ay

Bitigçi Sözlük Maddesi

ay

(isim)
· 3 anlam · 2 geçiş
  1. 1.

    (isim) Art arda gelen iki yeni ay arasında geçen süre.

  2. 2.

    (isim) Yılın on iki bölümünden her biri; mah, meh.

  3. 3.

    (isim) Bir ayın herhangi bir gününden ertesi ayın aynı gününe kadar geçen veya yaklaşık otuz gün olarak kabul edilen süre.

Birleşik Sözcükler

ay balığı, ay balta, aybaşı, ay başı, aybeay, ay çekirdeği, ayçiçeği, ay çöreği, aydede, aydemir, ay dönümü, ayevi, ay gün takvimi, ay gün yılı, ay hâli, ay ışığı, ay karanlığı, ay parçası, ay takvimi, ay yıldız, ay yılı, ayda yılda bir, aydan aya, ayrıksı ay, dolunay, dönencel ay, gücük ay, kamerî ay, küçük ay, mübarek ay, yarım ay, yeni ay, aşure ayı, bayram ayı, büyük mevlit ayı, büyük tövbe ayı, cicimayı, döl ayı, kurban ayı, küçük mevlit ayı, küçük tövbe ayı, matem ayı, ocakayı, orak ayı, ayın on dördü, üç aylar, tövbe ayları

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 46

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Orhon Türkçesiayad

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Takvim yılının on iki bölümünden biri; yaklaşık otuz günlük zaman birimi.

Çağdaş arama bağı: ay · biçim ve anlam sürekliliği · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • ay (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, kuzeydoğu yüzü; Bilge Kağan Yazıtı, güney yüzü, 10. satır; Bilge Kağan Yazıtı, güneybatı yüzü

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Karahanlı Türkçesiayad
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: ay, ayda, ayı, ayım, ayın, ayıġ

Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ġ işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Takvimde yılın bölümlerinden biri olan yaklaşık otuz günlük süre.

Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de ayda ve ayın gibi çekimli biçimlerin süre ve zaman hesabı bağlamları takvim anlamını gösterir.

Anlamsal gelişim notu: Gök cisminin evrelerinden zaman birimine uzanan adlandırma çağdaş ay sözcüğünde aynen yaşamaktadır.

Çağdaş arama bağı: ay · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • ay (yalın biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 132, 325, 415, 733, 740, 745, 1214, 1254, 1695, 1787, 1865, 1888, 2209, 2220, 2225, 2775, 2996, 3193, 3274, 3451, 3717, 3724, 4377, 4386, 4504, 4624, 4819, 5179, 5626, 5685, 5950, 6113, 6231, 6490, 6546. beyitler
  • ayda (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 6624. beyit
  • ayı (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 704, 1052. beyitler
  • ayım (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1071. beyit
  • ayın (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 390, 3716. beyitler
  • ayıġ (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 125, 3542. beyitler
Harezm Türkçesiayad
Kaynak çevriyazıları:Mukaddimetü’l-Edeb: ay, aynı, ayıŋ, ayḳa, ayındın

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Mukaddimetü’l-Edeb: ay, aynı, ayıŋ, ayḳa, ayındın. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Yılın yaklaşık otuz günlük on iki bölümünden biri.

Tarihsel bağlam: Mukaddimetü’l-Edeb’in ay (II) maddesi sözcüğü süre, yönelme ve ayrılma ilişkileri içinde bir takvim birimi olarak tanıklar.

Anlamsal gelişim notu: Gök cisminin evrelerinden zaman ölçüsüne uzanan adlandırma çağdaş ayın iki temel anlamından biridir.

Çağdaş arama bağı: ay · çok anlamlılığın sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • ay (yalın biçim)
    Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 39-7, 158-4, 215-7, 221-1 (metin sayfası–satır)
  • aynı (çekimli biçim)
    Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 217-3 (metin sayfası–satır)
  • ayıŋ (çekimli biçim)
    Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 217-3 (metin sayfası–satır)
  • ayḳa (çekimli biçim)
    Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 212-2 (metin sayfası–satır)
  • ayındın (çekimli biçim)
    Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 7-2 (metin sayfası–satır)

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

Kül Tigin Kuzey-Doğu Yüzü (KT KD) kül tig(i)n : koon yılka : yiti y(e)g(i)rm(i)ke : uçdı: tok(u)z(u)nç (a)y : y(e)ti ot(u)zka : yog : (e)rtürt(ü)m(i)z : b(a)rkin : b(e)d(i)zin : bit(i)g

Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 46 · çevriyazı güveni A

bunça : k(a)zg(a)n(ı)p : k(a)n[(ı)m k](a)g(a)n [ı]t yıl : on(u)nç (a)y : (a)ltı ot(u)zka : uça : b(a)rdı : l(a)gzin : yıl : biş(i)nç (a)y : yiti

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 74 · çevriyazı güveni A

31 tegme biririge türkçe bir at birmiş turur cadilka kün toğ- 32 dı ilig- at birip padişah ornıriğa tatmış turur devletka ay B3 33 toldı at birip vezir ornıriga kodmış turur 'akılka ögdül-

Karahanlı Türkçesi · Kutadgu Bilig · 1069–1070 · PDF s. 63 · çevriyazı güveni B

yaratğan törütgen me kadir kçmal 3 ay yir kök içlisi halayık bile ruzinı anutmış yigil sen küle

Karahanlı Türkçesi · Kutadgu Bilig · 1069–1070 · PDF s. 64 · çevriyazı güveni B

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yüce, Nuri. Mukaddimetü’l-Edeb: Hvarizm Türkçesi ile Tercümeli Şuşter Nüshası — Giriş, Dil Özellikleri, Metin, İndeks. 2. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · ay

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Madde geçmişi ve atıf

Güncel içerik sürümü ve kayıtlı editoryal olaylar yükleniyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.