kötü

Bitigçi Sözlük Maddesi

kötü

(sıfat, zarf)
· 6 meanings

Beğenilmeyen, zarar veren veya kırıcı bulunan

  1. 1.

    Beklentiyi karşılamayan

    (sıfat) Aranan niteliğe erişmediği için beğenilmeyen veya uygun sayılmayan; ilgili: → olumsuz.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 06.11.2026 21:03:50 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    Zarar verebilen

    (sıfat) Güvenliği veya esenliği bozabilecek nitelikte olan; ilgili: → zararlı.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 06.11.2026 21:03:50 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    Kaygı uyandıran

    (sıfat) Güven duygusunu sarsıp olacaklar hakkında tedirginlik uyandıran; ilgili: → tehlike.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 06.11.2026 21:03:50 · Türkiye saati (UTC+3)
  4. 4.

    İncitici

    (sıfat) Sözü veya tutumuyla muhatabının duygularını inciten; ilgili: → kaba.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 06.11.2026 21:03:50 · Türkiye saati (UTC+3)
  5. 5.

    Toplumsal bakımdan sakıncalı

    (sıfat) Kişilerin esenliğini veya ortak yaşam düzenini zedeleyen; ilgili: → olumsuz.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 06.11.2026 21:03:50 · Türkiye saati (UTC+3)
  6. 6.

    Pek çok

    (zarf) Duyguda veya eylemde alışılmışı aşan bir yoğunlukla; ilgili: → aşırı.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 06.11.2026 21:03:50 · Türkiye saati (UTC+3)

BD Bağlam Gösterimi · kötü

Note: The sentences in this section are selected automatically by the corpus sentence-selection algorithm. Their views, wording and content belong to the source texts; they do not bind Bitigçi or represent its views or position.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

ADVANCED ANALYSES

kötü etymology and historical periods

Kötü, kökeni kesin olarak açıklanamamış Türkçe bir sözdür. Tietze kökeni bilinmeyen sözler arasında sayar ve sözü Eski Türkçe köt ‘kıç’ ile birleştiren önerileri ikna edici bulmaz. Gülensoy sözü Kâşgarlı Mahmud'un köti burt ‘kâbus’ deyimindeki köti ile eşleştirip köt+i diye çözümler, ama köt ‘göt, arka’ bağlantısını anlam farkı yüzünden yanlış bulur. Clauson da bu harekesiz köti'nin kötü'nün erken bir tanığı olabileceğini düşünür. Historical Corpus'deki ilk kesin tanıklar XV. yüzyılda Saltuk-nâme'dedir: köti ve kötü biçimleri ‘aşağı, değersiz, fena’ anlamıyla geçer; XVII. yüzyılda Evliya Çelebi de sözü kullanır.

  1. 11. yüzyıl · Karakhanid Turkish: köti
  2. 15. yüzyıl · Old Anatolian Turkish: köti ~ kötü
  3. 17. yüzyıl · Ottoman Turkish: kötü
  4. 19. yüzyıl · Ottoman Turkish: kötü
  5. 20. yüzyıl · Modern Turkish: kötü
Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

Historical vocabulary

Patterns across historical periods of Turkish

Open / close

Earliest historical attestation: 1350 · Süheyl ü Nev-bahâr · PDF s. 217

eserin telif tarihi. Kaynak, Hoca Mesʿûd'un eserin telif tarihini metinde H. 751/M. 1350 olarak açıkça verdiğini belirtir. Tarih dayanağı: İnceleme, PDF s. 61

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1350–1500 · Old Anatolian Turkish kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: anlam iyileşmesi ve kullanım daralması

  1. 1

    1350–1500

    Old Anatolian Turkish

    Historical source

    Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: yavuz, yavuz göz, yavuz gün · sıfat

    Dönem anlamı

    Zarar veren, beğenilmeyen veya korku uyandıran nitelikte olan.

    anlam iyileşmesi ve kullanım daralması

    Dede Korkut'ta tehlikeli ve sert durum; Süheyl'de kötü gün, kötü göz ve gönül sıkıntısı bağlamları görülür.

