Bu bölüm sözlük maddeleri ve anlamları üzerine soruları; tanım, köken, çekimli biçim, bağlam, eş kullanım, değerlik, sözcük ağı ve yaşam eğrisi gibi konulardaki kaynaklı açıklama ve derlem çıkarımlarını bir araya getirir. Etimoloji Atlası, etimoloji kartları, tarihsel dönemler ve zaman kapsülünün nasıl kullanılacağını Özelliklerin Kullanımı bölümünde bulabilirsiniz.
Yanıtları nasıl okumalı?
Sözlük özelliklerinin birlikte okunması
Maddebaşı, anlam, tanım, gönderme, köken, çekimli biçim, bağlam, alan ve tür yayılımı, eş kullanım, değerlik, hibrit sözcük ağı ve yaşam eğrisi birlikte değerlendirilir. Yeni eklenen sözcükler de yayımlanmış tanımlanabilirlik kanıtlarıyla bu kapsama girer.
Derlem kanıtı ve çıkarımlar
Geçiş sayısı ve derlem büyüklüğü güncel ölçümlerden okunur; yayım sırasında incelenmiş kanıttan gelen sayı ayrıca etiketlenir. Bağlamlar soruyu açıklayan sınırlı örneklerle sunulur. Çıkarımları kapsam ve sınırlılık bilgileriyle birlikte okuyun: derlemde gözlenen eğilimler değişmez dil bilgisi kuralları değildir.
288 soru ve yanıt
Anlam / Tanım Tanım yöntem Araştırma yönteminin adını yazmak, bulguların nasıl elde edildiğini açıklamaya yeter mi?
Genel ad bir yaklaşımı belirtir; verinin nasıl toplandığı, hangi işlemlerden geçtiği ve sonuçların nasıl sınandığı ayrıca açıklanır.
Bağlam
Nicel araştırma yöntemi kapsamında veri toplama aracı olarak yapılandırılmış anket tekniği kullanılmıştır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, yöntem maddesinin araştırma sorusunu yanıtlamaya yönelik çalışma yolu anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Her araştırmanın aynı araç veya işlem sırasını izlemesi istenmez; belirli bir çalışmanın yöntem yeterliliği burada denetlenmez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Anlam ayrımı yöntem Bir çalışmanın amacı ile yöntemi neden ayrı açıklanır?
Amaç ulaşılmak isteneni, yöntem ise hangi aşama ve araçlarla ilerleneceğini belirtir; neye ulaşılacağı ile nasıl çalışılacağı ayrılır.
Bağlam
Literatür taraması ve medya metni çeviri analizinin yapıldığı çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, yöntem maddesinin hedefe uygun çalışma yolu kullanımını amaçtan ayırır.
Sınırlılık: Belirli bir amaç için yalnız tek doğru yöntem bulunduğu veya yöntem adı yazılmasının başarı güvencesi olduğu söylenmez.
Anlam / Tanım Tanım işlev Bir parçanın işlevini açıklarken hangi bütünle ilişkili olduğu neden belirtilir?
İşlev, parçanın yerine getirdiği rol ve bütüne katkısıyla açıklanır; yalnız parçanın adını vermek bu ilişkiyi göstermez.
Bağlam
Üstdil işlevi baskın olan metinlerde, metin dilin sözcüklerini tanımlar, açıklar.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, işlev maddesinin bütüne katkı sağlayan rol anlamıyla sınırlıdır.
Sınırlılık: Her parçanın yalnız tek işlevi bulunduğu veya aynı parçanın bütün bağlamlarda aynı rolü üstlendiği ileri sürülmez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Alan ve tür yayılımı işlev İşlev sözcüğü yalnızca makinelerin parçaları için mi kullanılır?
Güncel sözlük parça, kişi, düzen ve toplumsal eylemlerin rollerini de kapsar; kullanım yalnız mekanik aygıtlarla sınırlı değildir.
Bağlam
Bürokrasi, mantığın irrasyonelliğinden etkilenmekte olup zaman zaman bireyleri sınırlayan bir yapı olarak işlev görmektedir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, işlev maddesinin mekanik aygıtlarla sınırlı olmayan rol ve katkı kullanımlarını açıklar.
