3002, 3089, 3516, 3551, 3566, 3704, 3763, 3855, 3978, 4064, 4065, 4123, 4133, 4143, 4197, 4290, 4298, 4406, 4595, 4665, 4889, 5202, 5349, 5754, 5892, 5927, 6159, 6177, 6221, 6253, 6416, 6453, 6456, 6478. beyitler
başım ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 365, 4557, 4848, 5643. beyitler
başın ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 422, 1207, 1967, 1989, 2352, 2515, 2518, 2647, 2652, 2726, 3072, 3081, 3283, 3286, 3379, 3953, 4213, 5797, 5827. beyitler
başında ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 213, 426, 667, 1222, 1567, 1798, 2271, 2367, 4434, 4639, 6035. beyitler
başıġ ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 173, 2825, 2850. beyitler

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · başlangıç

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.

Selected Corpus Statistics