Anlam Barometresi

Sözcüklerin anlamları haber dilinde nasıl değişiyor? (deneme)

Bitigçi · Deneme

Anlam Barometresi

Bu sayfa, on sözcüğün sözlükteki anlamlarının haber dilinde hangi oranlarla kullanıldığını üç dönemde karşılaştırır: 2005–2012, 2013–2019 ve 2020–2026. Her sözcük için her dönemden aynı iki gazetenin internet sitesinden rastgele 60 cümle seçildi. Cümleler hangi döneme ait oldukları gizlenerek okundu ve sözlükteki anlamlarından birine bağlandı.

Sayılar bir yönelimi gösterir. Türkçenin bütününü değil, bu iki gazetenin haber dilini ölçer. Bu bir denemedir; yöntem ve sınırlar sayfanın sonundadır.

bulutMaddeyi aç

Vurgulanan anlam: 3. anlam · bilişimde bulut — 2005–2012: %22 (±11) · 2013–2019: %75 (±11) · 2020–2026: %66 (±12)

2005–2012 54 cümle · hesaba katılmayan 6
2013–2019 55 cümle · hesaba katılmayan 5
2020–2026 56 cümle · hesaba katılmayan 4
Anlamlar ve sayılar
Anlam2005–20122013–20192020–2026
1. Havada asılı duran su zerreciklerinin ya da buz kristallerinin oluşturduğu, gökte gözle seçilebilen kütle; türü yüksekliğine ve biçimine göre ayrılır. 4 · %77 · %137 · %12
2. Toz, duman gibi şeylerin ya da bir duygunun bir alanı örtecek kadar yoğunlaşmış hâli. 38 · %707 · %1312 · %21
3. Veri, yazılım veya işlem gücünün internet üzerinden uzak sunucularda tutulup kullanıldığı sayısal altyapı. 12 · %2241 · %7537 · %66
Hesaba katılmayan (özel ad, deyim ya da başka sözcük, belirsiz) 654

virüsMaddeyi aç

Vurgulanan anlam: 2. anlam · bilgisayar virüsü — 2005–2012: %27 (±11) · 2013–2019: %17 (±9) · 2020–2026: %2 (±4)

2005–2012 60 cümle
2013–2019 60 cümle
2020–2026 59 cümle · hesaba katılmayan 1
Anlamlar ve sayılar
Anlam2005–20122013–20192020–2026
1. Çoğu bakteriden küçük olan, DNA veya RNA taşıyan protein kılıflı yapısıyla yalnız konak hücrenin olanaklarını kullanarak çoğalabilen biyolojik etken; ilgili: → parazit. 44 · %7350 · %8358 · %98
2. Dosya veya başka yazılımlara tutunarak kopyalarını yayan, sistemi aksatabilen ve saklanan bilgiyi silebilen zararlı kod; ilgili: → yazılım. 16 · %2710 · %171 · %2
Hesaba katılmayan (özel ad, deyim ya da başka sözcük, belirsiz) 001

akıllıMaddeyi aç

Vurgulanan anlam: 4. anlam · akıllı cihaz, sistem — 2005–2012: %76 (±11) · 2013–2019: %93 (±7) · 2020–2026: %95 (±6)

2005–2012 59 cümle · hesaba katılmayan 1
2013–2019 60 cümle
2020–2026 60 cümle
Anlamlar ve sayılar
Anlam2005–20122013–20192020–2026
1. Sağlıklı düşünebilen, olayları tartıp isabetli karar veren. 13 · %224 · %73 · %5
2. Birinin yaptığı ya da söylediği şeyle alay ederken kullanılır. 1 · %2––
3. Kendini kurnaz sanan, bilmişlik taslayan. –––
4. Algılayıcı, yazılım, ağ bağlantısı veya otomatik karar mekanizmasıyla çevresini izleyip kullanıcıya ya da koşullara göre tepki verebilen. 45 · %7656 · %9357 · %95
Hesaba katılmayan (özel ad, deyim ya da başka sözcük, belirsiz) 100

tabletMaddeyi aç

Vurgulanan anlam: 3. anlam · tablet bilgisayar — 2005–2012: %80 (±10) · 2013–2019: %93 (±7) · 2020–2026: %84 (±9)