Sınırlılık: Bir yapıya işlev atfedilmesi, o rolün her durumda aynı sonucu doğurduğu veya olumlu değerlendirildiği anlamına gelmez.
Anlam / Tanım Tanım kavram Bir kavramın örneklerinin tek ad altında toplanması, her ayrıntılarının aynı olduğunu mu gösterir?
Ortak niteliklere göre birlikte düşünülmeleri, bütün renk, büyüklük veya başka ayrıntılarının özdeş olmasını gerektirmez.
Bağlam
Daha da ötesi, bu aynı üçgen kavramı içinde gözümüzden kaçan başka birçok şey de bulunur; üç açının iki dik açıya eşit oluşu ve kenarlarla açılar ya da yüzeyin alanı arasındaki sayısız orantının varlığı gibi.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, kavram maddesinin ortak niteliklere dayanan soyut düşünme birimi anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Üçgen karşılaştırması açıklama amacıyla seçilmiştir; bütün kavramların aynı türden görsel özelliklerle kurulduğu söylenmez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Anlam ayrımı kavram Bir kavram ile onun adı neden aynı inceleme birimi değildir?
Ad dilsel biçime, kavram ise bu adla ilişkilendirilen soyut anlam veya düşünme birimine yönelir.
Bağlam
Şirketlerin değer açıklamalarında kullanılan kavramlar incelendiğinde benzer açıklamaların farklı kavramlar ile ifade edildiği görülmüştür.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, kavram maddesinin soyut anlam ve düşünme birimi kullanımlarıyla dilsel ad arasındaki ayrımı açıklar.
Sınırlılık: Belirli bir kavramın bütün dillerde aynı biçimde adlandırıldığı veya her sözcüğün yalnız tek kavrama karşılık geldiği ileri sürülmez.
Anlam / Tanım Tanım terim Bir terim mutlaka tek sözcükten mi oluşur?
Güncel tanım sözcüğün yanında söz öbeğini de kapsar; birden çok sözcük birlikte belirli bir uzmanlık kavramını adlandırabilir.
Bağlam
Kullanıcı fotoğrafta yapmak istediği değişikliği teknik terimlerle anlatmak zorunda kalmadan, gündelik ifadelerle tarif edebiliyor.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, terim maddesinin uzmanlık kavramını adlandıran sözcük veya söz öbeği anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Her çok sözcüklü ifade terim sayılmaz; alan ve belirli kavramı adlandırma ilişkisi ayrıca doğrulanır. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Çok anlamlılık terim Bir dizinin terimi ile bir bilim dalının terimi hangi bakımdan ayrılır?
Dizideki terim sıra numarasıyla belirlenen sayı veya ifadeyi, uzmanlık alanındaki terim ise belirli bir kavramın dilsel adını karşılar.
Bağlam
Bu simülasyon çalışmalarında sıfırdan farklı katsayı değerleri, ilk terimi 0.5 ve ortak farkı 0.5 olan bir aritmetik dizinin terimlerinden oluşmaktadır.
Kullanıcı fotoğrafta yapmak istediği değişikliği teknik terimlerle anlatmak zorunda kalmadan, gündelik ifadelerle tarif edebiliyor.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, terim maddesinin dizideki sayı veya ifade ile uzmanlık adlandırması kullanımlarını karşılaştırır.
Sınırlılık: Belirli bir dizinin hesaplanması veya teknik terimlerin tamamının listelenmesi burada yapılmaz.
Anlam / Tanım Tanım imge Şiirsel imgeyi açıklarken neden yalnız benzetme sözcüğünü göstermekle yetinmeyiz?
Tanım, duyu izleniminin veya düşüncenin nasıl yoğunlaştırılıp somutlaştırıldığına yönelir; inceleme yalnız işaret sayımına indirgenmez.
Bağlam
Şiirsel imge sadece benzeştirme ve eğretileme değildir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, imge maddesinin sanatsal anlatım ögesi anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Her benzetmenin mutlaka bir imge oluşturduğu veya her imgenin aynı benzetme kalıbına uyduğu söylenmez; belirli bir şiir burada yorumlanmaz. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Çok anlamlılık imge İmge sözcüğü her kullanımında göz önündeki bir resmi mi adlandırır?
Zihindeki tasarım veya sanatsal anlatım ögesi de imge olarak adlandırılabilir; görünür bir resmin bulunması zorunlu değildir.
