Bitigçi · Deneme
Anlam Barometresi
Bu sayfa, on sözcüğün sözlükteki anlamlarının haber dilinde hangi oranlarla kullanıldığını üç dönemde karşılaştırır: 2005–2012, 2013–2019 ve 2020–2026. Her sözcük için her dönemden aynı iki gazetenin internet sitesinden rastgele 60 sentences seçildi. Cümleler hangi döneme ait oldukları gizlenerek okundu ve sözlükteki anlamlarından birine bağlandı.
Sayılar bir yönelimi gösterir. Türkçenin bütününü değil, bu iki gazetenin haber dilini ölçer. Bu bir denemedir; yöntem ve sınırlar sayfanın sonundadır.
- bulut %22 → %75 → %66
- virüs %27 → %17 → %2
- akıllı %76 → %93 → %95
- tablet %80 → %93 → %84
- uygulama %12 → %32 → %30
- takipçi %25 → %61 → %47
- paylaşmak %69 → %82 → %83
- indirmek %3 → %9 → %11
- fare %8 → %12 → %10
- hikâye %0 → %3 → %3
bulutMaddeyi aç
Vurgulanan anlam: 3. meanings · bilişimde bulut — 2005–2012: %22 (±11) · 2013–2019: %75 (±11) · 2020–2026: %66 (±12)
- 1. gökteki bulut
- 2. toz, duman; mecaz
- 3. bilişimde bulut
- Şirketlerin yüzde 80'i ise buluta geçişlerinin başarılı olduğunu söylüyor.2020–2026 · “Her 10 şirketten 7'si, gelişen teknolojilere yatırım planlıyor”, Dünya, 27.06.2023
Anlamlar ve sayılar
| Meaning | 2005–2012 | 2013–2019 | 2020–2026 |
|---|---|---|---|
| 1. Havada asılı duran su zerreciklerinin ya da buz kristallerinin oluşturduğu, gökte gözle seçilebilen kütle; türü yüksekliğine ve biçimine göre ayrılır. | 4 · %7 | 7 · %13 | 7 · %12 |
| 2. Toz, duman gibi şeylerin ya da bir duygunun bir alanı örtecek kadar yoğunlaşmış hâli. | 38 · %70 | 7 · %13 | 12 · %21 |
| 3. Veri, yazılım veya işlem gücünün internet üzerinden uzak sunucularda tutulup kullanıldığı sayısal altyapı. | 12 · %22 | 41 · %75 | 37 · %66 |
| Hesaba katılmayan (özel ad, deyim ya da başka sözcük, belirsiz) | 6 | 5 | 4 |
virüsMaddeyi aç
Vurgulanan anlam: 2. meanings · bilgisayar virüsü — 2005–2012: %27 (±11) · 2013–2019: %17 (±9) · 2020–2026: %2 (±4)
- 1. biyolojik virüs
- 2. bilgisayar virüsü
Anlamlar ve sayılar
| Meaning | 2005–2012 | 2013–2019 | 2020–2026 |
|---|---|---|---|
| 1. Çoğu bakteriden küçük olan, DNA veya RNA taşıyan protein kılıflı yapısıyla yalnız konak hücrenin olanaklarını kullanarak çoğalabilen biyolojik etken; ilgili: → parazit. | 44 · %73 | 50 · %83 | 58 · %98 |
| 2. Dosya veya başka yazılımlara tutunarak kopyalarını yayan, sistemi aksatabilen ve saklanan bilgiyi silebilen zararlı kod; ilgili: → yazılım. | 16 · %27 | 10 · %17 | 1 · %2 |
| Hesaba katılmayan (özel ad, deyim ya da başka sözcük, belirsiz) | 0 | 0 | 1 |
akıllıMaddeyi aç
Vurgulanan anlam: 4. meanings · akıllı cihaz, sistem — 2005–2012: %76 (±11) · 2013–2019: %93 (±7) · 2020–2026: %95 (±6)
