ılıca

kibrît Ar. Cins-i aḥcârdan âteş gibi yanan ḥacer-i maʿrûfuñ ismidir ve yâkût-ı aḥmere ve altuna da ıṭlâḳ olunur. Baʿżılarına göre cevâhir-i arżiyyeden bir nevʿ cevherdir ki maʿdeni bilâd-ı şarḳiyyede Tibet ülkesiniñ verâsında vâdî-i Neml didikleri maḥaldedir ve Fârsîde ve Türkçede kükürd taʿbîr olunur ki dört ḳısm olur: Beyâż, ṣarı, ḳırmızî, siyâhdır; efḍali ḳırmızî nevʿidir ki kibrît-i aḥmer didikleridir, vâdî-i Neml’de olur. Orada keçi ḳadar ḳarıncalar olup sübâʿ gibi insâna hücûm ile pâre pâre iderler imiş, maḥall-i meẕkûr giceleri birḳaç fersaḥ mesâfeden lemeʿân ider ve el-ân mevcûd olan kükürdüñ eyüsi ṣarı olanıdır ve ılıca ve ḳaplıca taʿbîr olunan issi çeşmeleriñ menbaʿında kükürd damarı olmağla ṣu ṣıcaḳ nebeʿân ider ve ıṣṭılâḥât-ı kîmyâviyyeden olup beyne’n-nâs kükürd taʿbîr olunan limon ṣarısı renginde suhûletle toz olabilir bir nevʿ şibh-i maʿdene dinilür ki ḳoḳusuz ve ṭatsızdır. Yüz on bir buçuḳ derecede olan ḥarâret ile erir ve nevbet şekeri gibi tebellür ider ve birçoḳ cismler ile bilâ-vasıṭa ittiḥâd ve imtizâc itmeğe ʿalâḳası berkemâldir. Yalñız ḥâlinde yanardağ olan maḥallerde ve maʿdenlerle bâ-ḫuṣûṣ timür ile mütteḥid ve mürekkeb ḥâlinde sâʾir maḥallerde bulunur. Bârûtuñ terkîbâtına dâḫil oldığı gibi ḫâneler derûnunda ḳullanılan kibrîtiñ cüzʾ-i aʿẓamı yine budur ve külleme taʿbîr olunan üzüm ḫastalığına müdâvât veyâḫud bu ḫastalığıñ vuḳûʿundan evvel üzümleri bundan viḳâye żımnında üzümleriñ çiçek ve ḳoruḳları üzerine kükürd tozı serperler. Ṭıbda daḫi kükürd çiçeği taʿbîr olunan ṣûret-i müstaḥṣalesi ziyâde mikdârı dâḫilen müshil-i mîḫânîkî gibi ve az miḳdârı nabżı tesrîʿ ve ḥarâret-i ġarîziyyeyi tezyîd ve ter ve sidik ve balġam miẟllü ifrâzâtı tekẟîr ider ise de cild üzerine münebbih-i ḫuṣûṣî gibi teʾẟîri müẟbetdir. Bu sebebe mebnî nezle-i ṣadriyye gibi ṣızıntılı emrâżda ve vücûduñ ötesine berisine ṣu ṭoplanmaḳ maʿnâsına olan ozimâde ve gümüş ve ḳurşun gibi maʿdeniyyâtıñ sûʾ-i teʾẟîrinden ilerü gelen felcde ve niḳrîs dinilen oynaḳ yerleriñ ve etleriñ ağrılarında ve eskimiş reẟye yaʿnî romatizmalarda ve eskimiş cild ḫastalıḳlarında ve ḫâricen daḫi uyuz ve ḳûbâ dinilen maraż-ı cildîde ve sâʾir eskimiş deri ḫastalıḳlarında teşfiye veyâḫud geçişmesini teskîn içün dâʾü’ş-şeyb ve ḥakke dinilen marażlarda merhem ṣûretinde istiʿmâli kesîrdir.

Osmanlı Türkçesi · Bitigçi Osmanlı Türkçesi Derlemi · PDF s. 1270–1271 · madde 23671 · çevriyazı güveni Kaynak çevriyazısı · Tarihsel Derlem’de aç

germâbe Far. Ilıca ve sıcaḳ ṣu ḥammâmı ve ḳaplıca.

Osmanlı Türkçesi · Bitigçi Osmanlı Türkçesi Derlemi · PDF s. 1291 · madde 23938 · çevriyazı güveni Kaynak çevriyazısı · Tarihsel Derlem’de aç