canlı
(sıfat, isim, zarf, televizyon, bilişim)
· 8 meanings
-
1.
(sıfat) Yaşamakta olan, yaşayan; diri.
-
3.
(sıfat) Güçlü, etkili olan.
-
6.
(isim) → canlı yayın.
Selected Corpus Statistics
ADVANCED ANALYSES
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
Aç / kapat Aç / kapat
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
İlk tarihsel tanık: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 14 · Tarihsel Derlem
eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
1069–1070 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği
-
1
Tarihsel kaynak
1069–1070
Karahanlı Türkçesi
Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi
Biçim: tirig, tirigde, tirigke, tirigler · sıfat
Dönem anlamı
Yaşamını sürdüren, ölmemiş ve canlı olan.
anlam ve biçim sürekliliğiKutadgu Bilig’de tirig, ölüm ve dünya hayatıyla karşıtlık kuran bağlamlarda yaşayan kişiyi veya canlı durumu niteler.
Günümüze uzanan değişim
Tirig > diri gelişiminde ilk ünsüz ötümlüleşmiş ve son ünsüz düşmüş; canlı olma anlamı sürmüştür.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
ḳamuġ sen törüttüŋ ne erselerig yoḳaḍur ne erse sen ök sen tirig
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 14 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
törüttüŋ tümen miŋ bu sansız tirig yazı taġ teŋiz kötki oprı yirig
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 21 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (2)
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Madde, anlam, (PHP 3, PHP 4) ve beyit numarası için ana dizin.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.
-
2
Tarihsel kaynak
1400–1500
Eski Anadolu Türkçesi
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: diri, diri misin, diridür, diri midür, dirisi, dirisini, dirisin, dirimüz · sıfat
Dönem anlamı
Yaşamakta olan, canlılığını yitirmemiş.
anlam ve biçim sürekliliğiDede Korkut'ta ölüm ve ölü karşıtlığı içinde kişinin hayatta olup olmadığı sorgulanır.
Günümüze uzanan değişim
Diri biçimi ve canlılık anlamı sürmüştür.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
dır hana || 9 böyle]\2 şu aşıl yaramaz | ijZemıj]V2 işler işlermiş | gezdügündcn] V2 diri gezdügünden senün begler içinde || 10-11 bayındır... öldürsene] V’de yok |l 12 dirse]V3 böyle diyicek d.\ han]V3 h. aydur Igttürün] V3g. ol oğlanı\dıdi]
Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 104
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
oturd^Tağladı şıkladı, 8 aydur: Salur Kazan, Big Kazan, ölü- misin diri-misin, bu işlerden 9 haberün yok-mıdur didi. Meğer hanum ol gice kahn Oğuzun10 devleti, Bayındır Hanun gü-
Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 119
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (1)
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Madde, yan biçim, (PHP 3, PHP 4) ve metin sayfası-satır gönderimleri için ana dizin.
-
3
Güncel sözlük
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: canlı
1. güncel anlam
Yaşamakta olan, yaşayan; diri
2. güncel anlam
Yerinde duramayan, hayat dolu olan; hareketli, zihayat, dinamik
3. güncel anlam
Güçlü, etkili olan
4. güncel anlam
Dikkat çekici, göz alıcı, parlak (renk); ateş parçası
5. güncel anlam
Yaşamını sürdüren hayvan, bitki, mantar veya mikroorganizmalardan her biri; organizma.
6. güncel anlam
→ canlı yayın
7. güncel anlam
Hareketli, hayat dolu, dinamik bir biçimde
8. güncel anlam
Ses, görüntü, yayın veya veri aktarımının kaydedilip bekletilmeden eş zamanlı olarak gerçekleştiğini anlatan niteleme.
Yöntem ve tarih sınırları
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Karahanlı Türkçesitirigsıfat
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: tirig, tirigde, tirigke, tirigler
Transkripsiyon notu: Kaynak yayının işaretsiz çevriyazısı aynen korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Yaşamını sürdüren, ölmemiş ve canlı olan.
Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de tirig, ölüm ve dünya hayatıyla karşıtlık kuran bağlamlarda yaşayan kişiyi veya canlı durumu niteler.
Anlamsal gelişim notu: Tirig > diri gelişiminde ilk ünsüz ötümlüleşmiş ve son ünsüz düşmüş; canlı olma anlamı sürmüştür.
Çağdaş arama bağı: diri, canlı · biçim değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- tirig (yalın biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 237, 257, 378, 379, 390, 968, 977, 1066, 1123, 1194, 1201, 1230, 1262, 1344, 1347, 1447, 1466, 1471, 1541, 1839, 2450, 2478, 3191, 3247, 3313, 3314, 3369, 3387, 3464, 3642, 3691, 3718, 3785, 4358, 4403, 4467, 4525, 4910, 4927, 5136, 5143, 5196, 5406, 5689, 5746, 5920, 5923, 5978, 5990, 6056, 6069, 6071, 6268, 6280, 6315, 6507. beyitler - tirigde ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3374, 5466, 6086. beyitler - tirigke ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 258, 270, 3665, 4668, 5415, 6289. beyitler - tirigler ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1201, 3930. beyitler
Eski Anadolu Türkçesidirisıfat
Kaynak çevriyazıları:Dede Korkut Kitabı: diri, diri misin, diridür, diri midür, dirisi, dirisini, dirisin, dirimüz
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: diri, diri misin, diridür, diri midür, dirisi, dirisini, dirisin, dirimüz. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Yaşamakta olan, canlılığını yitirmemiş.
Tarihsel bağlam: Dede Korkut'ta ölüm ve ölü karşıtlığı içinde kişinin hayatta olup olmadığı sorgulanır.
Anlamsal gelişim notu: Diri biçimi ve canlılık anlamı sürmüştür.
Çağdaş arama bağı: diri, canlı · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- diri (yalın biçim)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 93-3, 194-1 (metin sayfası–satır) - diri misin ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 42-8 (metin sayfası–satır) - diridür ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 282-6 (metin sayfası–satır) - diri midür ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 282-6 (metin sayfası–satır) - dirisi ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 93-4, 93-7, 94-12, 101-10 (metin sayfası–satır) - dirisini ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 281-13 (metin sayfası–satır) - dirisin ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 92-13, 260-1 (metin sayfası–satır) - dirimüz ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 275-4, 275-9 (metin sayfası–satır)
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · canlı
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Cite this entry
Preparing citation formats for the current entry.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Related Entries
canlıcı
canlılık
canlımsı
canlısız
canlı yem
canlı akış
canlı ders
canlı doku
canlı emek
canlı malç
canlı müze
canlı skor
canlı türü
canlı veri
The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.