kadeh

Bitigçi Sözlük Maddesi

kadeh

(isim, sıfat)
Arapça ḳadeḥ · 2 meanings · 0 occurrences
  1. 1.

    (isim) İçki içmeye yarayan ayaklı bardak; cam.

  2. 2.

    (sıfat) Bu bardağın alabileceği miktarda olan.

Compound Words

kadeh arkadaşı, göz kadehi

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 1310 · Kısasü’l-Enbiyâ · PDF s. 49

eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, yazarın esere H. 709'da başlayıp bir yılda tamamladığını ve H. 710/M. 1310 tarihini metnin sonundaki kayda dayandırır. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 12; metin sonu PDF s. 404

Harezm Türkçesiadaḳ / ayaḳad
Kaynak çevriyazıları:Kısasü’l-Enbiyâ: adaḳ, ayaḳ/ġ, ayaḳ/ġnı, ayaḳ/ġġa, ayaḳ/ġlarınNehcü’l-Ferâdîs: adaḳı, adaḳMuʿînü’l-Mürîd: ayaḳOrta Asya Kur’an Tefsiri: ayaḳnı

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Kısasü’l-Enbiyâ: adaḳ, ayaḳ/ġ, ayaḳ/ġnı, ayaḳ/ġġa, ayaḳ/ġların; Nehcü’l-Ferâdîs: adaḳı, adaḳ; Muʿînü’l-Mürîd: ayaḳ; Orta Asya Kur’an Tefsiri: ayaḳnı. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: İçki veya başka bir içeceğin sunulup içildiği kap.

Tarihsel bağlam: Kısasü’l-Enbiyâ ile Nehcü’l-Ferâdîs dizinleri sözcüğü içme bağlamında ayrı eş adlı madde olarak verir; Kur’an tefsirindeki 56b,10 tanığı cennet ehlinin birbirine kap sunmasını anlatır.

Anlamsal gelişim notu: Beden adıyla eş sesli bu kap adı Harezm metinlerinde adaḳ ve ayaḳ/ġ biçimleriyle görülür; çağdaş genel dilde anlamı kadeh karşılar.

Çağdaş arama bağı: kadeh · eş adlı tarihsel sözlükbirim ve sözcüksel değişim · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • adaḳ (yalın biçim)
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 249r12 (yaprak yüzü–satır)
  • ayaḳ/ġ (yalın biçim)
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 8v18, 88r14, 93r1, 115r3, 148r18, 157v3, 157v19, 157v20, 162v5 (yaprak yüzü–satır)
  • ayaḳ/ġnı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 157v17, 157v20 (yaprak yüzü–satır)
  • ayaḳ/ġġa ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 88r14 (yaprak yüzü–satır)
  • ayaḳ/ġların ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 93r1 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 264-10, 370-8 (metin sayfası–satır)
  • adaḳ (yalın biçim)
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 370-8 (metin sayfası–satır)
  • ayaḳ (yalın biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 190/1 (dörtlük/dize)
  • ayaḳnı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Orta Asya Kur’an Tefsiri, 56b,10 (yaprak yüzü–satır)
Eski Anadolu Türkçesiayaġ / ayaḫ / ayakad
Kaynak çevriyazıları:Süheyl ü Nev-bahâr: ayaġ, ayaġ ṭut-, ayaḫ, ayaḫ ṭut-, ayak, ayak dut-, ayak ṣun-, ayak ṭut-Dede Korkut Kitabı: ayak, ayak-ile, ayağı, ayağum

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Süheyl ü Nev-bahâr: ayaġ, ayaġ ṭut-, ayaḫ, ayaḫ ṭut-, ayak, ayak dut-, ayak ṣun-, ayak ṭut-; Dede Korkut Kitabı: ayak, ayak-ile, ayağı, ayağum. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: İçkinin doldurulup bir başkasına sunulduğu içme kabı.

Tarihsel bağlam: Süheyl ü Nev-bahâr'daki ayaġ tut-, ayaḫ tut-, ayak dut- ve ayak sun- birleşimleri kabın mecliste elden ele verilmesini anlatır; Dede Korkut'ta ayak-ile ve belirtme durumundaki ayağı aynı kap adıdır.

Anlamsal gelişim notu: Beden adıyla eş sesli kap adı üç kaynak yazımıyla tanıklanır; çağdaş genel dilde bu anlamı kadeh karşılar.