2005–2012 60 cümle
2013–2019 60 cümle
2020–2026 58 cümle · hesaba katılmayan 2
Anlamlar ve sayılar
Anlam2005–20122013–20192020–2026
1. Toz veya hamurun preslenmesiyle elde edilen, ilaç ya da besin gibi içerikleri belirli miktarda taşıyan küçük katı parça; ilgili: → hap (I). 12 · %203 · %54 · %7
2. Antik toplumlarda yazının kazındığı veya bastırıldığı, kurutularak ya da fırınlanarak dayanıklı kılınan kil levha; ilgili: → belge. –1 · %25 · %9
3. → tablet bilgisayar 48 · %8056 · %9349 · %84
4. Kalemin yüzey üzerindeki konum ve hareketini algılayarak bilgisayara çizim veya işaretleme girdisi aktaran düz aygıt; ilgili: → tablet bilgisayar. –––
Hesaba katılmayan (özel ad, deyim ya da başka sözcük, belirsiz) 002

uygulamaMaddeyi aç

Vurgulanan anlam: 5. anlam · yazılım uygulaması — 2005–2012: %12 (±9) · 2013–2019: %32 (±12) · 2020–2026: %30 (±12)

2005–2012 56 cümle · hesaba katılmayan 4
2013–2019 53 cümle · hesaba katılmayan 7
2020–2026 57 cümle · hesaba katılmayan 3
Anlamlar ve sayılar
Anlam2005–20122013–20192020–2026
1. Kural ya da yöntemi somut bir olayda işleterek sonucunu görme. 42 · %7526 · %4935 · %61
2. Zihinde ya da kitapta kalan bir ilkeyi gerçek yaşamda işletme. 5 · %910 · %192 · %4
3. Edinilen meslek bilgisinin el ve araçla somut işe dökülmesi. 2 · %4–3 · %5
4. → infaz –––
5. Belirli bir işi yapmak üzere telefon, bilgisayar veya çevrim içi ortamda çalışan yazılım. 7 · %1217 · %3217 · %30
Hesaba katılmayan (özel ad, deyim ya da başka sözcük, belirsiz) 473

takipçiMaddeyi aç

Vurgulanan anlam: 2. anlam · sosyal medya takipçisi — 2005–2012: %25 (±11) · 2013–2019: %61 (±12) · 2020–2026: %47 (±12)

2005–2012 59 cümle · hesaba katılmayan 1
2013–2019 59 cümle · hesaba katılmayan 1
2020–2026 59 cümle · hesaba katılmayan 1
Anlamlar ve sayılar
Anlam2005–20122013–20192020–2026
1. Birinin ya da bir şeyin ardından giden, gelişmeleri sürekli gözleyen kişi. 44 · %7523 · %3931 · %53
2. Bir sosyal medya hesabını düzenli izlemek üzere o hesaba bağlı olan kullanıcı. 15 · %2536 · %6128 · %47
Hesaba katılmayan (özel ad, deyim ya da başka sözcük, belirsiz) 111

paylaşmakMaddeyi aç

Vurgulanan anlam: 2. anlam · bilgi, içerik paylaşmak — 2005–2012: %69 (±12) · 2013–2019: %82 (±10) · 2020–2026: %83 (±10)

2005–2012 55 cümle · hesaba katılmayan 5
2013–2019 57 cümle · hesaba katılmayan 3
2020–2026 58 cümle · hesaba katılmayan 2
Anlamlar ve sayılar
Anlam2005–20122013–20192020–2026
1. Bir bütünden herkese üzerinde uzlaşılan ölçüde bölüm vermek; ilgili: → bölüşmek. 2 · %43 · %52 · %3
2. Bilgi veya görsel içeriği başkalarının erişimine açarak onlara ulaştırmak; ilgili: → iletmek. 38 · %6947 · %8248 · %83
3. Başkasının yaşadığı duyguyu veya benimsediği düşünceyi kendinde de yaşamak ya da benimsemek; ilgili: → ortak. 9 · %165 · %95 · %9
4. Kaynak, alan veya niteliğe başkalarıyla birlikte sahip olmak; ilgili: → ortak. 6 · %112 · %43 · %5
Hesaba katılmayan (özel ad, deyim ya da başka sözcük, belirsiz) 532

indirmekMaddeyi aç

Vurgulanan anlam: 7. anlam · dosya indirmek — 2005–2012: %3 (±5) · 2013–2019: %9 (±7) · 2020–2026: %11 (±8)

