fena

I (sıfat, zarf)

[fena:] Arapça fenāʾ · 6 meanings

1.

(sıfat) → kötü.
2.

(sıfat) → üzücü.
3.

(sıfat) İstenilen ve gereken nitelikte olmayan (kimse).
4.

(sıfat) Hoşa gitmeyen, rahatsız edici.
5.

(sıfat) Davranışları toplumun ahlak anlayışına uymayan.
6.

(zarf) → çok.

ADVANCED ANALYSES

Historical vocabulary

Patterns across historical periods of Turkish

Open / close

Büyük Meaning Atlas'nda aç

Earliest historical attestation: 1350 · Süheyl ü Nev-bahâr · PDF s. 217

eserin telif tarihi. Kaynak, Hoca Mesʿûd'un eserin telif tarihini metinde H. 751/M. 1350 olarak açıkça verdiğini belirtir. Tarih dayanağı: İnceleme, PDF s. 61

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1350–1500 · Old Anatolian Turkish kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: anlam iyileşmesi ve kullanım daralması

1

1350–1500
Old Anatolian Turkish
Historical source

Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

Biçim: yavuz, yavuz göz, yavuz gün · sıfat

Dönem anlamı

Zarar veren, beğenilmeyen veya korku uyandıran nitelikte olan.
anlam iyileşmesi ve kullanım daralması
Dede Korkut'ta tehlikeli ve sert durum; Süheyl'de kötü gün, kötü göz ve gönül sıkıntısı bağlamları görülür.

Günümüze uzanan değişim
Tarihsel olumsuz anlam genel dilde daralmış; yavuz kimi bağlamlarda güçlü ve yiğit olumlu değerini kazanmıştır.

Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

Open primary-text attestations (2)
215 Şığınma kimesneye yüz tutmağıl Hak’a niyyetüñi yavuz tutmağıl Şığınsaü peşimânhk ola şoft uç
Süheyl ü Nev-bahâr · 1350 · PDF s. 217
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Atası ho cânından uşandıdı Çü şâh gördi oğlınun işi yavuz Veziri okıyup didi nidevüz
Süheyl ü Nev-bahâr · 1350 · PDF s. 249
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

Open supporting sources (2)
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Madde, yan biçim, inflected form ve metin sayfası-satır gönderimleri için ana dizin.
Mesʿûd bin Ahmed (1991). Süheyl ü Nev-bahâr: İnceleme–Metin–Sözlük. Hazırlayan Cem Dilçin. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.
Kaynağa özgü çevriyazı, beyit bağlamı ve sözlük gönderimleri için eleştirel metin yayını.
2

Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Current dictionary

Biçim: fena

1. güncel anlam

→ kötü

2. güncel anlam

→ üzücü

3. güncel anlam

İstenilen ve gereken nitelikte olmayan (kimse)

4. güncel anlam

Hoşa gitmeyen, rahatsız edici

5. güncel anlam

Davranışları toplumun ahlak anlayışına uymayan

6. güncel anlam

→ çok

Method and dating limitations

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Old Anatolian Turkishyavuzadjective

Kaynak çevriyazıları:Dede Korkut Kitabı: yavuzSüheyl ü Nev-bahâr: yavuz, yavuz göz, yavuz gün

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: yavuz; Süheyl ü Nev-bahâr: yavuz, yavuz göz, yavuz gün. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Zarar veren, beğenilmeyen veya korku uyandıran nitelikte olan.

Historical context: Dede Korkut'ta tehlikeli ve sert durum; Süheyl'de kötü gün, kötü göz ve gönül sıkıntısı bağlamları görülür.

Anlamsal gelişim notu: Tarihsel olumsuz anlam genel dilde daralmış; yavuz kimi bağlamlarda güçlü ve yiğit olumlu değerini kazanmıştır.

Çağdaş arama bağı: kötü, fena, yaman · anlam iyileşmesi ve kullanım daralması · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

yavuz (yalın biçim)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 87-13, 176-2 (metin sayfası–satır)
yavuz (yalın biçim)
Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 56. beyit; 215. beyit; 716. beyit; 718. beyit; 883. beyit; 1057. beyit; 1336. beyit; 1375. beyit; 1455. beyit; 1953. beyit; 2085. beyit; 2142. beyit; 2217. beyit; 2365. beyit; 2446. beyit
yavuz göz (inflected form)
Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 3603. beyit; 4494. beyit; 5317. beyit
yavuz gün (inflected form)
Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 4041. beyit

Corpus lines from historical sources

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

Korkut hay oğul Karçar 13 adama uş bögelek gibi bunludur, D88 ol bir yavuz canavardur, 1 hep bir yirde dirüp-dururam, gel gidelüm semüzin al aruğm 2 ko didi. Aldı Delü Karçarı bir pürelü

Old Anatolian Turkish · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 148 · çevriyazı güveni B

Yağrımnda 2 kalkan oynar yayası olur Yavuz yirlere yilteııdün kayıda 3 döngil Ağ şakallu babanı karıçuk olmış ananı buzlatmağıl

Old Anatolian Turkish · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 206 · çevriyazı güveni B

Source publications and reading notes

Mesʿûd bin Ahmed (1991). Süheyl ü Nev-bahâr: İnceleme–Metin–Sözlük. Hazırlayan Cem Dilçin. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.

Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · fena

Note: The sentences in this section are selected automatically by the corpus sentence-selection algorithm. Their views, wording and content belong to the source texts; they do not bind Bitigçi or represent its views or position.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Spelling and Variants Verified relationships, frequency by period and usage share

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

Earliest Attestation and Dispersion Source publication dates, confidence level and stages of dispersion

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.

Selected Corpus Statistics