Bitigçi nedir?

Bitigçi, Eski Türkçede “yazıcı, kâtip” anlamına gelir; kökenindeki bitig sözü kitap, biti- ise yazmak anlamındadır. Osmanlı Devleti'nin kuruluş yıllarından itibaren varlığı bilinen Divan'da görevli bulunan bitigçi; kanunnameleri, fermanları ve diğer önemli belgeleri muhafaza eden saray görevlisinin unvanıydı. Padişah herhangi bir konuda ferman olup olmadığını, yazılı belgelerde ve kitaplarda o konuda hangi bilgilerin bulunduğunu öğrenmek istediğinde bitigçiye sorardı. Bitigçi de mevcut bütün kaynaklara bakarak padişahı bilgilendirirdi.

Kanuni Sultan Süleyman döneminden sonra bitig kullanımdan düşünce bitigçi sözünün yerini galatı olan beylikçi almıştır. Ünlü sözlükçümüz Şemseddin Sami Bey, anıtsal sözlüğü Kâmûs-ı Türkî'de beylikçinin bitigçi galatı olduğunu kaydeder.

Kültür tarihimiz açısından son derece anlamlı olan bitigçi sözü şimdi Türkçenin söz varlığını kaydeden, derlem kanıtlarıyla inceleyen ve bağlam bilgisini izlenebilir kılan çağdaş platformumuzda hayat buluyor.

Güçlü Teknoloji, Derin Bilgi

Bitigçi, büyük ölçekli Türkçe veriyi işleyebilen güçlü bir altyapıyla geliştiriliyor. Sözlük, sürekli büyüyen T-BDLD derlemi, bağlam çözümlemeleri ve başvuru eserleri birbiriyle ilişkili ancak bağımsız sürdürülen katmanlar olarak çalışıyor. Derlem işleme, lematizasyon, metin temizleme, söz varlığı keşfi ve canlı sorgulama süreçleri; sistemi tek bir modele veya tek bir yönteme indirgemeden birlikte yürütülüyor.

Bu altyapı, yüksek işlem gücü gerektiren Türkçe doğal dil işleme çalışmalarını yürütürken güncel sözlük maddelerini, derlem tanıklarını ve bağlam ölçümlerini kullanıcıya açık tutuyor. Derleme yeni metinler eklendikçe kanıtlar ve istatistikler güncel veri üzerinden yeniden hesaplanıyor.

Büyüyen Derlem, Derinleşen Sözlük

Bitigçi'nin bilgi tabanı kapalı bir veri kümesi değildir. Kitap, makale, tez, haber ve başka kaynaklardan gelen metinler derlemi büyütür; yeni tanıklar sözlükbirim adaylarını güçlendirir veya zayıflatır, yeni anlamları görünür kılar ve mevcut sözcüklerin dağılımını günceller. Editoryal kararlar bu nedenle derlem kanıtı, sözlükçülük ilkeleri ve insan denetimi birlikte değerlendirilerek verilir.

Ne Sunuyor?

Bitigçi; sözlük maddeleri ve anlamlarını, canlı derlem yaygınlığını, çekimli biçimleri, eşdizimleri, bağlam dinamiklerini, alan ve tür dağılımlarını, yeni sözcük ve yeni anlam gözlemlerini, Bitigçi Ansiklopedisi'ni, Sözlük Bilimi Terimleri Sözlüğü'nü ve Hesaplamalı Türkçe Dil Bilgisi'ni bir arada sunuyor. Kullanıcının bir sözcükten tanıma, tanımdan derlem tanıklarına, tanıklardan da Türkçenin daha geniş davranış örüntülerine ilerlemesini sağlıyor.

Bitigçi Nerede Yayımlanıyor?

Bitigçi, bitigci.shakalin.net adresinde kamuya açık olarak yayımlanıyor. Sözlük, derlem ve başvuru bölümleri; veri büyüdükçe ve editoryal denetim ilerledikçe genişletilmeye ve güncellenmeye devam ediyor.

Türkoloji çalışmalarının geleceği; yaşayan veri, açıklayıcı sözlük yazımı ve izlenebilir bağlam kanıtlarıyla kuruluyor. Bitigçi, teknolojiyi Türk dili ve kültürüyle buluşturuyor; sözcükleri, anlamları ve değişen kullanımları sürekli gözleme açıyor.