fikir

(isim, eskimiş)

Arapça fikr · 3 meanings

Savunulan düşünce, zihinde kurulan içerik veya eskimiş kullanımda kaygı.

1.

Konuya ilişkin düşünce

(isim) → düşünce.

Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:55:55 · Türkiye saati (UTC+3)
2.

Zihinsel içerik

(isim) → düşün.

Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:55:55 · Türkiye saati (UTC+3)
3.

İçini kemiren kaygı

(isim, eskimiş) → kuruntu.

Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:55:55 · Türkiye saati (UTC+3)

ADVANCED ANALYSES

fikir etimolojisi ve tarihsel dönemleri

Fikir, Arapça fikr ‘düşünce, düşünme’ sözünden alınmıştır (Tietze, Stachowski, Räsänen). Eski yazımı fikr'dir; iki ünsüz arasına i türemesiyle fikir biçimini almıştır (Tietze). Anadolu'da XIII. yüzyılda Şeyyâd Hamza'nın Yusuf u Züleyhâ'sında fikre düş- kuruluşuyla görülür; Ferec ba'de'ş-Şidde'de (1451) ‘düşünce’ ve ‘düşünme’ anlamlarıyla, Dede Korkut Kitabı'nda fikr eyle- ‘düşünmek’ kuruluşuyla geçer. Sonraki yüzyıllarda ‘görüş’, ‘niyet, plan’ anlamlarını kazanmış; fikr-i sabit deyimi Fransızca idée fixe'in çevirisidir.

13. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: fikr
15. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: fikr ~ fikir
17. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: fikr ~ fikir
19. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: fikr
20. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: fikr
20. yüzyıl · Türkiye Türkçesi: fikir

Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat

Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 1358’den önce · Nehcü’l-Ferâdîs · PDF s. 308

telif için en geç tarih. Kaynak, Mercanî nüshasının 1358 ve Yeni Cami nüshasının 1360 istinsah tarihlerini telif için terminus ante quem sayar; eser bu tarihlerden önce yazılmıştır. Tarih dayanağı: Ön söz, PDF s. 783

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1358–1360 · Harezm Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği

1

1358–1360
Harezm Türkçesi
Tarihsel kaynak

Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

Biçim: saḳınç, saḳınçı · ad

Dönem anlamı

Zihinde oluşan, bir durum veya konu üzerinde duran düşünce.
sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği
Nehcü’l-Ferâdîs’in 426-11 tanığında saḳınçı, anlatılan kişinin zihninde taşıdığı düşünceyi gösterir.

Günümüze uzanan değişim
Saḳınç genel dilden çekilmiş; düşünce ve fikir onun zihinsel içerik anlamını karşılamıştır.

Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

Birincil metin tanıklarını aç (1)
ğazab qilmaz, tep saqinur, velikin ol höcamnğ mahabbatı aıiğar yoqluqi üçün andağ qilur taqi ol saqınç andağ (12) ermez. Emdi bu zamâna içinde kim kim mâl birle mağrür bolsa taqı dünyâda arîğar heç meşaqqat
Nehcü’l-Ferâdîs · 1358’den önce · PDF s. 308
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

Kaynak dayanağını aç (1)
Ata, Aysu (1998). Nehcü’l-Ferâdîs III: Dizin–Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu.
(PHP 3, PHP 4) ile metin sayfası-satır gönderimleri için ana Nehcü’l-Ferâdîs dizini.
2

Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Güncel sözlük

Biçim: fikir

1. güncel anlam

→ düşünce

2. güncel anlam

→ düşün

3. güncel anlam

→ kuruntu

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Harezm Türkçesisaḳınçad

Kaynak çevriyazıları:Nehcü’l-Ferâdîs: saḳınçı

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Nehcü’l-Ferâdîs: saḳınçı. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Zihinde oluşan, bir durum veya konu üzerinde duran düşünce.

Tarihsel bağlam: Nehcü’l-Ferâdîs’in 426-11 tanığında saḳınçı, anlatılan kişinin zihninde taşıdığı düşünceyi gösterir.

Anlamsal gelişim notu: Saḳınç genel dilden çekilmiş; düşünce ve fikir onun zihinsel içerik anlamını karşılamıştır.

Çağdaş arama bağı: düşünce, fikir · sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

saḳınçı ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 426-11 (metin sayfası–satır)

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Ata, Aysu (1998). Nehcü’l-Ferâdîs III: Dizin–Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · fikir

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.

Selected Corpus Statistics

fikir

Konuya ilişkin düşünce

Zihinsel içerik

İçini kemiren kaygı