ayak

Bitigçi Sözlük Maddesi

ayak

(isim, anatomi, coğrafya, edebiyat, matematik, spor, madencilik, ağızlardan, mecaz)
· 16 meanings
  1. 1.

    (isim, anatomi) Bacakların bilekten aşağıda bulunan ve yere basan bölümü.

  2. 2.

    (isim) Birtakım şeylerin yerden yüksekçe durmasını sağlayan dayak, destek veya bunlardan her biri; bacak.

  3. 3.

    (isim) Vücudun belden aşağı bölümü; bacak.

  4. 4.

    (isim) Yürüyüşün ağırlık veya çabukluk derecesi.

  5. 5.

    (isim) → basamak.

  6. 6.

    (isim) Futun küpü alınarak hesaplanan değer.

  7. 7.

    (isim, ağızlardan) Mayalardan önce, makama uygun olarak çalınan veya söylenen beste.

  8. 8.

    (isim) Yarım arşın veya 30,5 santimetre uzunluğundaki ölçü birimi; kadem, fit (III), fut.

  9. 9.

    (isim, coğrafya) → göl ayağı.

  10. 10.

    (isim, edebiyat) Halk edebiyatında koşuklarda kısa yedekli dizeler.

  11. 11.

    (isim, edebiyat) Halk edebiyatında uyak.

  12. 12.

    (isim, matematik) Bir doğrunun başka bir doğruyu veya bir düzlemi kestiği nokta.

  13. 13.

    (isim, spor) Karakucak ve yağlı güreşte pehlivanların ayrıldıkları beş dereceden beşincisi.

  14. 14.

    (isim, spor) Altılı ganyanda yer alan her bir koşu.

  15. 15.

    (isim, madencilik) Kömür ocaklarında kömürün çıkarıldığı galeri.

  16. 16.

    (isim, mecaz) Bir düşüncenin, bir yapının olmazsa olmazı sayılan, temelini oluşturduğu düşünülen şeylerin her biri.

ADVANCED ANALYSES

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 43

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

5 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · anlam ve biçim sürekliliği · kaynaklara göre ses değişimi ve anlam sürekliliği

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: adak · ad

    Dönem anlamı

    Bacağın altında bulunan ve yere basarak durmayı, yürümeyi sağlayan beden bölümü.

    kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    (a)lt(ı)m(ı)z : tört(ü)nç : çuş : b(a)şmta : sün(ü)şd(ü)m(i)z : türük : (KT K7) bod(u)n : (a)d(a)k k(a)mş(a)tdı : y(a)bl(a)k bolt[(a)ç]ı (e)rti : oza [k](e)lm(i)ş : süsin : kül tig(i)n : (a)g(ı)t(ı)p : tonra : bir ug(u)ş :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 43

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    [....................... ü]ç(ü)nç [çuş b(a)şmta sü]n(ü)şd(ü)m : türük : bod(u)n : (a)d(a)k k(a)mş(a)t(t)ı : y(a)bl(a)k : (BK D31) bolt(a)çı : (e)rti oza : y(a)na: k(e)l(i)gme : süsin : (a)g(ı)t(tı)m :

    Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 66

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    1069–1300

    Karahanlı Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi · eserin telif dönemi · nüsha ve dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: aḍaḳ, aḍaḳları, aḍaḳlarımız, aḍaḳlarıñgıznı, aḍaḳta, aḍaḳı, aḍaḳın, aḍaḳıñg · ad

    Dönem anlamı

    İnsan ya da hayvanın yere basan, ayakta durmayı ve yürümeyi sağlayan alt uzvu; aḍaḳ astı öbeğinde ‘alt taraf’ ilişkisini de kuran beden adı.

    anlam ve biçim sürekliliği

    Kutadgu Bilig ve Dîvânu Lugâti’t-Türk tanıkları beden bölümünü; Rylands tercümesindeki yıkama, sağlam durma ve aḍaḳ astı kullanımları hem organı hem onun alt-konum ilişkisini gösterir.

