hakan
(isim, tarih)
[ha:ka:nı]
· 2 meanings
Bozkır hükümdarlık unvanı ve Osmanlı saltanat sanı
Selected Corpus Statistics
ADVANCED ANALYSES
Historical vocabulary
Patterns across historical periods of Turkish
Open / close Open / close
Historical vocabulary
Patterns across historical periods of Turkish
Earliest historical attestation: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 26
yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
720–735 · Orkhon Turkish kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği
-
1
Historical source
720–735
Orkhon Turkish
Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri
Biçim: kağan, kağanı, kağanıg, kağanım, kağanın, kağanıŋ, kağanına, kağanında, kağanının, kağanin, kağanka, kağanta · ad
Dönem anlamı
Eski Türk devletlerinde en yüksek hükümdarlık unvanı.
anlam ve biçim sürekliliğiCanlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Open primary-text attestations (2)
Kül Tigin Güney Yüzü (KT Gl) t(e)nri t(e)g : t(e)nride : bolm(ı)ş : türük : bilge : k(a)g(a)n : bu ödke : ol(u)rt(u)m : s(a)b(ı)m(ı)n : tük(e)ti : (e)şidg(i)I : ul(a)yu :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 26
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
âçs(ı)k : öm(e)z s(e)n : (a)nt(a)g(ı)n(ı)n : (KT G9) üçün : ig(i)dm(i)ş : k(a)g(a)n(ı)n(ı)n : s(a)bin : (a)lm(a)tin : yir s(a)yu : b(a)rd(ı)g : koop (a)nta : (a)lk(ı)nt(ı)g : (a)r(ı)lt(ı)g : (a)nta k(a)lm(ı)şı:
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 28
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Open supporting sources (2)
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.
-
2
Current dictionary
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: hakan
1. güncel anlam
Orta Asya devlet geleneğinde bağlı hanların üstünde en yüksek siyasal yetkeyi taşıyan kişiye verilen san; ilgili: → hükümdar.
2. güncel anlam
Saltanat sahibinin yüce siyasal konumunu vurgulayan Osmanlı sanı; ilgili: → hükümdar.
Method and dating limitations
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Orkhon TurkishkağanadAnlamdan eşleşti: hakan
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Eski Türk devletlerinde en yüksek hükümdarlık unvanı.
Çağdaş arama bağı: kağan · biçim ve anlam sürekliliği · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- kağan (yalın biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 1., 3., 9. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, batı yüzü; Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 3., 13. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 3., 4., 5., 11., 12., 14., 15., 16., 17., 20., 24., 26., 27., 30., 31. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, güney yüzü, 9., 10. satırlar; Tengri Kağan Yazıtı, güney yüzü, 13., 15. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, güneybatı yüzü; Bilge Kağan Yazıtı, batı yüzü, 2., 6., 7. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 1., 2., 7., 9. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 1., 2., 3., 4., 5., 6., 10., 11., 12., 13., 14., 15., 16., 17., 20., 21., 22., 27., 35., 36. satırlar - kağanı (inflected form)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 19., 20. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 16., 17. satırlar - kağanıg (inflected form)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 25. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 10., 13., 20. satırlar - kağanım (inflected form)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 9. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 9., 41. satırlar - kağanın (inflected form)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 7. satır - kağanıŋ (inflected form)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 12. satır - kağanına (inflected form)
Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 19. satır - kağanında (inflected form)
Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 13. satır - kağanının (inflected form)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 9. satır; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 23. satır - kağanin (inflected form)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 35., 36., 38. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 7., 27., 28. satırlar - kağanka (inflected form)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 7., 8., 9., 16., 32. satırlar; Tengri Kağan Yazıtı, güney yüzü, 14. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 9. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 8., 9., 39. satırlar - kağanta (inflected form)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 11. satır; Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 12., 13. satırlar
Corpus lines from historical sources
Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.
Bilge Kağan Kuzey Yüzü (BK Kİ) t(e)nri t(e)g : t(e)nride : bolm(ı)ş : türük bilge k(a)g(a)n : bödke :
Orkhon Turkish · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 50 · çevriyazı güveni A
toru : ölü : yor(ı)yur (e)rt(i)g : t(e)nri : y(a)rl(ı)k[(a)dukin üç(ü)n öz](ü)m : kuut(u)m : b(a)r üç(ü)n : k[(a)g(a)n ol(u)rt](u)m : k(a)g(a)n : ol(u)r(u)p: yok çıg(a)n : bod(u)n(u)g : koop : kubr(a)td(ı)m : çıg(a)n :
Orkhon Turkish · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 52 · çevriyazı güveni A
Source publications and reading notes
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · hakan
Note: The sentences in this section are selected automatically by the corpus sentence-selection algorithm. Their views, wording and content belong to the source texts; they do not bind Bitigçi or represent its views or position.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Cite this entry
Preparing citation formats for the current entry.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Related Entries
hakanlı
hakanlık
tevki
halife
başbuğ
kağanlık
hanlık
soyurgal
haseki sultan
çarlık
tuğ
silahtarlık
padişah
odabaşılık
The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.
Spelling and Variants Verified relationships, frequency by period and usage share
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Earliest Attestation and Dispersion Source publication dates, confidence level and stages of dispersion
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.