değmek

I (-e)

· 3 meanings

1.

(-e) Aralık kalmayıncaya kadar birbirine yaklaşarak dokunmak.
2.

Ulaşmak, erişmek.
3.

İstenilen yere düşmek; rast gelmek, isabet etmek.

ADVANCED ANALYSES

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat

Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: yaklaşık 1387 · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · PDF s. 118

Türkçe tercümenin kaynak yayında olasılıklı gösterilen tarihi. Kaynak yayın tercüme tarihini başlık künyesinde [1387?] biçiminde, belirsizlik işaretiyle verir. Tarih dayanağı: Başlık sayfası, PDF s. 2

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1387 · Eski Anadolu Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: ses değişimi ve çok anlamlılığın sürekliliği

1

1387
Eski Anadolu Türkçesi
Tarihsel kaynak

Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

Biçim: deg- · fiil

Dönem anlamı

Bir noktaya varmak, ona dokunmak veya belirli bir düzeye erişmek.
ses değişimi ve çok anlamlılığın sürekliliği
Kâbûs-nâme'de ayağın suya değmesi ile kişinin bir sonuca ulaşması aynı fiilin somut ve soyut kullanımlarını gösterir.

Günümüze uzanan değişim
g çevresindeki ses değişmesiyle deg- > değ- olmuş; temas ve ulaşma anlamları sürmüştür.

Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

Kaynak dayanağını aç (1)
Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Çevriyazılı metin ile yazma yaprağı yüzü-satır gönderimli sözlük/dizin için ana kaynak.
2

Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Güncel sözlük

Biçim: değmek

1. güncel anlam

Aralık kalmayıncaya kadar birbirine yaklaşarak dokunmak

2. güncel anlam

Ulaşmak, erişmek

3. güncel anlam

İstenilen yere düşmek; rast gelmek, isabet etmek

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Eski Anadolu Türkçesideg-fiil

Kaynak çevriyazıları:Kâbûs-nâme: deg-

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Kâbûs-nâme: deg-. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir noktaya varmak, ona dokunmak veya belirli bir düzeye erişmek.

Tarihsel bağlam: Kâbûs-nâme'de ayağın suya değmesi ile kişinin bir sonuca ulaşması aynı fiilin somut ve soyut kullanımlarını gösterir.

Anlamsal gelişim notu: g çevresindeki ses değişmesiyle deg- > değ- olmuş; temas ve ulaşma anlamları sürmüştür.

Çağdaş arama bağı: değmek, ulaşmak, erişmek · ses değişimi ve çok anlamlılığın sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

deg- (yalın biçim)
Tanıklık: Kâbûs-nâme, 2a/12, 13b/14, 22b/2, 22b/10, 23b/7, 30a/1, 32b/6, 35a/8, 40a/5, 41b/5 (yaprak yüzü–satır)

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

ki önegülik aşıl-suz (5) kişi-ler işi-dür. Ve yeğrek ‘âdet kişi-ye tevâzu‘-dur. Bu bir ni’metdür ki (6) değme kişiye değ medi. Ve her bir sözde “sen” deyü söyleme. “Ey kişi, sen” (7 dahi deme ki bu söz

Eski Anadolu Türkçesi · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 118 · çevriyazı güveni B

olmak eyü degül; 6) hâşşa ev düşmeninden ki yad düşmen ol bildügin bilmez. Ve hç dost-ıla (4) gengel karup râzup açma; zirâ çok olur ki dostlık düşmenlige deg- şirler260 (5) ve çok düşmenlik dostlığa. Cehd eyle ki dostlanıp düşmenleründen (6)

Eski Anadolu Türkçesi · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 144 · çevriyazı güveni B

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · değmek

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.

Selected Corpus Statistics