töre
(isim)
· 2 meanings
Topluluğun kuşaklar boyunca sürdürdüğü yazısız düzen ve ahlaki usuller.
Selected Corpus Statistics
ADVANCED ANALYSES
Historical vocabulary
Patterns across historical periods of Turkish
Open / close Open / close
Historical vocabulary
Patterns across historical periods of Turkish
Earliest historical attestation: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 103 · Historical Corpus
eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
1069–1070 · Karakhanid Turkish kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: biçim değişimi ve anlam daralması
-
1
Historical source
1069–1070
Karakhanid Turkish
Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi
Biçim: törü · ad
Dönem anlamı
Toplumsal ve siyasal yaşamı düzenleyen, uyulması beklenen gelenek, yasa ve düzen bütünü.
biçim değişimi ve anlam daralmasıKutadgu Bilig’de törü, hükümdarın ülkeyi ve halkı yönetirken gözettiği bağlayıcı düzen ve hukuk çerçevesini anlatır.
Günümüze uzanan değişim
Törü > töre gelişiminde çağdaş anlam gelenek ve görenek çevresinde daralmış; tarihsel yasa ve yönetim kapsamı gerilemiştir.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Open primary-text attestations (2)
ajun inçke tegdi tüzüldi törü törü birle atın ḳopurdı örü
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 103 · Open source
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
ajunḳa apa inmişinde berü uḳuşluġ uru keldi eḍgü törü
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 219 · Open source
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Open supporting sources (1)
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Madde, anlam, inflected form ve beyit numarası için ana dizin.
-
2
Current dictionary
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: töre
1. güncel anlam
Topluluğun kuşaklar boyunca sürdürdüğü, üyelerinin gündelik ilişkilerine yön veren yazısız ortak düzen ve alışkanlıklar; ilgili: → gelenek.
2. güncel anlam
İnsanlar arası ilişkilerde doğru ve yakışır sayılan tutumlara ilişkin ahlaki usuller; ilgili: → adap.
Method and dating limitations
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Karakhanid Turkishtörüad
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: törü
Transkripsiyon notu: Kaynak yayının işaretsiz çevriyazısı aynen korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Toplumsal ve siyasal yaşamı düzenleyen, uyulması beklenen gelenek, yasa ve düzen bütünü.
Historical context: Kutadgu Bilig’de törü, hükümdarın ülkeyi ve halkı yönetirken gözettiği bağlayıcı düzen ve hukuk çerçevesini anlatır.
Anlamsal gelişim notu: Törü > töre gelişiminde çağdaş anlam gelenek ve görenek çevresinde daralmış; tarihsel yasa ve yönetim kapsamı gerilemiştir.
Çağdaş arama bağı: töre · biçim değişimi ve anlam daralması · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- törü (yalın biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 800. beyit
Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.
Source publications and reading notes
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · töre
Note: The sentences in this section are selected automatically by the corpus sentence-selection algorithm. Their views, wording and content belong to the source texts; they do not bind Bitigçi or represent its views or position.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Cite this entry
Preparing citation formats for the current entry.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Related Entries
The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.
Spelling and Variants Verified relationships, frequency by period and usage share
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Earliest Attestation and Dispersion Source publication dates, confidence level and stages of dispersion
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.