saltanat
(isim, tarih, mecaz)
Arapça salṭanat
· 4 meanings
Hanedan egemenliği; gösterişli rahat yaşam veya bir alanda kurulan üstünlük.
Selected Corpus Statistics
ADVANCED ANALYSES
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
Aç / kapat Aç / kapat
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
İlk tarihsel tanık: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 87 · Tarihsel Derlem
eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
1069–1070 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: anlam daralması ve sözcüksel ayrışma
-
1
Tarihsel kaynak
1069–1070
Karahanlı Türkçesi
Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi
Biçim: il, ilde, ildin, ile, ili, ilig, ilim, ilin, ilinde, ilindin, ilke, iller · ad
Dönem anlamı
Bir yönetim altında bulunan ülke, o ülkenin halkı ve bunları bir arada tutan siyasal düzen.
anlam daralması ve sözcüksel ayrışmaKutadgu Bilig’de il; hükümdar, halk, yönetme ve düzen kurma bağlamlarında hem toprağı hem siyasal topluluğu karşılar.
Günümüze uzanan değişim
Tarihsel ilin geniş ülke ve devlet alanı çağdaş ilde idarî bölgeye daralmış; eski kapsamı ülke ve devlet sürdürmüştür.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
biri ḳında çıḳtı sunup il tutar biri küsi çawı ajunḳa yeter
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 87 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
bolu birdi ewren ilig birdi taḫt tuta birsü teŋri bu taḫt birle baḫt
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 92 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (2)
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Madde, anlam, (PHP 3, PHP 4) ve beyit numarası için ana dizin.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.
-
2
Güncel sözlük
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: saltanat
1. güncel anlam
Devletin en üst yönetim yetkisinin hanedanın başındaki kişide toplandığı egemenlik düzeni; ilgili: → monarşi.
2. güncel anlam
Maddi olanakların sağladığı rahatlık ve gösteriş içinde sürdürülen yaşam; ilgili: → lüks (I).
3. güncel anlam
Bir kişinin bulunduğu çevrede sözüne karşı çıkılmamasını sağlayan baskın konum; ilgili: → egemenlik.
4. güncel anlam
Bir hükümdarın tahta çıkışından yönetiminin bitimine kadar geçen dönem; ilgili: → hükümdar.
Yöntem ve tarih sınırları
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Karahanlı TürkçesiiladAnlamdan eşleşti: saltanat
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: il, ilde, ildin, ile, ili, ilig, ilim, ilin, ilinde, ilindin, ilke, iller
Transkripsiyon notu: Kaynak yayının işaretsiz çevriyazısı aynen korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir yönetim altında bulunan ülke, o ülkenin halkı ve bunları bir arada tutan siyasal düzen.
Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de il; hükümdar, halk, yönetme ve düzen kurma bağlamlarında hem toprağı hem siyasal topluluğu karşılar.
Anlamsal gelişim notu: Tarihsel ilin geniş ülke ve devlet alanı çağdaş ilde idarî bölgeye daralmış; eski kapsamı ülke ve devlet sürdürmüştür.
Çağdaş arama bağı: ülke, devlet · anlam daralması ve sözcüksel ayrışma · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- il (yalın biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 87, 245, 263, 264, 303, 418, 422, 440, 457, 830, 1076, 1350, 1454, 1480, 1567, 1772, 1787, 1887, 1929, 1952, 1981, 2033, 2034, 2057, 2092, 2097, 2103, 2132, 2140, 2142, 2146, 2190, 2196, 2212, 2241, 2258, 2295, 2421, 2425, 2427, 2555, 2581, 2622, 2702, 2707, 2711, 2712, 2713, 2714, 2715, 2720, 2937, 2968, 2999, 3028, 3033, 3039, 3084, 3099, 3416, 3803, 3931, 4009, 4010, 4064, 4069, 4143, 4672, 4714, 4996, 5334, 5425, 5495, 5497, 5499, 5504, 5536, 5537, 5542, 5544, 5550, 5568, 5627, 5747, 5912, 5945, 5949, 6342, 6348, 6438. beyitler - ilde ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 263, 436, 448, 459, 466, 892, 1043, 1605, 1960, 2643, 2731, 2995, 3071, 3098, 3117, 3515, 3576, 3868, 4472, 4591, 5151, 5200, 5238, 5287, 5305, 5367, 5498, 5735, 5782, 5786, 5884, 6041, 6453. beyitler - ildin ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 2012, 2593, 2594, 2701. beyitler - and ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 5536. beyit - ili ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 123, 286, 1039, 1041, 1042, 1571, 1669, 1772, 1925, 2084, 2178, 2203, 2240, 2724, 3032, 3126, 4073, 5336, 5626. beyitler - ilig ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1692, 6347. beyitler - ilim ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 5853, 6438. beyitler - ilin ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 256, 438, 1781, 1888, 2016, 2024, 2031, 2179, 3032, 3035, 5886. beyitler - ilinde ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 2553, 4997. beyitler - ilindin ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 437. beyit - ilke ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 262, 448, 458, 494, 566, 822, 830, 844, 889, 942, 1037, 1299, 1489, 1765, 1780, 1784, 1820, 2029, 2165, 2167, 2193, 2241, 2514, 2515, 2516, 2593, 2701, 2950, 3083, 3111, 3409, 3413, 3815, 4121, 5521, 5560, 5726, 5731, 5757, 5767, 5894, 5903, 5906, 6098, 6213. beyitler - iller ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 280. beyit
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · saltanat
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Cite this entry
Preparing citation formats for the current entry.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Related Entries
saltanatlı
saltanatçı
saltanatlık
saltanatsız
saltanatçılık
saltanat sürmek
haledilme
haletmek
padişahi
padişah
sultanlık
şehnameci
haledilmek
halife
The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.