Bağlam
Köy ve özellikle kasaba yaşantısından da gerçekçi görünümler, yaşantı ve imgeler vardır şiirlerinde.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, imge maddesinin zihinsel tasarım ve sanatsal anlatım çevresindeki kullanımlarını açıklar.
Sınırlılık: Bu açıklama belirli bir zihinsel yaşantıyı değerlendirmez; her imgenin aynı yoldan veya aynı duyuyla oluştuğu ileri sürülmez.
Anlam / Tanım Tanım üslup Yazardan alınan tek bir cümle, onun bütün üslubunu tanımlamak için yeterli midir?
Tek bir parça bazı ifade özelliklerini örnekleyebilir; düzenli biçimde benimsenen seçimler hakkında daha geniş kullanım karşılaştırılır.
Bağlam
Kurmaca metin, estetik zevk ve yazarın üslubu nispetinde yaratılarak okuyucusuna edebî bir haz sunar.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, üslup maddesinin sanatçının eserlerinde düzenli benimsediği ifade seçimleri anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Bir örneğin hiçbir bilgi vermediği söylenmez; belirli bir yazarın üslubu veya bütün eserleri burada çözümlenmez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Alan ve tür yayılımı üslup Üslup sözcüğünün bir heykel için kullanılması, bir yazı türü tarif edildiğini mi gösterir?
Üslup, sanat yapıtındaki ifade özelliklerini de adlandırabilir; yalnız yazılı bir anlatım türüne bağlı değildir.
Bağlam
Perspektif gibi batı sanatının kavramları bu küçük heykelleri de etkilemiştir; yumuşak konturlar sertleşmiş ve realizm kabul gören bir üslup haline gelmiştir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, üslup maddesinin sanat yapıtları ve ortak ifade özellikleri çevresindeki kullanımlarını açıklar.
Sınırlılık: Tanıktaki sanat tarihi değerlendirmesi bütün heykellere genellenmez; belirli bir yapıtın hangi üsluba ait olduğu burada saptanmaz.
Anlam / Tanım Tanım anlatı Bir anlatı yalnız sözcüklerle kurulmak zorunda mıdır?
Güncel anlam söz, yazı, ses veya görüntüyle kurulmuş bütünlüklü içeriği kapsar; anlatımın aracı yalnız sözcükler değildir.
Bağlam
Müzenin iki sinema salonu, görsel anlatının hareketle kazandığı imkânlara ayrılıyor.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, anlatı maddesinin söz, yazı, ses veya görüntüyle kurulmuş bütünlüklü içerik anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Her ses kaydı veya rastgele görüntü dizisi anlatı sayılmaz; olay ya da yaşantıların nasıl bir bütün içinde düzenlendiği okunur. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Anlam ayrımı anlatı Bir aktarıma anlatı denmesi, anlatılanların tamamının kurmaca olduğunu mu gösterir?
Anlatı, yaşantının başkalarına aktarılmasını da kapsar; bu adlandırma tek başına kurmaca veya gerçeklik kararı vermez.
Bağlam
Yakınlarının iyi olduğunu bilmek ve onların sağlıklarına ilişkin endişe taşımamak, yaşama sevincine ilişkin anlatılarda sıkça vurgulanan unsurlar arasında yer almıştır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, anlatı maddesinin yaşantı aktarımı ve olayları düzenleyerek sunma kullanımlarını açıklar.
Sınırlılık: Anlatı etiketi bir aktarımın bütün ayrıntılarının doğru olduğunu da kanıtlamaz; belirli bir olayın gerçekliği burada araştırılmaz.
Anlam / Tanım Tanım metin Bir dil kullanımı yazıya geçirilmemişse metin olamaz mı?
Güncel anlam, iletişim durumunda kendi içinde anlamlı bütün oluşturan sözlü dil kullanımını da metin olarak ele alır.
Bağlam
Bununla birlikte yazılı metinlerin yorumlanmasıyla sözlü metinlerin yorumlanması birbirinden farklı aşamaları gerektirebilmektedir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, metin maddesinin sözlü veya yazılı anlamlı dil kullanımı anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Her ses dizisi veya rastgele sözcük sırası bu nedenle metin sayılmaz; örneğin kendi bağlamındaki anlamlı bütünlüğü incelenir. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Anlam ayrımı metin Metin sözcüğü her kullanımında mutlaka bir kitabın tamamını mı anlatır?
