Türkiye Türkçesi
Kaynak etiketi: türk. · Türkiyə türkcəsi
BİTİGÇİ · KAYNAKTAN SORGULANABİLİR SÖZ VARLIĞINA
Sözcükleri kaynaklarıyla okuyun; dilleri, biçimleri ve sözlük içindeki bağlantıları birlikte inceleyin.
İlk koleksiyon: Azerbaycan dilinin izahlı lüğəti, dört cilt, Bakı, 2006.
Bir sözcük, öbek, cümle veya kavram yazın. Kaynak açıklamaları, farklı dillerdeki biçimler ve karşılaştırma bağlantıları birlikte gelsin.
DİLİ, ETİKETİ VE BAĞLAMI AYIRIN
Ana madde dili Azerbaycancadır. Diğer Türk dillerine ait köken etiketleri, dil hakkında yazılmış maddeler ve açık dil anımları ayrı sorgulanır. Her ilişkinin yanında kaynak ifadesi okunabilir.
Kaynak etiketi: türk. · Türkiyə türkcəsi
Kaynak etiketi: qazax. · qazaxca
Kaynak etiketi: özb. · özbəkcə
Kaynak etiketi: tat. · tatarca
Kaynak etiketi: cığat. · cığatayca
DÖRT CİLDİN TAMAMI
Grafikler hazırlanıyor…
Bu grafikler dört cildin tamamını gösterir. Aramanıza özgü kavram ve dil bağlantıları sonuçlarda yer alır.
Dağılımlar sözlük kayıtlarını sayar. Harf uzunluğu yazılı biçimden hesaplanır; ünlü örüntüsü, madde başındaki yazılı ünlülerin kalın / ince gruplarına göre verilir.
Söz türleri, kaynaktaki etiketlerin ayrıştırılmasıyla elde edilmiştir; etiketsiz maddeler ayrı gruptadır. Birden çok tür taşıyan madde birleşik etiketle gösterilir. Numaralı bölüm sayısı otomatik ayrıştırmadır; 466 kayıtta tire veya anlam bölümlemesi için inceleme notu korunmuştur.
Kaynak madde başlarındaki harf dağılımının Shannon entropisi: 4.514 bit. Bu ölçüm sözlükteki yazılı biçimlerin çeşitliliğini özetler.
TÜRK DİLLERİ COĞRAFYASI
Glottolog 5.3 sınıflandırmasındaki 43 Türk dili ve ayrıca 4 tarihî çeşit. Bir noktaya dokunun veya dil listesinden seçin. Noktalar kaynakların temsilî konumlarıdır; dil sınırlarını ve konuşur nüfusunu göstermez.
Dil haritası hazırlanıyor…
Sürükleyerek gezinin; + / − düğmeleriyle, çift tıklamayla veya iki parmağınızı açarak yakınlaştırın. Fare tekerleğini haritanın üzerinde çevirerek doğrudan yakınlaştırıp uzaklaştırabilirsiniz. Harita odaktayken ok tuşlarıyla gezinin; + / − ile yakınlaştırın. Her yakınlık basamağında seçili dilin ayrıntıları açılır. Orta Çulımcanın kaynak konumu eksiktir; dil listesinden incelenebilir.
“Bütün diller”, bu sürümde Glottolog’un Türk dilleri ailesine bağladığı dil düzeyindeki 43 kaydı anlatır; bütün sınıflandırmalarda uzlaşılmış tek bir dil sayısı değildir. Osmanlı Türkçesi, Kumanca, Eski Uygurca ve Göktürkçe ayrıca tarihî çeşit olarak eklenmiştir. 32 dil / çeşitlik karşılaştırma örneklemi ayrı bir bilimsel kaynaktan gelir.
Bir lehçe örneklemi ana dil kaydına bağlandıysa örneklemin adı açıkça belirtilir. Kuzey ve Güney Özbekçeye, toplu Özbekçe örnekleminin puanı kopyalanmaz. Kaynak konumu eksik olan dile konum uydurulmaz. Puan bulunmaması sıfır benzerlik anlamına gelmez.
Hammarström, Forkel, Haspelmath ve Bank · Glottolog 5.3 (2026), CC BY 4.0. Adlar Türkçeleştirildi; kaynak konumları ve örneklem bağlantıları işlendi. Ülke altlığı: Natural Earth · kamu malı.
Hücreler yüklenen dört ciltteki ana maddeleri sayar. Harf ve cilt filtresi için hücreye dokunun.
BİÇİM, ANLAM VE ÖRNEKLEMDEKİ BENZERSİZLİK
32 dil / çeşit · 254 ortak kavram · 8.360 kaynak biçimi · 496 dil çifti. Bu temel söz varlığı örneklemi, yukarıdaki 45.361 Azerbaycanca ana maddelik koleksiyondan ayrı tutulur. Kaynak biçimleri bilimsel çevriyazıdır; ulusal alfabelerdeki madde başlarının tamamı değildir.
Seçili karşılaştırma ölçütüne göre yüzde puanları. Dil grupları ekran genişliğine uyarlanır; satır ve sütun gruplarını ayrı seçerek 32 dilin bütün çiftlerini inceleyin.
Bir dil noktasını seçin. Numaraların dil adları aşağıdaki listede yer alır; renkler üstte seçilen ölçütü gösterir.
Fare tekerleğiyle yakınlaştırın, sürükleyerek gezinin. Yakınlaştıkça dil adları ve seçili dilin ses ayrıntıları açılır.
