zor

Bitigçi Sözlük Maddesi

zor

(sıfat, isim, zarf, ünlem)
Farsça zūr · 7 meanings

Yoğun emek gerektirme, baskı ve gerçekleşmeye inanmama

  1. 1.

    Kolayca başarılamayan

    (sıfat) Gerçekleştirilmesi önemli emek veya engellerin aşılmasını gerektiren; ilgili: → güçlükle.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 06.11.2026 20:18:58 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    İç huzursuzluğu

    (isim) → sıkıntı.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 06.11.2026 20:18:58 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    Mecburiyet

    (isim) → zorunluluk.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 06.11.2026 20:18:58 · Türkiye saati (UTC+3)
  4. 4.

    Dıştan dayatma

    (isim) → baskı.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 06.11.2026 20:18:58 · Türkiye saati (UTC+3)
  5. 5.

    Sağlık sorunu

    (isim) → hastalık.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 06.11.2026 20:18:58 · Türkiye saati (UTC+3)
  6. 6.

    Çaba gerektirerek

    (zarf) → güçlükle.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 06.11.2026 20:18:58 · Türkiye saati (UTC+3)
  7. 7.

    Olabilirliği reddetme

    (ünlem) Beklenen şeyin gerçekleşebileceğine veya kişinin başarabileceğine inanılmadığını bildiren söz; ilgili: → imkânsız.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 06.11.2026 20:18:58 · Türkiye saati (UTC+3)

ADVANCED ANALYSES

zor etimolojisi ve tarihsel dönemleri

Zor, Farsça zūr ~ zōr ‘güç, kuvvet, zorlama’ sözünden alınmıştır. Räsänen sözü Çağatayca ve Osmanlıca zor ‘şiddet, ağır, büyük’ ve Tatarca zur biçimleriyle birlikte Farsçaya bağlar. Evliya Çelebi'de hem zor ile ‘zorla’ hem zor atlar ‘güçlü atlar’ kullanımları görülür. Kâmûs-ı Türkî sözü ad olarak ‘zahmet, güçlük, zorunluluk, kuvvet’, sıfat ve zarf olarak ‘güç, zahmetli; güçlükle’ anlamlarıyla kaydeder. Anadolu'da söz ‘ağrı, sıkıntı’ yönünde de gelişmiştir: Eski Anadolu Türkçesinde ‘karın ağrısı, buruntu’, ağızlarda ‘keder, ıstırap’ anlamı tanıklanır.

  1. 13. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: zor
  2. 14. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: zôr
  3. 15. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: zor
  4. 15. yüzyıl · Çağatay Türkçesi: zor
  5. 16. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: zor
  6. 17. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: zor
  7. 19. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: zor
  8. 20. yüzyıl · Türkiye Türkçesi: zor
Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1200–1400 · Harezm Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: ses değişimiyle anlam sürekliliği

  1. 1

    1200–1400

    Harezm Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: aġır · sıfat

    Dönem anlamı

    Kaldırılması veya taşınması belirgin güç isteyen; iş ve durum için yapılması zor olan.

    ses değişimiyle anlam sürekliliği

    Mukaddimetü’l-Edeb’de aġır, hem ağırlık niteliği hem de bol- yardımcı fiiliyle ağırlaşmış durum bağlamında görünür.

    Günümüze uzanan değişim

    aġır > ağır gelişiminde çevriyazıdaki ġ çağdaş ğ ile karşılanır; fiziksel ağırlık ve güçlük anlamları sürer.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Kaynak dayanağını aç (1)

    Yüce, Nuri. Mukaddimetü’l-Edeb: Hvarizm Türkçesi ile Tercümeli Şuşter Nüshası — Giriş, Dil Özellikleri, Metin, İndeks. 2. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    Kaynak çevriyazısı, kısa metin bağlamları ve metin sayfası-satır gönderimleri.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: zor

    1. güncel anlam

    Gerçekleştirilmesi önemli emek veya engellerin aşılmasını gerektiren; ilgili: → güçlükle.

    2. güncel anlam

    → sıkıntı

    3. güncel anlam

    → zorunluluk

    4. güncel anlam

    → baskı

    5. güncel anlam

    → hastalık

    6. güncel anlam

    → güçlükle

    7. güncel anlam

    Beklenen şeyin gerçekleşebileceğine veya kişinin başarabileceğine inanılmadığını bildiren söz; ilgili: → imkânsız.

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Harezm TürkçesiaġırsıfatAnlamdan eşleşti: zor
Kaynak çevriyazıları:Mukaddimetü’l-Edeb: aġır

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Mukaddimetü’l-Edeb: aġır. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Kaldırılması veya taşınması belirgin güç isteyen; iş ve durum için yapılması zor olan.

Tarihsel bağlam: Mukaddimetü’l-Edeb’de aġır, hem ağırlık niteliği hem de bol- yardımcı fiiliyle ağırlaşmış durum bağlamında görünür.

Anlamsal gelişim notu: aġır > ağır gelişiminde çevriyazıdaki ġ çağdaş ğ ile karşılanır; fiziksel ağırlık ve güçlük anlamları sürer.

Çağdaş arama bağı: ağır · ses değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • aġır (yalın biçim)
    Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 22-8, 23-1, 85-8, 168-3, 200-5 (metin sayfası–satır)

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Yüce, Nuri. Mukaddimetü’l-Edeb: Hvarizm Türkçesi ile Tercümeli Şuşter Nüshası — Giriş, Dil Özellikleri, Metin, İndeks. 2. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · zor

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.