- 1. akıl sahibi
- 2. alaycı kullanım
- 3. bilmiş
- 4. akıllı cihaz, sistem
- Akıllı tahtalar ile etkileşimli bir eğitim modeli düşünülüyor.2005–2012 · “Her öğrenciye tablet ve akıllı tahta projesi ihaleye takıldı”, Dünya, 12.09.2012
- IoT dediğimiz zaman tarımı, ulaşımı, akıllı şehirleri, birçok yeri etkileyecek bir konu.2020–2026 · “Milli çiplerin seri üretiminde tarih belli oldu”, Dünya, 01.09.2025
Anlamlar ve sayılar
| Meaning | 2005–2012 | 2013–2019 | 2020–2026 |
|---|---|---|---|
| 1. Sağlıklı düşünebilen, olayları tartıp isabetli karar veren. | 13 · %22 | 4 · %7 | 3 · %5 |
| 2. Birinin yaptığı ya da söylediği şeyle alay ederken kullanılır. | 1 · %2 | – | – |
| 3. Kendini kurnaz sanan, bilmişlik taslayan. | – | – | – |
| 4. Algılayıcı, yazılım, ağ bağlantısı veya otomatik karar mekanizmasıyla çevresini izleyip kullanıcıya ya da koşullara göre tepki verebilen. | 45 · %76 | 56 · %93 | 57 · %95 |
| Hesaba katılmayan (özel ad, deyim ya da başka sözcük, belirsiz) | 1 | 0 | 0 |
tabletMaddeyi aç
Vurgulanan anlam: 3. meanings · tablet bilgisayar — 2005–2012: %80 (±10) · 2013–2019: %93 (±7) · 2020–2026: %84 (±9)
- 1. ilaç, sıkıştırılmış tablet
- 2. kil tablet
- 3. tablet bilgisayar
- 4. çizim tableti
- İlk 4 yılda 11 milyon civarında, sonraki her bir yılda ise en az 2 milyon tablet bilgisayar dağıtımı gerçekleştirilecek.2005–2012 · “Fatih projesi bir taşla birçok kuş vurduracak”, Dünya, 14.03.2012
- Yapılan araştırma kapsamında, 8 ila 17 yaşlarında boyun ağrısı çeken 180 çocuğun incelendiğine işaret edilen makaleye göre, bu çocukların tamamı, akıllı telefon veya tablet kullanırken boynunu öne eğdi.2020–2026 · “'Dijital çağ çocukları'nın omurga sağlığı tehlike altında!”, Dünya, 01.07.2024
Anlamlar ve sayılar
| Meaning | 2005–2012 | 2013–2019 | 2020–2026 |
|---|---|---|---|
| 1. Toz veya hamurun preslenmesiyle elde edilen, ilaç ya da besin gibi içerikleri belirli miktarda taşıyan küçük katı parça; ilgili: → hap (I). | 12 · %20 | 3 · %5 | 4 · %7 |
| 2. Antik toplumlarda yazının kazındığı veya bastırıldığı, kurutularak ya da fırınlanarak dayanıklı kılınan kil levha; ilgili: → belge. | – | 1 · %2 | 5 · %9 |
| 3. → tablet bilgisayar | 48 · %80 | 56 · %93 | 49 · %84 |
| 4. Kalemin yüzey üzerindeki konum ve hareketini algılayarak bilgisayara çizim veya işaretleme girdisi aktaran düz aygıt; ilgili: → tablet bilgisayar. | – | – | – |
| Hesaba katılmayan (özel ad, deyim ya da başka sözcük, belirsiz) | 0 | 0 | 2 |
uygulamaMaddeyi aç
Vurgulanan anlam: 5. meanings · yazılım uygulaması — 2005–2012: %12 (±9) · 2013–2019: %32 (±12) · 2020–2026: %30 (±12)
- 1. kuralı işletme, önlem
- 2. uygulamaya koyma
- 3. pratik çalışma
