birlikte

Bitigçi Sözlük Maddesi

birlikte

(zarf)
· 3 meanings
  1. 1.

    (zarf) Bir arada, beraberce; hep beraber.

  2. 2.

    (zarf) Yanına alarak; beraberinde, bile.

  3. 3.

    (zarf) Beraberlik veya vasıta ilişkisi kuran ve -le birlikte biçiminde kullanılan bir söz; yanı sıra.

ADVANCED ANALYSES

birlikte etimolojisi ve tarihsel dönemleri

Birlikte, bir sayı adından türeyen birlik adına bulunma durumu eki -te getirilerek kurulmuş bir zarftır; birlik'in bir + -lik çözümlemesi Tietze ve Gülensoy'dadır, son ekin çözümlemesi Bitigçi açıklamasıdır. Kök bir, Tietze'ye göre Eski Türkçe bir'e, Gülensoy ve Stachowski'ye göre uzun ünlülü *bīr biçimine dayanır. Tietze birlik'in ‘beraberlik’ anlamını ve ile birlik ‘ile beraber’ zarf kullanımını da kaydeder. Zarf kullanımı XIV. yüzyılda Âşık Paşa'nın Garib-nâme'sinde birlikde yazımıyla görülür; Kâmûs-ı Türkî birden deyimini ‘bir defada, birlikte, beraber’ diye açıklarken sözü kullanır.

  1. 8. yüzyıl · Eski Türkçe (Orhon): bir
  2. 14. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: birlikde
  3. 15. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: birlik
  4. 17. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: birlikde
  5. 19. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: birlikte
  6. 20. yüzyıl · Türkiye Türkçesi: birlikte
Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 26

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: birle · zarf

    Dönem anlamı

    Aynı yerde, zamanda ya da işte beraber olma durumunu bildirir.

    kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    ötük(e)n : yış (e)rm(i)ş : bu yirde : ol(u)r(u)p : t(a)bg(a)ç : bod(u)n : birle : (KT G5) tüz(ü)lt(ü)m : (a)ltun : küm(ü)ş : işg(i)ti : kuut(a)y : buns(u)z : (a)nça

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 26

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    (KT D17) (e)çim k(a)g(a)n : ol(u)rtukda : öz(ü)m t(a)rduş : bod(u)n : üze : ş(a)d (e)rt(i)m : (e)ç(i)m k(a)g(a)n : birle : ilg(e)rü : y(a)ş(ı)l üg(ü)z : ş(a)ntun : y(a)zıka t(e)gi : sül(e)d(i)m(i)z : kuur(ı)g(a)ru : t(e)m(i)r

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 34

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: birlikte

    1. güncel anlam

    Bir arada, beraberce; hep beraber

    2. güncel anlam

    Yanına alarak; beraberinde, bile

    3. güncel anlam

    Beraberlik veya vasıta ilişkisi kuran ve -le birlikte biçiminde kullanılan bir söz; yanı sıra

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesibirlezarf

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Aynı yerde, zamanda ya da işte beraber olma durumunu bildirir.

Çağdaş arama bağı: birlikte · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • birle (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 4. satır; Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 1., 3., 5., 6., 7. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 17., 26., 27., 35. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 3. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 15., 21., 22., 26., 27., 34. satırlar

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Tarihsel kaynaklardan derlem satırları

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

yig : i[di yok (e)r]m(i)ş: il [tuts(u)k yir ö]tük[(e)n]: yış : (e)rm(i)ş [bu] y(e)rd[e ol](u)r(u)p [t(a)bg(a)ç bod](u)n : birle : tüz(ü)l[t(ü)m] (a)ltun : küm(ü)ş : (e)ş[g(i)ti]

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 50 · çevriyazı güveni A

(BK D15) tört y(e)g(i)rmi : y(a)ş(ı)mka : t(a)rduş : bod(u)n : üze : ş(a)d : ol(u)rt(u)m : (e)ç(i)m k(a)g(a)n : birle : ilg(e)rü : y(a)ş(ı)l üg(ü)z : ş(a)ntun : y(a)zıka : t(e)gi : sül(e)d(i)m(i)z : kuurıg(a)ru : t(e)m(i)r

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 60 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · birlikte

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Related Entries

birliktelik birlikte ekim birliktelilik birlikte okuma birlikte yaşam birlikte kelime birlikte varlık birlikte yaşama birlikte üretim birlikte anlamlı birlikte barınma birlikte deneyim birlikte tasarım birlikte varoluş

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.