doğu

I (isim, sıfat)

· 2 meanings

1.

(isim) Bulunulan yerde sola kuzey, sağa güney alındığında yüzün dönük olduğu yön; gün doğusu, maşrık, şark, batı karşıtı.
2.

(sıfat) Bu yönde bulunan; şarki.

ADVANCED ANALYSES

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat

Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 26

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

1

720–735
Orhon Türkçesi
Tarihsel kaynak

Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

Biçim: ilgerü · zarf

Dönem anlamı

Bir yönün ön tarafına doğru; tarihsel yön kullanımında doğuya doğru.
kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

Birincil metin tanıklarını aç (2)
(KT G2) tokuz og(u)z b(e)gl(e)ri: bod(u)nı: bu s(a)b(ı)m(i)n : (e)dgüti: (e)şid : k(a)t(ı)gdı : tinla : ilg(e)rü : kün : tugs(ı)k(k)a : bir(i)g(e)rü : kün : ortusın(a)ru : kuung(a)ru : kün : b(a)tsıkına : yır(ı)g(a)ru : tün :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 26
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
bul(u)nd(a)kı : bod(u)n(u)g : kop (a)lm(ı)ş : kop b(a)z : kılm(ı)ş : b(a)şl(ı)g(ı)g : yük(ü)nt(ü)rm(i)ş : tizl(i)g(i)g : sökürm(i)ş : ilg(e)rü : k(a)d(ı)rk(a)n : yışka t(e)gi : kirü : t(e)m(i)r k(a)p(ı)gka t(e)gi :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 30
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

Kaynak dayanağını aç (2)
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.
2

Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Güncel sözlük

Biçim: doğu

1. güncel anlam

Bulunulan yerde sola kuzey, sağa güney alındığında yüzün dönük olduğu yön; gün doğusu, maşrık, şark, batı karşıtı

2. güncel anlam

Bu yönde bulunan; şarki

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon TürkçesiilgerüzarfAnlamdan eşleşti: doğu

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir yönün ön tarafına doğru; tarihsel yön kullanımında doğuya doğru.

Çağdaş arama bağı: ileri · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

ilgerü (yalın biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 2., 3. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 2., 8., 12., 17., 21., 23., 28. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 2., 11. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 3., 8., 11., 15., 17., 19., 23., 37. satırlar

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

(a)mtı : (a)n[(ı]g yok : t]ürük : k(a)g(a)n : ötük(e)n [yış : ol(u)rs(a)r : il]te : [bun] yok : ilg[(e)rü ş](a)ntun [y(a)zıka t(e)gi sül(e)d(i)m t(a)luyka kiç(i)g t(e)gm(e)d(i)m b]ir(i)g(e)rü : t[ok(u)z]

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 50 · çevriyazı güveni A

(BK Kil) köz(ü)n : körm(e)dük : kuulk(a)k(ı)n : (e)ş(i)dm(e)dük : bod(u)n(u)m(ı)n : ilg(e)rü : kün: tu[gs(ı)kına] bir(i)g(e)rü [kün ortusın]a : kuur(ı)g(a)ru: [kün b(a)ts(ı)kına yır(ı)g(a)ru tün ortusma

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 54 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · doğu

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Related Entries

doğu batı

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.