Yaklaşık yerleşimdir; soy ağacı, tarih veya dil sınırı değildir. İzdüşümün bağıl artık hatası: %27,1. Sayısal puanları benzerlik matrisinde inceleyin.
Her nokta iki yöndeki en yakın ses biçimi adaylarından biridir. Sağa doğru biçim, yukarı doğru gözlenen anlam örtüşmesi artar. Sağ alttaki adaylarda biçim yakın, kaynakta gözlenen kavram profilleri ayrıdır.
Biçim: Kanonik ses birimi dizilerinde eşit maliyetli Levenshtein benzerliği: 1 − düzenleme uzaklığı / uzun dizinin uzunluğu. Her iki dilde bulunan her kavram için en yakın değişke alınır; bu puanların ortalaması gösterilir. 200 kavram yeniden örneklemesinin %2,5–%97,5 aralığı, kavram seçimine duyarlılığı gösterir; bütün dil için bir güven aralığı değildir.
Anlam: Bir ses biçimiyle kaydedilmiş kavramların kümeleri karşılaştırılır: ortak kavram / birleşik kavram (Jaccard). Dil çiftinin anlam puanı, seçilen eşiği geçen iki yönlü en yakın biçim adaylarında biçim benzerliğiyle ağırlıklandırılmış örtüşmedir. Örnek sayısı yanında yazılır. Bu ölçüm dilin bütün anlam dünyasının uzaklığı değildir; farklı kavram etiketleri de anlamların bütünüyle ilişkisiz olduğunu kanıtlamaz.
Eş kökenlilik: Kaynak araştırmacılarının kavrama bağlı eş köken sınıflarının ortaklığıdır; ses benzerliğinden yeni köken bağı çıkarılmaz. Aynı ses dizisinin farklı anlamları bu örneklemde bir gözlem profiline toplanmıştır; eş adlılık ile çok anlamlılığın sözlükbilimsel son kararı verilmez.
Benzersizlik: “Yalnız bu dilde” ifadesi, yalnızca bu 32 dil / çeşit ve 254 kavramlık örneklemde aynı ses biçiminin bulunmamasıdır. Eksik kavramlar sıfır puan veya o dile özgü anlam sayılmaz. Her örnekte özgün çevriyazı, kayıt kimliği ve kaynak başvurusu korunur.
Savelyev ve Robbeets (2020), Bayesian phylolinguistics infers the internal structure and the time-depth of the Turkic language family. İşlenen veri: Lexibank Savelyev Turkic v2.0 · kaynak tablolar · CC BY 4.0. Kavramlar ve dil adları Türkçeleştirildi; morfem sınırı (+) uzaklık hesabından çıkarıldı; diğer ses ayrımları korundu; benzerlikler, anlam profilleri ve grafik yerleşimleri Bitigçi için hesaplandı.
KAYNAKTAKİ BAĞLANTILAR
“Bax” göndermeleriyle kaynak maddeler arasında dolaşın. Omonim numarası belirtilmeyen göndermelerde olası aynı biçimli hedefler birlikte görünür.
DENETLENEBİLİR KOLEKSİYON
714 sözlük sayfası · 11.596 başlık biçimi
Ciltte ara →Dijital baskı ↗786 sözlük sayfası · 11.457 başlık biçimi
Ciltte ara →Dijital baskı ↗666 sözlük sayfası · 11.428 başlık biçimi
Ciltte ara →Dijital baskı ↗690 sözlük sayfası · 11.278 başlık biçimi
Ciltte ara →Dijital baskı ↗Kaynak: Azerbaycan dilinin izahlı lüğəti. Dörd cilddə. Bakı: Şərq-Qərb, 2006. Tərtibçilər: Əliheydər Orucov, Bəhruz Abdullayev, Nərgiz Rəhimzadə. Nəşrə hazırlayan: Ağamusa Axundov.
Bir basılı ana madde kaydı bir kez sayılır; omonimler ayrı kayıtlardır. Aynı başlıktaki virgül / noktalı virgülle ayrılan biçimler ortak açıklamaya bağlıdır. Anlamlar, deyimler, seçimli ek açılımları ve 290 alt başlık ana madde toplamına eklenmez.
Yüklenen 2867 PDF sayfası eşleştirilmiştir. 2856 ayrı sözlük sayfası işlenmiş; dördüncü cildin yinelenen iki sayfası sayımda tekilleştirilmiştir. İkinci cildin boş OCR katmanlı 55 sayfası aynı baskının dizgi nüshasıyla tamamlanmıştır. Sayfa görüntüleriyle örneklemeli doğrulama yapılmıştır; bütün metin için insan eliyle son okuma tamamlanmış sayılmaz.
Dil etiketlerinin açılımları birinci cildin 22–23. sayfalarından gelir. türk. etiketi kaynakta açıkça “Türkiyə türkcəsi” olarak açılır. Dil kökeni, açıklamada dil anımı ve madde dili ayrı alanlardır. Ses benzerliğinden yeni köken veya eş anlam bağı üretilmez.
Kaynak dizgi nüshaları: Azerbaycan dili · Lüğətlər. Yazım başvurusu: Azerbaycan dilinin Orfoqrafiya Normaları.
En çok dört kaynak maddeyi açıklamaları ve dil ilişkileriyle birlikte karşılaştırın.
/karşılaştır umut ile ümit