hizmetçi

Bitigçi Sözlük Maddesi

hizmetçi

(isim)
· 2 meanings

Birinin işlerini yerine getiren; ücret karşılığında ev işlerini yürüten kişi.

  1. 1.

    Genel görev

    (isim) Başkasının ihtiyaç duyduğu işleri onun adına yerine getiren kişi; ilgili: → görevli.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 23:58:01 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    Evde çalışan

    (isim) Bir evin temizlik, düzen ve benzeri günlük işlerini ücret karşılığında yürüten kişi; ilgili: → görevli.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 23:58:01 · Türkiye saati (UTC+3)

ADVANCED ANALYSES

Historical vocabulary

Patterns across historical periods of Turkish

Open / close

Earliest historical attestation: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 28 · Historical Corpus

eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1069–1070 · Karakhanid Turkish kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: anlam daralmasıyla süreklilik

  1. 1

    1069–1070

    Karakhanid Turkish

    Historical source

    Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi

    Biçim: ḳul, ḳulda, ḳulḳa, ḳullar, ḳulları, ḳulların, ḳullarında, ḳuluġ, ḳulça, ḳulı, ḳulın · ad

    Dönem anlamı

    Bir efendinin buyruğu altındaki hizmetçi veya köle; dinî bağlamda kendini Tanrı’ya bağlı sayan insan.

    anlam daralmasıyla süreklilik

    Kutadgu Bilig’de ḳul, hükümdar-hizmet eden ilişkisiyle birlikte Tanrı karşısındaki bağlılığı anlatan dünyevî ve dinî bağlamlarda görülür.

    Günümüze uzanan değişim

    Kul çağdaş dilde yaşar; tarihsel toplumsal bağımlılık anlamı gerilerken Tanrı’ya bağlılık anlamı daha belirgin kalmıştır.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Open primary-text attestations (2)
    ay muŋsuz iḍim sen bu muŋluġ ḳuluġ suyurḳap keçürgil yazuḳın ḳamuġ

    Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 28 · Open source

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    biligni beḍük bil uḳuşnı uluġ bu iki beḍütür öḍürmiş ḳuluġ

    Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 152 · Open source

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Open supporting sources (2)

    Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

    Madde, anlam, inflected form ve beyit numarası için ana dizin.

    Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Current dictionary

    Biçim: hizmetçi

    1. güncel anlam

    Başkasının ihtiyaç duyduğu işleri onun adına yerine getiren kişi; ilgili: → görevli.

    2. güncel anlam

    Bir evin temizlik, düzen ve benzeri günlük işlerini ücret karşılığında yürüten kişi; ilgili: → görevli.

Method and dating limitations

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Karakhanid TurkishḳuladAnlamdan eşleşti: hizmetçi
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: ḳul, ḳulda, ḳulḳa, ḳullar, ḳulları, ḳulların, ḳullarında, ḳuluġ, ḳulça, ḳulı, ḳulın

Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ḳ, ġ işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir efendinin buyruğu altındaki hizmetçi veya köle; dinî bağlamda kendini Tanrı’ya bağlı sayan insan.

Historical context: Kutadgu Bilig’de ḳul, hükümdar-hizmet eden ilişkisiyle birlikte Tanrı karşısındaki bağlılığı anlatan dünyevî ve dinî bağlamlarda görülür.

Anlamsal gelişim notu: Kul çağdaş dilde yaşar; tarihsel toplumsal bağımlılık anlamı gerilerken Tanrı’ya bağlılık anlamı daha belirgin kalmıştır.

Çağdaş arama bağı: kul · anlam daralmasıyla süreklilik · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • ḳul (yalın biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 235, 590, 1272, 1376, 1811, 1906, 2070, 2076, 2080, 2406, 2479, 2616, 2619, 2620, 2724, 2953, 2954, 2960, 2981, 2987, 2988, 2989, 2991, 3003, 3115, 3123, 3183, 3249, 3252, 3345, 3357, 3435, 3661, 3675, 3750, 3759, 3880, 3921, 4081, 4083, 4223, 4277, 4556, 4729, 4817, 5371, 5781, 5865, 6144, 6247, 6290, 6485, 6509, 6510, 6586. beyitler
  • ḳulda (inflected form)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 4724. beyit
  • ḳulḳa (inflected form)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1268, 2998, 3183, 3356, 3357, 3750. beyitler
  • ḳullar (inflected form)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 2953, 2954, 3920. beyitler
  • ḳulları (inflected form)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 4530. beyit
  • ḳulların (inflected form)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 5193. beyit
  • ḳullarında (inflected form)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 2598, 5119. beyitler
  • ḳuluġ (inflected form)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 152, 389, 1555, 1602, 1813, 1884, 2409, 2967, 2991, 3117, 3344, 3534, 3722, 4080, 6373, 6508. beyitler
  • ḳulça (inflected form)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 2991. beyit
  • ḳulı (inflected form)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1881, 2114, 2412, 2573, 2990, 3124, 5145. beyitler
  • ḳulın (inflected form)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 635, 1755, 2952, 3524, 3920. beyitler
Source publications and reading notes

Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · hizmetçi

Note: The sentences in this section are selected automatically by the corpus sentence-selection algorithm. Their views, wording and content belong to the source texts; they do not bind Bitigçi or represent its views or position.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Related Entries

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Spelling and Variants Verified relationships, frequency by period and usage share

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

Earliest Attestation and Dispersion Source publication dates, confidence level and stages of dispersion

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.