Metin bir yazılı anlatım örgüsünü veya anlatım taşıyan bir belge parçasını da karşılayabilir; bütün bir kitap olma şartı yoktur.
Bağlam
Öğrencinin sesli yayındaki dinleme metnini daha sonra anlatması istendiğinde metinlerdeki parçalardan ziyade metnin bütününe odaklanması desteklenmiştir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, metnin bütün veya parça olarak ele alınmasıyla ilgili kullanımları açıklar.
Sınırlılık: Belirli bir alıntının bağlam bakımından yeterli uzunlukta olup olmadığı burada değerlendirilmez.
Anlam / Tanım Tanım bağdaşıklık Bir zamirin gönderdiği varlığı izlemek metin bağlarını anlamaya nasıl yardım eder?
Zamir ile daha önce anılan varlık arasındaki ilişki, farklı cümlelerde aynı varlığın izlenmesini sağlayabilir.
Bağlam
Metin içi ilişkilendirme türlerinden biri olan art gönderim kavramı; gönderge, metinsel bağdaşıklık ve izleksel (tematik) gelişme kavramları ile bağlantılı bir durumu içerir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, bağdaşıklık maddesinin anlatım bölümlerini bağlayan metin niteliği anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: İki cümle açıklama için kurulmuştur; her zamirin tek ve açık bir önceki ada gönderdiği varsayılmaz. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Bağlam bağdaşıklık Bir metnin bağdaşıklığını yalnız bağlaçları sayarak açıklayabilir miyiz?
Bağlaçlar bağlantı araçlarından biridir; metindeki gönderim, sözcük ilişkileri ve diğer dil bilgisel bağlar da incelenir.
Bağlam
Metinsel bağdaşıklık, metnin yüzey yapısındaki dilsel öğeler arasındaki bağıntıları ortaya koyarken gönderim ilişkileri metin içindeki varlıklar, olaylar ve kavramlar aracılığıyla anlam sürekliliğini sağlar.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, bağdaşıklık maddesinin metindeki dilsel bağlantılarla ilgili kullanımını açıklar.
Sınırlılık: Belirli bir metne puan verilmez; her bağlaç için tek bir ilişki veya bütün metinlere uygulanacak sabit bir sayı kuralı önerilmez.
Anlam / Tanım Tanım tonlama Aynı sözcükler farklı tonlamalarla farklı ileti amaçları taşıyabilir mi?
Sözcükler ve sıraları değişmeden söyleyiş biçimi iletinin nasıl anlaşılacağını etkileyebilir.
Bağlam
Görüşmelerde kişinin niyetini ses tonlaması, beden hareketleri, yüz mimikleri belli etmekte, bu da görüşmeci ile görüşülen kişi arasındaki güveni belirleyebilmekte, yapılan araştırma sonuçlarını etkileyebilmektedir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, tonlama maddesinin konuşmada anlam ve vurgu farkı yaratma yönünü ele alır.
Sınırlılık: İki yazım açıklama için seçilmiştir; ses kaydı olmadığı için kesin bir akustik eğri verilmez ve bütün sorulara tek tonlama kuralı yüklenmez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Alan ve tür yayılımı tonlama Tonlama sözcüğü yalnız konuşma sesini düzenlemek için mi kullanılır?
Güncel tanım sesin yanında rengin veya anlatımın belirli bir tonla düzenlenmesini de kapsar; alan bağlamdan belirlenir.
Bağlam
Derinin her iki yüzü arasına yerleştirilen örgü asimetrik kup detayı sahip olduğu renk tonlaması ile koyudan açığa geçişi sağlayan bir görsel sunmaktadır.
Tüm öğretmenler hikaye okurken en az bir kez çocuklarla göz kontağı kurmuş, ses tonlaması yapmış, jest ve mimik kullanmışlardır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, tonlama maddesinin ses ve renk çevresindeki kullanımlarını karşılaştırır.
Sınırlılık: Belirli bir görsel veya ses kaydı için teknik ayar önerilmez; farklı alanların ölçüleri birbirine aktarılmaz.