- 4. infaz
- 5. yazılım uygulaması
- Uygulama sayesinde kanallara ve yayın akışlarına kolayca bakılabilecek, izlenmek istenen içeriğe ulaşana kadar zaman kaybı yaşanmayacak.2005–2012 · “ipad'leri kumanda yapacak”, Dünya, 07.05.2012
Anlamlar ve sayılar
| Meaning | 2005–2012 | 2013–2019 | 2020–2026 |
|---|---|---|---|
| 1. Kural ya da yöntemi somut bir olayda işleterek sonucunu görme. | 42 · %75 | 26 · %49 | 35 · %61 |
| 2. Zihinde ya da kitapta kalan bir ilkeyi gerçek yaşamda işletme. | 5 · %9 | 10 · %19 | 2 · %4 |
| 3. Edinilen meslek bilgisinin el ve araçla somut işe dökülmesi. | 2 · %4 | – | 3 · %5 |
| 4. → infaz | – | – | – |
| 5. Belirli bir işi yapmak üzere telefon, bilgisayar veya çevrim içi ortamda çalışan yazılım. | 7 · %12 | 17 · %32 | 17 · %30 |
| Hesaba katılmayan (özel ad, deyim ya da başka sözcük, belirsiz) | 4 | 7 | 3 |
takipçiMaddeyi aç
Vurgulanan anlam: 2. meanings · sosyal medya takipçisi — 2005–2012: %25 (±11) · 2013–2019: %61 (±12) · 2020–2026: %47 (±12)
- 1. izleyen, ardından giden
- 2. sosyal medya takipçisi
- Mega influencer kategorisinde ise 1 milyonun üzerinde takipçisi bulunan hesaplar yer alıyor.2020–2026 · “Influencerlara vergi kıskacı: Tek paylaşımdan 2.2 milyon TL'den fazla kazanıyorlar”, Dünya, 26.08.2026
Anlamlar ve sayılar
| Meaning | 2005–2012 | 2013–2019 | 2020–2026 |
|---|---|---|---|
| 1. Birinin ya da bir şeyin ardından giden, gelişmeleri sürekli gözleyen kişi. | 44 · %75 | 23 · %39 | 31 · %53 |
| 2. Bir sosyal medya hesabını düzenli izlemek üzere o hesaba bağlı olan kullanıcı. | 15 · %25 | 36 · %61 | 28 · %47 |
| Hesaba katılmayan (özel ad, deyim ya da başka sözcük, belirsiz) | 1 | 1 | 1 |
paylaşmakMaddeyi aç
Vurgulanan anlam: 2. meanings · bilgi, içerik paylaşmak — 2005–2012: %69 (±12) · 2013–2019: %82 (±10) · 2020–2026: %83 (±10)
- 1. bölüşmek
- 2. bilgi, içerik paylaşmak
- 3. duyguya, düşünceye ortak olmak
- 4. birlikte sahip olmak
- Önümüzdeki dönemde ülkemiz için bunlardan hem teknoloji transferi, yerlileştirme, yerli istihdam ve elbette ki en ekonomik, en rekabetçi elektrik fiyatıyla oluşabilecek projeye evet diyeceğiz ve bu çerçevede yürüyeceğiz."bilgisini paylaştı.2020–2026 · “Enerji Bakanı Bayraktar: Bu kış için arz güvenliği ile alakalı herhangi bir sıkıntı öngörmüyoruz”, Dünya, 07.10.2023
Anlamlar ve sayılar
| Meaning | 2005–2012 | 2013–2019 | 2020–2026 |
|---|---|---|---|
| 1. Bir bütünden herkese üzerinde uzlaşılan ölçüde bölüm vermek; ilgili: → bölüşmek. | 2 · %4 | 3 · %5 | 2 · %3 |
| 2. Bilgi veya görsel içeriği başkalarının erişimine açarak onlara ulaştırmak; ilgili: → iletmek. | 38 · %69 | 47 · %82 | 48 · %83 |