Çağdaş arama bağı: kadeh · eş adlı tarihsel sözlükbirim ve sözcüksel değişim · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • ayaġ (yalın biçim)
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 1791. beyit; 4237. beyit
  • ayaġ ṭut- ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 2323. beyit
  • ayaḫ (yalın biçim)
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 2192. beyit; 2239. beyit; 2685. beyit; 4260. beyit; 4427. beyit
  • ayaḫ ṭut- ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 1062. beyit; 1160. beyit; 1619. beyit; 2162. beyit; 2316. beyit; 2796. beyit
  • ayak (yalın biçim)
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 1074. beyit; 1116. beyit; 1160. beyit; 1791. beyit; 1792. beyit; 1794. beyit; 2246. beyit; 2297. beyit
  • ayak dut- ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 1062. beyit; 1160. beyit; 1162. beyit; 1619. beyit; 2162. beyit; 2316. beyit; 2796. beyit
  • ayak ṣun- ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 1218. beyit
  • ayak ṭut- ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 833. beyit; 1062. beyit; 2240. beyit
  • ayak (yalın biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 36-5, 123-1 (metin sayfası–satır)
  • ayak-ile ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 123-4 (metin sayfası–satır)
  • ayağı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 71-13 (metin sayfası–satır)
  • ayağum ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 157-11 (metin sayfası–satır)

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

aydı men ediz-men. Kamuğ nerseler baş (18) kötürüp özlerini öge küwendiler. Ol hâlde yer tevazzuc kılıp aydı: men kamuğdın (19) zacif-men, adak altında-men,

Harezm Türkçesi · Kısasü’l-Enbiyâ · 1310 · PDF s. 49 · çevriyazı güveni B

bu nerseler atını. Kavluhu tacâlâ: r>l ^jj L (11-33) (17) Âdem atlarnı aytu bérdi; bu yığaç, bu taş, bu suw, kamuğ nersenir] atını bu idiş, (18) bu ayak nime tegrede kamuğ tiller birle beyân kıldı. Hitâb keldi: Ey ferişteler siz- (19) -lerge

Harezm Türkçesi · Kısasü’l-Enbiyâ · 1310 · PDF s. 53 · çevriyazı güveni B

tişilerdin örtgü hem öz kızıdın 72 adak tizge tègrü bileki başı açar bolsa ma'zür karabaş kişi

Harezm Türkçesi · Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 101 · çevriyazı güveni A

tenahnuh bile öz arıt muttaki öhö teyü silkün adak yerge ur küdezmek t i leseıj yunuğnurj haki

Harezm Türkçesi · Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 103 · çevriyazı güveni A

Ki key dinç olasın u başım esen Ayak kimse işigine admağıl Bal ola şanup ağuyı tatmağıl

Eski Anadolu Türkçesi · Süheyl ü Nev-bahâr · 1350 · PDF s. 217 · çevriyazı güveni B

Yine vardı karşusma dört tâk Ki basmaz idi anlara hiç ayak Bezenmiş yeşil kızıl u ağile

Eski Anadolu Türkçesi · Süheyl ü Nev-bahâr · 1350 · PDF s. 234 · çevriyazı güveni B

bildiler kim bizke kelür tep. Peyğâmbar 'as aydı: Yâ Rebbı, anı tutğıl! (15) temiş erdi. Aiming tört adaqi yerke kömüldi. Ol kimerse çaqırdı: Yâ Muhammed, meni qodğıl, men rücü' qilayin, sarîga zahmat (16) tegürme-

Harezm Türkçesi · Nehcü’l-Ferâdîs · 1358’den önce · PDF s. 27 · çevriyazı güveni B

körgen turur, (10) vellkin körmeki köz birle ermes, taqi eşitgen turur, vellkin eşitmeki qulaq birle ermes. El taqi adaq, köz taqi qulaq cümlesi (11) ‘âcizhq nişânı turur, Tangrı te‘âlâqa ‘âcizhq revâ ermes. Peyğâmbar

Harezm Türkçesi · Nehcü’l-Ferâdîs · 1358’den önce · PDF s. 56 · çevriyazı güveni B

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Rabgûzî, Nâsırü’d-dîn bin Burhânü’d-dîn (1997). Kısasü’l-Enbiyâ II: Dizin. Hazırlayan Aysu Ata. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Ata, Aysu (1998). Nehcü’l-Ferâdîs III: Dizin–Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Borovkov, A. K. (2002). Orta Asya’da Bulunmuş Kur’an Tefsirinin Söz Varlığı (XII–XIII. Yüzyıllar). Çevirenler Halil İbrahim Usta ve Ebülfez Amanoğlu. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Mesʿûd bin Ahmed (1991). Süheyl ü Nev-bahâr: İnceleme–Metin–Sözlük. Hazırlayan Cem Dilçin. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.

Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Dede Korkut Kitabı I: Giriş–Metin–Faksimile (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · kadeh

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Entry history and citation

Loading the current content revision and documented editorial events.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Related Entries

kadehli kadehdaş kadehlik kadehsiz kadehçik kadeh kaldırmak kadeh arkadaşlığı kadeh tokuşturmak topak dikmek lale piyale toka vurmak

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.