gün
(isim)
· 10 meanings
Selected Corpus Statistics
ADVANCED ANALYSES
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
Aç / kapat Aç / kapat
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 26
yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · anlam ve biçim sürekliliği · ses değişimiyle anlam sürekliliği
-
1
Tarihsel kaynak
720–735
Orhon Türkçesi
Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri
Biçim: kün, künli · ad
Dönem anlamı
Yirmi dört saatlik zaman dilimi veya gündüz bölümü.
kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığıCanlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
(KT G2) tokuz og(u)z b(e)gl(e)ri: bod(u)nı: bu s(a)b(ı)m(i)n : (e)dgüti: (e)şid : k(a)t(ı)gdı : tinla : ilg(e)rü : kün : tugs(ı)k(k)a : bir(i)g(e)rü : kün : ortusın(a)ru : kuung(a)ru : kün : b(a)tsıkına : yır(ı)g(a)ru : tün :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 26
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
(KT D7) k(a)g(a)nl(a)duk : k(a)g(a)nın : yit(ü)rü : ıdm(ı)ş : t(a)bg(a)ç : bod(u)nka: b(e)gl(i)k : un oglin : kul boltı : (e)şil(i)k : kuz oglin : kün boltı : türük : b(e)gl(e)r : türük : âtin : ıt(t)ı : t(a)bg(a)çgı : b(e)gl(e)r :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 32
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (2)
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.
-
2
Tarihsel kaynak
1150–1220
Karahanlı Türkçesi
Tarihleme dayanağı: yaklaşık telif dönemi
Biçim: kün · ad
Dönem anlamı
Geceyle birlikte bir zaman çevrimini oluşturan gün veya gündüz süresi.
anlam ve biçim sürekliliğiAtebetü’l-Hakayık’ta kün, insan ömrü ve davranışların değerlendirildiği zaman anlatımı içinde gün birimi olarak kullanılır.
Günümüze uzanan değişim
Kün > gün gelişiminde ilk ünsüz ötümlüleşmiş; zaman birimi anlamı korunmuştur.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
28 anıng yadı birle şeker şehd anga 29 bu kün tegsü mindin dürud ol yarın 30 elig tutkaçımga egirse munga
Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 16
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
135 sözüng boşlag ıtma yıga nıt tilin 136 yiter başka bir kün bu til boşlagı 137 hıredlıkmu bolur tili boş kişi
Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 32
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (1)
Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Yandex yerel kitaplığındaki numaralı özgün dize metni; biçim ve dize tanıklığı.
-
3
Tarihsel kaynak
1313–1314
Harezm Türkçesi
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: kün, künge, küni, küninde · ad
Dönem anlamı
Geceyle birlikte zaman çevrimini oluşturan yirmi dört saatlik süre; gündüz.
ses değişimiyle anlam sürekliliğiMuʿînü’l-Mürîd’de kün, namaz ve oruç vakitleri ile kıyamet günü gibi zaman bağlamlarında kullanılır.
Günümüze uzanan değişim
kün > gün gelişiminde ilk ünsüz ötümlüleşmiş; zaman birimi anlamı korunmuştur.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
tilimni kılu ber arığ seni ter 3 sen-ök-sen yaratğan bu yer kök kün ay bu küz kış kerek yaz kerek bolsu yay
Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 91
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
muhammed resül ol müzekkâ eri şükür kılgu tün kün tazarru' bile anııj ümmeti kılmışınğa beri
Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 92
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (1)
Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Dörtlük ve dize düzeyinde özgün metin, çeviri ve eksiksiz biçim dizini.
-
4
Tarihsel kaynak
1400–1500
Eski Anadolu Türkçesi
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: gün · ad
Dönem anlamı
Geceyle birlikte yirmi dört saatlik süreyi oluşturan zaman birimi.
anlam ve biçim sürekliliğiDede Korkut'ta olayların sürmesini ve belirli bir vakti ölçen zaman adı olarak geçer.
Günümüze uzanan değişim
Zaman birimi anlamı değişmeden sürmüştür.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Kaynak dayanağını aç (1)
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Madde, yan biçim, (PHP 3, PHP 4) ve metin sayfası-satır gönderimleri için ana dizin.