| 3. Başkasının yaşadığı duyguyu veya benimsediği düşünceyi kendinde de yaşamak ya da benimsemek; ilgili: → ortak. | 9 · %16 | 5 · %9 | 5 · %9 |
| 4. Kaynak, alan veya niteliğe başkalarıyla birlikte sahip olmak; ilgili: → ortak. | 6 · %11 | 2 · %4 | 3 · %5 |
| Hesaba katılmayan (özel ad, deyim ya da başka sözcük, belirsiz) | 5 | 3 | 2 |
indirmekMaddeyi aç
Vurgulanan anlam: 7. meanings · dosya indirmek — 2005–2012: %3 (±5) · 2013–2019: %9 (±7) · 2020–2026: %11 (±8)
- 1. aşağı almak
- 2. araçtan indirmek
- 3. fiyatı düşürmek
- 4. darbe indirmek
- 5. yağış, sis bastırmak
- 6. kırıp yıkmak
- 7. dosya indirmek
- 8. düzeyi düşürmek
Anlamlar ve sayılar
| Meaning | 2005–2012 | 2013–2019 | 2020–2026 |
|---|---|---|---|
| 1. Kişiyi veya nesneyi bulunduğu yüksek ya da ulaşılması güç konumdan daha alçak veya erişilebilir konuma geçirmek; ilgili: → aşağı. | 11 · %19 | 11 · %19 | 7 · %13 |
| 2. Yolcuyu veya yükü, yolculuk ettiği aracın yahut hayvanın üzerinden zemine geçirmek; ilgili: → boşaltmak. | 2 · %3 | 1 · %2 | 3 · %6 |
| 3. Malın veya hizmetin istenen bedelini önceki tutarın altına çekmek; ilgili: → azaltmak. | 6 · %10 | 1 · %2 | – |
| 4. Darbeyi hedefe sertçe uygulamak; ilgili: → vurmak. | 4 · %7 | 2 · %3 | 2 · %4 |
| 5. Yoğun yağış veya sis ansızın bastırıp çevreyi kaplamak; ilgili: → bastırmak. | – | – | – |
| 6. Vurarak bütünlüğünü bozup parçalamak veya yıkmak; ilgili: → kırmak. | 2 · %3 | – | – |
| 7. Ağdaki dosyanın bir kopyasını erişilen kaynaktan kullanıcının cihazına aktarıp saklamak; ilgili: → kaydetmek. | 2 · %3 | 5 · %9 | 6 · %11 |
| 8. Niceliği, yoğunluğu veya dereceyi daha düşük bir düzeye çekmek; ilgili: → azaltmak. | 31 · %53 | 38 · %66 | 36 · %67 |
| Hesaba katılmayan (özel ad, deyim ya da başka sözcük, belirsiz) | 2 | 2 | 6 |
fareMaddeyi aç
Vurgulanan anlam: 2. meanings · bilgisayar faresi — 2005–2012: %8 (±7) · 2013–2019: %12 (±8) · 2020–2026: %10 (±8)
- 1. hayvan
- 2. bilgisayar faresi
- 3. ufak tefek kişi
- 4. hırsız
- Bu, fare simgesinin üzerine getirerek elde edilebilir.2020–2026 · “Yılbaşı siparişi alan işletmelere kritik uyarı”, Dünya, 28.12.2022
Anlamlar ve sayılar
| Meaning | 2005–2012 | 2013–2019 | 2020–2026 |
|---|---|---|---|
| 1. Ön dişleri kesmeye elverişli, kuyruğu genellikle uzunca, ufak gövdeli Mus türlerini ve onlara benzeyen yakın türleri kapsayan memeli adı; ilgili: → kemirgen. | 55 · %92 | 51 · %88 | 52 · %90 |
| 2. Avuçla hareket ettirilen gövdesiyle bilgisayardaki işaretçiye yön vermeyi, tuşlarıyla da seçim yapmayı sağlayan giriş birimi; ilgili: → imleç. | 5 · %8 | 7 · %12 | 6 · %10 |
| 3. Bedeni, yaşıtlarına göre çok ufak kalan kişi; ilgili: → ufak. | – | – | – |