2005–2012 58 cümle · hesaba katılmayan 2
2013–2019 58 cümle · hesaba katılmayan 2
2020–2026 54 cümle · hesaba katılmayan 6
Anlamlar ve sayılar
Anlam2005–20122013–20192020–2026
1. Kişiyi veya nesneyi bulunduğu yüksek ya da ulaşılması güç konumdan daha alçak veya erişilebilir konuma geçirmek; ilgili: → aşağı. 11 · %1911 · %197 · %13
2. Yolcuyu veya yükü, yolculuk ettiği aracın yahut hayvanın üzerinden zemine geçirmek; ilgili: → boşaltmak. 2 · %31 · %23 · %6
3. Malın veya hizmetin istenen bedelini önceki tutarın altına çekmek; ilgili: → azaltmak. 6 · %101 · %2–
4. Darbeyi hedefe sertçe uygulamak; ilgili: → vurmak. 4 · %72 · %32 · %4
5. Yoğun yağış veya sis ansızın bastırıp çevreyi kaplamak; ilgili: → bastırmak. –––
6. Vurarak bütünlüğünü bozup parçalamak veya yıkmak; ilgili: → kırmak. 2 · %3––
7. Ağdaki dosyanın bir kopyasını erişilen kaynaktan kullanıcının cihazına aktarıp saklamak; ilgili: → kaydetmek. 2 · %35 · %96 · %11
8. Niceliği, yoğunluğu veya dereceyi daha düşük bir düzeye çekmek; ilgili: → azaltmak. 31 · %5338 · %6636 · %67
Hesaba katılmayan (özel ad, deyim ya da başka sözcük, belirsiz) 226

fareMaddeyi aç

Vurgulanan anlam: 2. anlam · bilgisayar faresi — 2005–2012: %8 (±7) · 2013–2019: %12 (±8) · 2020–2026: %10 (±8)

2005–2012 60 cümle
2013–2019 58 cümle · hesaba katılmayan 2
2020–2026 58 cümle · hesaba katılmayan 2
Anlamlar ve sayılar
Anlam2005–20122013–20192020–2026
1. Ön dişleri kesmeye elverişli, kuyruğu genellikle uzunca, ufak gövdeli Mus türlerini ve onlara benzeyen yakın türleri kapsayan memeli adı; ilgili: → kemirgen. 55 · %9251 · %8852 · %90
2. Avuçla hareket ettirilen gövdesiyle bilgisayardaki işaretçiye yön vermeyi, tuşlarıyla da seçim yapmayı sağlayan giriş birimi; ilgili: → imleç. 5 · %87 · %126 · %10
3. Bedeni, yaşıtlarına göre çok ufak kalan kişi; ilgili: → ufak. –––
4. Aynı çevreye, araca veya yapıya gizlice girip oradan eşya çalmayı alışkanlık edinmiş kişi; ilgili: → hırsız (I). –––
Hesaba katılmayan (özel ad, deyim ya da başka sözcük, belirsiz) 022

hikâyeMaddeyi aç

Vurgulanan anlam: 6. anlam · sosyal medya hikâyesi — 2005–2012: %0 · 2013–2019: %3 (±5) · 2020–2026: %3 (±5)

2005–2012 54 cümle · hesaba katılmayan 6
2013–2019 60 cümle
2020–2026 60 cümle
Anlamlar ve sayılar
Anlam2005–20122013–20192020–2026
1. Yaşanmış ya da kurgulanmış olayların ağızdan ya da kalemle aktarılması. 45 · %8347 · %7853 · %88
2. Uydurulmuş, inanılmayacak laf. 5 · %91 · %22 · %3
3. Romandan kısa, az kişiyle sınırlı kurgusal anlatı türü. 3 · %68 · %131 · %2
4. Hekimin muayene öncesinde dinleyip not ettiği şikâyet öyküsü. 1 · %22 · %32 · %3
5. Yatarak tedavi süresince yapılan bütün muayene ve gelişmelerin kaydı. –––
6. Sosyal medya uygulamalarında genellikle kısa süre görünür kalan dikey görsel, video veya metin paylaşımı. –2 · %32 · %3
Hesaba katılmayan (özel ad, deyim ya da başka sözcük, belirsiz) 600

Yöntem

Sınırlar