ışık

Bitigçi Sözlük Maddesi

ışık

(isim, fizik, mecaz)
· 7 meanings

Görmeyi sağlayan radyasyon, aydınlatma aracı ve enerji; canlı ifade, yol gösterme ve umut.

  1. 1.

    Görünür elektromanyetik radyasyon

    (isim) İnsan gözünün algılayabildiği dalga boylarındaki elektromanyetik radyasyon; ilgili: → radyasyon.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 23:27:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    Aydınlatma aracı

    (isim) Çevredeki nesnelerin görülebilmesini sağlayan aydınlatma aygıtı; ilgili: → lamba.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 23:27:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    Aydınlatmada kullanılan elektrik

    (isim) Aydınlatma donanımını çalıştırmak üzere sağlanan elektrik enerjisi; ilgili: → elektrik.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 23:27:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  4. 4.

    Bakıştaki canlı ifade

    (isim, mecaz) Yüzde veya bakışta duyguyu, canlılığı yahut kavrayışı belli eden parlak ifade; ilgili: → ifade.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 23:27:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  5. 5.

    Yol gösteren kişi veya düşünce

    (isim, mecaz) Bir konuyu anlamayı veya doğru seçimi yapmayı kolaylaştıran kişi, düşünce ya da eser; ilgili: → rehber.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 23:27:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  6. 6.

    Maddeden yayılan görünür enerji

    (isim, fizik) Uyarılmış maddeden yayılan ve insan gözünün algılayabildiği elektromanyetik enerji; ilgili: → radyasyon.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 23:27:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  7. 7.
    Yeni

    İyileşme umudu veren belirti

    (isim, mecaz) İşlerin düzelebileceğini veya bir başarının mümkün olduğunu düşündüren belirti ya da olanak; ilgili: → umut.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 23:27:23 · Türkiye saati (UTC+3)

ADVANCED ANALYSES

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 1358’den önce · Nehcü’l-Ferâdîs · PDF s. 178

telif için en geç tarih. Kaynak, Mercanî nüshasının 1358 ve Yeni Cami nüshasının 1360 istinsah tarihlerini telif için terminus ante quem sayar; eser bu tarihlerden önce yazılmıştır. Tarih dayanağı: Ön söz, PDF s. 783

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1358–1360 · Harezm Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: anlam alanının sözlüksel ayrışması

  1. 1

    1358–1360

    Harezm Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: yaruḳ · ad/sıfat

    Dönem anlamı

    Çevreyi görünür kılan ışık; ışık saçan veya iyi aydınlanmış olan.

    anlam alanının sözlüksel ayrışması

    Nehcü’l-Ferâdîs’te yaruḳ, ışığın bulunması, bir yerin aydınlık olması ve aydınlık kılınması bağlamlarında geçer.

    Günümüze uzanan değişim

    Tarihsel ışık ve parlaklık alanını çağdaş aydınlık, ışık ve parlak birlikte sürdürür.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    bérilgey, tép aydı. Yana qiyamat kün bolsa âvş, ‘Araşâtqa qavmlar (6) kel- geyler, yüzleri yaruq yilduz tég yışığay. Ferişteler ayğaylar kim: Sen dün yâda qayu iş birle meşğül erdiıîg (7) kim bu ‘Arasátqa yaruq yüz birle

    Nehcü’l-Ferâdîs · 1358’den önce · PDF s. 178

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    ol (13) sâ‘at mescidke barur erdük, tep aydılar. Yana bir tâyifalar kelgey- ler yüzleri kün teg yaruq bolğay. Ferlşteler (14) yana su’âl qilgaylar kim: Ey ‘azizler, ne qavmlar turur-siz? Taqı dünyâda ne ‘amal birle meşgul

    Nehcü’l-Ferâdîs · 1358’den önce · PDF s. 179

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (1)

    Ata, Aysu (1998). Nehcü’l-Ferâdîs III: Dizin–Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    (PHP 3, PHP 4) ile metin sayfası-satır gönderimleri için ana Nehcü’l-Ferâdîs dizini.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: ışık

    1. güncel anlam

    İnsan gözünün algılayabildiği dalga boylarındaki elektromanyetik radyasyon; ilgili: → radyasyon.

    2. güncel anlam

    Çevredeki nesnelerin görülebilmesini sağlayan aydınlatma aygıtı; ilgili: → lamba.

    3. güncel anlam

    Aydınlatma donanımını çalıştırmak üzere sağlanan elektrik enerjisi; ilgili: → elektrik.

    4. güncel anlam

    Yüzde veya bakışta duyguyu, canlılığı yahut kavrayışı belli eden parlak ifade; ilgili: → ifade.

    5. güncel anlam

    Bir konuyu anlamayı veya doğru seçimi yapmayı kolaylaştıran kişi, düşünce ya da eser; ilgili: → rehber.

    6. güncel anlam

    Uyarılmış maddeden yayılan ve insan gözünün algılayabildiği elektromanyetik enerji; ilgili: → radyasyon.

    7. güncel anlam

    İşlerin düzelebileceğini veya bir başarının mümkün olduğunu düşündüren belirti ya da olanak; ilgili: → umut.

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Harezm Türkçesiyaruḳad/sıfat
Kaynak çevriyazıları:Nehcü’l-Ferâdîs: yaruḳ

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Nehcü’l-Ferâdîs: yaruḳ. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Çevreyi görünür kılan ışık; ışık saçan veya iyi aydınlanmış olan.

Tarihsel bağlam: Nehcü’l-Ferâdîs’te yaruḳ, ışığın bulunması, bir yerin aydınlık olması ve aydınlık kılınması bağlamlarında geçer.

Anlamsal gelişim notu: Tarihsel ışık ve parlaklık alanını çağdaş aydınlık, ışık ve parlak birlikte sürdürür.

Çağdaş arama bağı: aydınlık, ışık, parlak · anlam alanının sözlüksel ayrışması · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • yaruḳ (yalın biçim)
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 241-6, 241-7, 241-9, 241-11, 241-13, 279-3, 282-10, 314-7, 338-7 (metin sayfası–satır)

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Ata, Aysu (1998). Nehcü’l-Ferâdîs III: Dizin–Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · ışık

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Related Entries

ışıklı ışıkçı ışıklık ışıksal ışıksız ışık izi ışıklama ışık gücü ışık katı ışık rafı ışık seli ışık tonu ışık topu ışık yolu

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.