-
5
Güncel sözlük
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: days
1. güncel anlam
→ güneş
2. güncel anlam
Güneş ışığı
3. güncel anlam
→ gündüz
4. güncel anlam
Yer yuvarlağının kendi ekseni etrafında bir kez dönmesiyle geçen 24 saatlik süre; ruz
5. güncel anlam
İçinde bulunulan zaman
6. güncel anlam
Zaman, sıra
7. güncel anlam
Çağ, devir
8. güncel anlam
İyi yaşanmış zaman
9. güncel anlam
Bayram niteliğinde özel gün
10. güncel anlam
Belirli günlerde ev hanımlarının konuk ağırlamak için yaptıkları toplantı
Yöntem ve tarih sınırları
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Orhon Türkçesikünad
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Yirmi dört saatlik zaman dilimi veya gündüz bölümü.
Çağdaş arama bağı: gün · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- künli ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, güneydoğu yüzü - kün (yalın biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 12. satır; Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 2., 8. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 2., 11. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 8. satır
Karahanlı Türkçesikünad
Kaynak çevriyazıları:Atebetü’l-Hakayık: kün
Transkripsiyon notu: Atebetü’l-Hakayık baskısının işaretsiz çevriyazısı kendi tanıklarında aynen bırakılmıştır; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Geceyle birlikte bir zaman çevrimini oluşturan gün veya gündüz süresi.
Tarihsel bağlam: Atebetü’l-Hakayık’ta kün, insan ömrü ve davranışların değerlendirildiği zaman anlatımı içinde gün birimi olarak kullanılır.
Anlamsal gelişim notu: Kün > gün gelişiminde ilk ünsüz ötümlüleşmiş; zaman birimi anlamı korunmuştur.
Çağdaş arama bağı: gün · biçim değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- kün (yalın biçim)
Tanıklık: Atebetü’l-Hakayık, 29. dize
Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.
Harezm Türkçesikünad
Kaynak çevriyazıları:Muʿînü’l-Mürîd: kün, künge, küni, küninde
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Muʿînü’l-Mürîd: kün, künge, küni, küninde. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Geceyle birlikte zaman çevrimini oluşturan yirmi dört saatlik süre; gündüz.
Tarihsel bağlam: Muʿînü’l-Mürîd’de kün, namaz ve oruç vakitleri ile kıyamet günü gibi zaman bağlamlarında kullanılır.
Anlamsal gelişim notu: kün > gün gelişiminde ilk ünsüz ötümlüleşmiş; zaman birimi anlamı korunmuştur.
Çağdaş arama bağı: gün · ses değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- kün (yalın biçim)
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 3/1, 27/4, 62/4, 99/2, 157/1, 157/3, 165/3, 167/4, 172/2, 172/3, 175/1, 176/3, 184/1, 184/2, 244/1, 245/2, 245/4, 296/3, 302/4, 309/3, 338/3, 340/4, 400/4 (dörtlük/dize) - künge ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 12/3, 172/2, 246/1 (dörtlük/dize) - küni ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 157/3, 178/3, 279/2 (dörtlük/dize) - küninde ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 281/3 (dörtlük/dize)
Eski Anadolu Türkçesidaysad
Kaynak çevriyazıları:Dede Korkut Kitabı: days
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: gün. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Geceyle birlikte yirmi dört saatlik süreyi oluşturan zaman birimi.
Tarihsel bağlam: Dede Korkut'ta olayların sürmesini ve belirli bir vakti ölçen zaman adı olarak geçer.
Anlamsal gelişim notu: Zaman birimi anlamı değişmeden sürmüştür.
Çağdaş arama bağı: gün · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- days (yalın biçim)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 10-1, 12-2, 25-11, 26-1, 35-11, 43-11, 47-10, 63-6 (metin sayfası–satır)
Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.
Tarihsel derlem tanıkları
Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.
ogl(a)n(ı)m : bir(i)ki: ug(u)ş(u)m : [bod(u)n(u)m]........... (BK K2) tugs(ı)kma : bir(i)g(e)rü : kün : ortusm(a)ru : kuurıg(a)ru : kün : b(a)tsıkına : yır(ı)g(a)ru : tün : ortusm(a)ru : (a)nta : (i)çr(e)ki :
Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 50 · çevriyazı güveni A
(BK Kil) köz(ü)n : körm(e)dük : kuulk(a)k(ı)n : (e)ş(i)dm(e)dük : bod(u)n(u)m(ı)n : ilg(e)rü : kün: tu[gs(ı)kına] bir(i)g(e)rü [kün ortusın]a : kuur(ı)g(a)ru: [kün b(a)ts(ı)kına yır(ı)g(a)ru tün ortusma
Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 54 · çevriyazı güveni A
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · gün
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Cite this entry
Preparing citation formats for the current entry.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.