    Günümüze uzanan değişim

    Tarihsel olumsuz anlam genel dilde daralmış; yavuz kimi bağlamlarda güçlü ve yiğit olumlu değerini kazanmıştır.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Open primary-text attestations (2)
    215 Şığınma kimesneye yüz tutmağıl Hak’a niyyetüñi yavuz tutmağıl Şığınsaü peşimânhk ola şoft uç

    Süheyl ü Nev-bahâr · 1350 · PDF s. 217

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Atası ho cânından uşandıdı Çü şâh gördi oğlınun işi yavuz Veziri okıyup didi nidevüz

    Süheyl ü Nev-bahâr · 1350 · PDF s. 249

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Open supporting sources (2)

    Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    Madde, yan biçim, inflected form ve metin sayfası-satır gönderimleri için ana dizin.

    Mesʿûd bin Ahmed (1991). Süheyl ü Nev-bahâr: İnceleme–Metin–Sözlük. Hazırlayan Cem Dilçin. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.

    Kaynağa özgü çevriyazı, beyit bağlamı ve sözlük gönderimleri için eleştirel metin yayını.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Current dictionary

    Biçim: kötü

    1. güncel anlam

    Aranan niteliğe erişmediği için beğenilmeyen veya uygun sayılmayan; ilgili: → olumsuz.

    2. güncel anlam

    Güvenliği veya esenliği bozabilecek nitelikte olan; ilgili: → zararlı.

    3. güncel anlam

    Güven duygusunu sarsıp olacaklar hakkında tedirginlik uyandıran; ilgili: → tehlike.

    4. güncel anlam

    Sözü veya tutumuyla muhatabının duygularını inciten; ilgili: → kaba.

    5. güncel anlam

    Kişilerin esenliğini veya ortak yaşam düzenini zedeleyen; ilgili: → olumsuz.

    6. güncel anlam

    Duyguda veya eylemde alışılmışı aşan bir yoğunlukla; ilgili: → aşırı.

Method and dating limitations

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Old Anatolian Turkishyavuzadjective
Kaynak çevriyazıları:Dede Korkut Kitabı: yavuzSüheyl ü Nev-bahâr: yavuz, yavuz göz, yavuz gün

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: yavuz; Süheyl ü Nev-bahâr: yavuz, yavuz göz, yavuz gün. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Zarar veren, beğenilmeyen veya korku uyandıran nitelikte olan.

Historical context: Dede Korkut'ta tehlikeli ve sert durum; Süheyl'de kötü gün, kötü göz ve gönül sıkıntısı bağlamları görülür.

Anlamsal gelişim notu: Tarihsel olumsuz anlam genel dilde daralmış; yavuz kimi bağlamlarda güçlü ve yiğit olumlu değerini kazanmıştır.

Çağdaş arama bağı: kötü, fena, yaman · anlam iyileşmesi ve kullanım daralması · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • yavuz (yalın biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 87-13, 176-2 (metin sayfası–satır)
  • yavuz (yalın biçim)
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 56. beyit; 215. beyit; 716. beyit; 718. beyit; 883. beyit; 1057. beyit; 1336. beyit; 1375. beyit; 1455. beyit; 1953. beyit; 2085. beyit; 2142. beyit; 2217. beyit; 2365. beyit; 2446. beyit
  • yavuz göz (inflected form)
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 3603. beyit; 4494. beyit; 5317. beyit
  • yavuz gün (inflected form)
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 4041. beyit

Corpus lines from historical sources

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

Korkut hay oğul Karçar 13 adama uş bögelek gibi bunludur, D88 ol bir yavuz canavardur, 1 hep bir yirde dirüp-dururam, gel gidelüm semüzin al aruğm 2 ko didi. Aldı Delü Karçarı bir pürelü

Old Anatolian Turkish · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 148 · çevriyazı güveni B

Yağrımnda 2 kalkan oynar yayası olur Yavuz yirlere yilteııdün kayıda 3 döngil Ağ şakallu babanı karıçuk olmış ananı buzlatmağıl

Old Anatolian Turkish · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 206 · çevriyazı güveni B

Source publications and reading notes

Mesʿûd bin Ahmed (1991). Süheyl ü Nev-bahâr: İnceleme–Metin–Sözlük. Hazırlayan Cem Dilçin. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.

Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Related Entries

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Spelling and Variants Verified relationships, frequency by period and usage share

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

Earliest Attestation and Dispersion Source publication dates, confidence level and stages of dispersion

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.