ay
(isim)
· 3 meanings · 2 occurrences
Selected Corpus Statistics
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
Aç / kapat
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 46
yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği · çok anlamlılığın sürekliliği
-
1
Tarihsel kaynak
720–735
Orhon Türkçesi
Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri
Biçim: ay · ad
Dönem anlamı
Takvim yılının on iki bölümünden biri; yaklaşık otuz günlük zaman birimi.
anlam ve biçim sürekliliğiCanlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
Kül Tigin Kuzey-Doğu Yüzü (KT KD) kül tig(i)n : koon yılka : yiti y(e)g(i)rm(i)ke : uçdı: tok(u)z(u)nç (a)y : y(e)ti ot(u)zka : yog : (e)rtürt(ü)m(i)z : b(a)rkin : b(e)d(i)zin : bit(i)g
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 46
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
bunça : k(a)zg(a)n(ı)p : k(a)n[(ı)m k](a)g(a)n [ı]t yıl : on(u)nç (a)y : (a)ltı ot(u)zka : uça : b(a)rdı : l(a)gzin : yıl : biş(i)nç (a)y : yiti
Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 74
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (2)
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.
-
2
Tarihsel kaynak
1069–1070
Karahanlı Türkçesi
Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi
Biçim: ay, ayda, ayı, ayım, ayın, ayıġ · ad
Dönem anlamı
Takvimde yılın bölümlerinden biri olan yaklaşık otuz günlük süre.
anlam ve biçim sürekliliğiKutadgu Bilig’de ayda ve ayın gibi (PHP 3, PHP 4)lerin süre ve zaman hesabı bağlamları takvim anlamını gösterir.
Günümüze uzanan değişim
Gök cisminin evrelerinden zaman birimine uzanan adlandırma çağdaş ay sözcüğünde aynen yaşamaktadır.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
yaġız yir yaşıl kök kün ay birle tün törütti ḫalayıḳ öḍ öḍlek bu kün
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 3 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
ay erklig uġan meŋü muŋsuz bayat yaramaz seniŋdin aḍınḳa bu at
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 6 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (2)
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Madde, anlam, (PHP 3, PHP 4) ve beyit numarası için ana dizin.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.
-
3
Tarihsel kaynak
1200–1400
Harezm Türkçesi
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: ay, aynı, ayıŋ, ayḳa, ayındın · ad
Dönem anlamı
Yılın yaklaşık otuz günlük on iki bölümünden biri.
çok anlamlılığın sürekliliğiMukaddimetü’l-Edeb’in ay (II) maddesi sözcüğü süre, yönelme ve ayrılma ilişkileri içinde bir takvim birimi olarak tanıklar.
Günümüze uzanan değişim
Gök cisminin evrelerinden zaman ölçüsüne uzanan adlandırma çağdaş ayın iki temel anlamından biridir.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Kaynak dayanağını aç (1)
Yüce, Nuri. Mukaddimetü’l-Edeb: Hvarizm Türkçesi ile Tercümeli Şuşter Nüshası — Giriş, Dil Özellikleri, Metin, İndeks. 2. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Kaynak çevriyazısı, kısa metin bağlamları ve metin sayfası-satır gönderimleri.
-
4
Güncel sözlük
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: ay
1. güncel anlam
Art arda gelen iki yeni ay arasında geçen süre
2. güncel anlam
Yılın on iki bölümünden her biri; mah, meh
3. güncel anlam
Bir ayın herhangi bir gününden ertesi ayın aynı gününe kadar geçen veya yaklaşık otuz gün olarak kabul edilen süre
Yöntem ve tarih sınırları
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Orhon Türkçesiayad
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Takvim yılının on iki bölümünden biri; yaklaşık otuz günlük zaman birimi.
Çağdaş arama bağı: ay · biçim ve anlam sürekliliği · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- ay (yalın biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, kuzeydoğu yüzü; Bilge Kağan Yazıtı, güney yüzü, 10. satır; Bilge Kağan Yazıtı, güneybatı yüzü
Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.
Karahanlı Türkçesiayad
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: ay, ayda, ayı, ayım, ayın, ayıġ
Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ġ işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Takvimde yılın bölümlerinden biri olan yaklaşık otuz günlük süre.
Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de ayda ve ayın gibi (PHP 3, PHP 4)lerin süre ve zaman hesabı bağlamları takvim anlamını gösterir.
Anlamsal gelişim notu: Gök cisminin evrelerinden zaman birimine uzanan adlandırma çağdaş ay sözcüğünde aynen yaşamaktadır.