| 4. Aynı çevreye, araca veya yapıya gizlice girip oradan eşya çalmayı alışkanlık edinmiş kişi; ilgili: → hırsız (I). | – | – | – |
| Hesaba katılmayan (özel ad, deyim ya da başka sözcük, belirsiz) | 0 | 2 | 2 |
hikâyeMaddeyi aç
Vurgulanan anlam: 6. meanings · sosyal medya hikâyesi — 2005–2012: %0 · 2013–2019: %3 (±5) · 2020–2026: %3 (±5)
- 1. olayların anlatısı
- 2. uydurma laf
- 3. edebî tür
- 4. hasta öyküsü
- 5. tedavi kaydı
- 6. sosyal medya hikâyesi
Anlamlar ve sayılar
| Meaning | 2005–2012 | 2013–2019 | 2020–2026 |
|---|---|---|---|
| 1. Yaşanmış ya da kurgulanmış olayların ağızdan ya da kalemle aktarılması. | 45 · %83 | 47 · %78 | 53 · %88 |
| 2. Uydurulmuş, inanılmayacak laf. | 5 · %9 | 1 · %2 | 2 · %3 |
| 3. Romandan kısa, az kişiyle sınırlı kurgusal anlatı türü. | 3 · %6 | 8 · %13 | 1 · %2 |
| 4. Hekimin muayene öncesinde dinleyip not ettiği şikâyet öyküsü. | 1 · %2 | 2 · %3 | 2 · %3 |
| 5. Yatarak tedavi süresince yapılan bütün muayene ve gelişmelerin kaydı. | – | – | – |
| 6. Sosyal medya uygulamalarında genellikle kısa süre görünür kalan dikey görsel, video veya metin paylaşımı. | – | 2 · %3 | 2 · %3 |
| Hesaba katılmayan (özel ad, deyim ya da başka sözcük, belirsiz) | 6 | 0 | 0 |
Method
- Source: Dünya (dunya.com) ve Yeniçağ (yenicaggazetesi.com) gazetelerinin internet sitelerindeki haberler. Her dönemden her siteden 30 sentences alındı. Bu yüzden dönemler arasında kaynak bileşimi aynıdır.
- Tarih: Cümlenin yer aldığı haberin yayım tarihidir.
- Seçim: Cümleler rastgele ve yeniden üretilebilir bir sırayla seçildi. Aynı cümlenin yinelenen kopyaları ve okunamayan parçalar alınmadı. Sözcüğün özel ad olarak geçtiği cümleler, örneğin kişi adı olarak geçen “Bulut”, örnekleme alınmadı.
- Etiketleme: Cümleler dönemleri gizlenip karıştırılarak yapay zekâ okumasıyla etiketlendi. Özel ad olarak, bir deyim içinde ya da başka bir sözcüğün parçası olarak geçen ve bağlamdan anlamı belirlenemeyen kullanımlar payların hesabına katılmadı. Bu cümlelerin sayısı her dönemde ayrıca gösterilir.
- Hata payı: Yüzdelerin yanındaki ± değeri, %95 güven aralığının yarı genişliğidir. Aralık Wilson yöntemiyle hesaplandı.
Sınırlar
- Haber gündemi payları etkiler. 2010'daki İzlanda yanardağı haberleri “toz, kül bulutu” anlamını, 2020'den sonraki salgın haberleri de “virüs”ün biyolojik anlamını öne çıkarır.
- Örneklem dönem başına 60 cümledir. Birkaç puanlık farklar hata payının içinde kalabilir.
- Anlam sınırları sözlükteki tanımlara dayanır. “uygulama” maddesinde yazılım uygulamasını karşılayan iki yakın anlam vardır; bu sayfada ikisi birlikte 5. meanings olarak sayıldı.
- Başka metin türlerinde ve Türkçenin bütününde oranlar farklı olabilir.