Bitigçi nedir?
Bitigçi, Eski Türkçede “yazıcı, kâtip” anlamına gelir; kökenindeki bitig sözü kitap, biti- ise yazmak anlamındadır. Osmanlı Devleti'nin kuruluş yıllarından itibaren varlığı bilinen Divan'da görevli bulunan bitigçi; kanunnameleri, fermanları ve diğer önemli belgeleri muhafaza eden saray görevlisinin unvanıydı. Padişah dinî konular dışındaki herhangi bir konuda ferman olup olmadığını, yazılı belgelerde ve kitaplarda hangi bilgilerin bulunduğunu öğrenmek istediğinde bitigçiye sorardı. Bitigçi de mevcut bütün kaynaklara bakarak padişahı bilgilendirirdi.
Kanuni Sultan Süleyman döneminden sonra bitig kullanımdan düşünce bitigçi sözünün yerini galatı olan beylikçi almıştır. Ünlü sözlükçümüz Şemseddin Sami Bey, anıtsal sözlüğü Kâmûs-ı Türkî'de beylikçinin bitigçi galatı olduğunu kaydeder.
Kültür tarihimiz açısından son derece anlamlı olan bitigçi sözü şimdi Türkçenin söz varlığını kaydeden, derlem kanıtlarıyla inceleyen ve bağlam bilgisini izlenebilir kılan çağdaş platformumuzda hayat buluyor.
Güçlü Teknoloji, Derin Bilgi
Bitigçi, büyük ölçekli Türkçe veriyi işleyebilen güçlü bir altyapıyla geliştiriliyor. Sözlük, sürekli büyüyen BD, bağlam çözümlemeleri ve başvuru eserleri birbiriyle ilişkili ancak bağımsız sürdürülen katmanlar olarak çalışıyor. Derlem işleme, lematizasyon, metin temizleme, söz varlığı keşfi ve canlı sorgulama süreçleri; sistemi tek bir modele veya tek bir yönteme indirgemeden birlikte yürütülüyor.
Bu altyapı, yüksek işlem gücü gerektiren Türkçe doğal dil işleme çalışmalarını yürütürken güncel sözlük maddelerini, derlem tanıklarını ve bağlam ölçümlerini kullanıcıya açık tutuyor. Derleme yeni metinler eklendikçe kanıtlar ve istatistikler güncel veri üzerinden yeniden hesaplanıyor.
Büyüyen Derlem, Derinleşen Sözlük
Bitigçi'nin bilgi tabanı kapalı bir veri kümesi değildir. Kitap, makale, tez, haber ve başka kaynaklardan gelen metinler derlemi büyütür; yeni tanıklar sözlükbirim adaylarını güçlendirir veya zayıflatır, yeni anlamları görünür kılar ve mevcut sözcüklerin dağılımını günceller. Editoryal kararlar bu nedenle derlem kanıtı, sözlükçülük ilkeleri ve insan denetimi birlikte değerlendirilerek verilir.
Yaşayan Metin, 7/24 Gelişen Bilgi
Bitigçi’de metin ve içerik, yayımlandığı anda tamamlanmış, donmuş ve zamanla eskimeye bırakılmış bir yapı olarak görülmez. Her metin, canlı bir organizma gibi yaşayan, gelişen, onarılan ve değişen açık bir yapıdır. Yeni bir tanık, daha güçlü bir kanıt ya da saptanan bir hata, mevcut bilgiyi yeniden değerlendirmek için bir başlangıçtır.
Yayım, bu sürekli çalışmanın okurla buluşan bir sürümüdür. Tanımlar geliştirilebilir, açıklamalar genişletilebilir, yeni anlamlar ve tanıklar eklenebilir; eksikler tamamlanıp yanlışlar düzeltilebilir. Metin, her aşamada yeniden sürümlenebilir. Bu açıklık, derlem kanıtı, kaynak denetimi ve editoryal değerlendirmeyle birlikte yürür; bilginin güncelliğini ve güvenilirliğini korumaya hizmet eder.
Bitigçi, 7/24 eklenmeye, düzeltilmeye, sürümlenmeye ve gelişmeye açık, yaşayan bir bilgi ortamıdır. Okurun karşısındaki içerik, bu kesintisiz emeğin o anda ulaştığı aşamayı gösterir.
Bu bölümün eklenme zamanı: (TSİ, UTC+03:00). Bu kayıt, sayfanın oluşturulma tarihinden ayrı olarak yalnızca bu bölümün eklenmesini gösterir.
Ne Sunuyor?
Bitigçi; sözlük maddeleri ve anlamlarını, canlı derlem yaygınlığını, çekimli biçimleri, eş dizimleri, bağlam dinamiklerini, alan ve tür dağılımlarını, yeni sözcük ve yeni anlam gözlemlerini, Bitigçi Ansiklopedisi'ni, Sözlük Bilimi Terimleri Sözlüğü'nü ve Hesaplamalı Türkçe Dil Bilgisi'ni bir arada sunuyor. Kullanıcının bir sözcükten tanıma, tanımdan derlem tanıklarına, tanıklardan da Türkçenin daha geniş davranış örüntülerine ilerlemesini sağlıyor.
Bitigçi Nerede Yayımlanıyor?
Bitigçi, bitigci.tr adresinde kamuya açık olarak yayımlanıyor. Sözlük, derlem ve başvuru bölümleri; veri büyüdükçe ve editoryal denetim ilerledikçe genişletilmeye ve güncellenmeye devam ediyor.
Türkoloji çalışmalarının geleceği; yaşayan veri, açıklayıcı sözlük yazımı ve izlenebilir bağlam kanıtlarıyla kuruluyor. Bitigçi, teknolojiyi Türk dili ve kültürüyle buluşturuyor; sözcükleri, anlamları ve değişen kullanımları sürekli gözleme açıyor.