Çağdaş arama bağı: ay · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- ay (yalın biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 132, 325, 415, 733, 740, 745, 1214, 1254, 1695, 1787, 1865, 1888, 2209, 2220, 2225, 2775, 2996, 3193, 3274, 3451, 3717, 3724, 4377, 4386, 4504, 4624, 4819, 5179, 5626, 5685, 5950, 6113, 6231, 6490, 6546. beyitler - ayda ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 6624. beyit - ayı ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 704, 1052. beyitler - ayım ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1071. beyit - ayın ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 390, 3716. beyitler - ayıġ ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 125, 3542. beyitler
Harezm Türkçesiayad
Kaynak çevriyazıları:Mukaddimetü’l-Edeb: ay, aynı, ayıŋ, ayḳa, ayındın
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Mukaddimetü’l-Edeb: ay, aynı, ayıŋ, ayḳa, ayındın. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Yılın yaklaşık otuz günlük on iki bölümünden biri.
Tarihsel bağlam: Mukaddimetü’l-Edeb’in ay (II) maddesi sözcüğü süre, yönelme ve ayrılma ilişkileri içinde bir takvim birimi olarak tanıklar.
Anlamsal gelişim notu: Gök cisminin evrelerinden zaman ölçüsüne uzanan adlandırma çağdaş ayın iki temel anlamından biridir.
Çağdaş arama bağı: ay · çok anlamlılığın sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- ay (yalın biçim)
Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 39-7, 158-4, 215-7, 221-1 (metin sayfası–satır) - same ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 217-3 (metin sayfası–satır) - ayıŋ ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 217-3 (metin sayfası–satır) - ayḳa ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 212-2 (metin sayfası–satır) - ayındın ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 7-2 (metin sayfası–satır)
Tarihsel derlem tanıkları
Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.
Kül Tigin Kuzey-Doğu Yüzü (KT KD) kül tig(i)n : koon yılka : yiti y(e)g(i)rm(i)ke : uçdı: tok(u)z(u)nç (a)y : y(e)ti ot(u)zka : yog : (e)rtürt(ü)m(i)z : b(a)rkin : b(e)d(i)zin : bit(i)g
Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 46 · çevriyazı güveni A
bunça : k(a)zg(a)n(ı)p : k(a)n[(ı)m k](a)g(a)n [ı]t yıl : on(u)nç (a)y : (a)ltı ot(u)zka : uça : b(a)rdı : l(a)gzin : yıl : biş(i)nç (a)y : yiti
Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 74 · çevriyazı güveni A
b(a)rs yıl (ė)kinti (a)y bėş yig(i)rmikė t(a)ygünt(a)n m(a)nıs-t(a)nt(a)kı kiç(i)g di<n>t(a)r burua guru (ė)ş(i)d[ip] iç(i)m(i)z isig s(a)ŋun itaçuk üçün bitid(i)m.
Uygur Türkçesi · Irk Bitig · 9. yüzyıl · Kayıt 156 · çevriyazı güveni B · Tarihsel Derlem’de aç
Sorguyla aynı sade arama biçimi; tek başına anlam veya köken sürekliliği kanıtı değildir
yaġız yir yaşıl kök kün ay birle tün törütti ḫalayıḳ öḍ öḍlek bu kün
Karahanlı Türkçesi · Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 3 · çevriyazı güveni B · Tarihsel Derlem’de aç
ay erklig uġan meŋü muŋsuz bayat yaramaz seniŋdin aḍınḳa bu at
Karahanlı Türkçesi · Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 6 · çevriyazı güveni B · Tarihsel Derlem’de aç
Ḳança bardıŋ ay oġul Erdiŋ munda inç amul
Karahanlı Türkçesi · Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki Türkçe parçalar · 1072–1077 · Manzum parçalar · DLT I, 74 · çevriyazı güveni B · Tarihsel Derlem’de aç
Sorguyla aynı sade arama biçimi; tek başına anlam veya köken sürekliliği kanıtı değildir
Kim ayıp iştür ḳulaḳ Ay ewi artuç butaḳ
Karahanlı Türkçesi · Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki Türkçe parçalar · 1072–1077 · Manzum parçalar · DLT I, 377 · çevriyazı güveni B · Tarihsel Derlem’de aç
Sorguyla aynı sade arama biçimi; tek başına anlam veya köken sürekliliği kanıtı değildir
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Yüce, Nuri. Mukaddimetü’l-Edeb: Hvarizm Türkçesi ile Tercümeli Şuşter Nüshası — Giriş, Dil Özellikleri, Metin, İndeks. 2. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · ay
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Entry history and citation
Loading the current content revision and documented editorial events.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.