    Günümüze uzanan değişim

    aḍaḳ ile ayak arasında d > ḍ > y çizgisinde biçim değişimi izlenirken temel beden anlamı sürer; ‘alt taraf’ kullanımı uzamsal genişlemeyi gösterir.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    kişensiz külündi maŋumaz aḍaḳ tünerdi yarumaz körügli ḳaraḳ

    Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 374 · Kaynakta aç

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    sewiglini sewmez keyik teg ḳaçar ḳaçıġlıḳa yapçur aḍaḳın ḳuçar

    Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 401 · Kaynakta aç

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (4)

    Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

    Madde, anlam, (PHP 3, PHP 4) ve beyit numarası için ana dizin.

    Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.

    Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.

    Tarihsel madde biçimleri, sözlük madde numaraları ve yazma yapraklarının karşılaştırma kaynağı.

    Ata, Aysu (2019). Karahanlı Türkçesinde İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası: Giriş–Metin–Notlar–Dizin). 3. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Yandex yerel kitaplığındaki metin ve eksiksiz Türkçe dizin; cilt, yaprak, satır, sure ve ayet tanıklığı.

  3. 3

    1200–1400

    Harezm Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: adaḳ, adaḳġa, adaḳımnı, adaḳımġa, adaḳıŋ, adaḳıŋnı, adaḳıŋdaḳı, adaḳı, adaḳınıŋ, adaḳın, adaḳını, adaḳıġa, adaḳıŋġa, adaḳıŋa, adaḳında, adaḳındın, adaḳıŋıznı, adaḳlarıŋıznı, adaḳları, adaḳların, adaḳlarını, adaḳlarıġa, adaḳlarınġa, adaḳlar, adaḳlarnı, ayaḳ, ayaḳġa, ayaḳı, ayaḳınıŋ, ayaḳın, ayaḳını, ayaḳınġa, ayaḳıŋa, ayaḳında, ayaḳları, ayaḳların, adaḳım, adaḳımdın, adaḳıḳa, adaḳındaḳı, adaḳlarıdın, adaḳlarıŋız, adak, adakıga, adakı, adakıng, adakınga · ad

    Dönem anlamı

    Bacağın sonunda bulunan, yere basma, ayakta durma ve yürüme işlerini üstlenen beden bölümü; bağlama göre bir varlığın alt veya giriş tarafını da belirten organ adı.

    anlam ve biçim sürekliliği

    Kısasü’l-Enbiyâ’da Âdem’in ayağının Mekke yönünde oluşu ve namazda ayağın kıbleye uzatılması; Muʿînü’l-Mürîd’de abdestte ayağın topukla yıkanması; tefsirde ellerle birlikte anılan ve iple bağlanan ayak; Hâfız’da sevgilinin ayağı ve ayak toprağı bağlamları birlikte denetlendi.

    Günümüze uzanan değişim

    Harezm alanında adaḳ ile ayaḳ yan yana tanıklanır; d > y değişmesi sürerken temel beden anlamı korunur. Hâfız yayınının adak yazımı kendi işaretsiz çevriyazı sistemini gösterir.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (1)
    artukrak boldı. Kırk yılda (8) kedin ol tofraknı kudreti birle şüret kıldı, başı Tâyif sırjar, adakı Mekke sıt]ar. (9) Su’âl: Mekke Tâyifdin fâzılrak turur, Âdem başı Tâyif tapa adakı Mekke sıt]ar bolmakınğa (10) hikmet ne erdi? Cevâb: İdi cazze ve celle ti

    Kısasü’l-Enbiyâ · 1310 · PDF s. 49

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (6)

    Rabgûzî, Nâsırü’d-dîn bin Burhânü’d-dîn (1997). Kısasü’l-Enbiyâ II: Dizin. Hazırlayan Aysu Ata. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    Madde, yan biçim, (PHP 3, PHP 4) ve yaprak yüzü-satır gönderimleri için ana dizin.

    Ata, Aysu (1998). Nehcü’l-Ferâdîs III: Dizin–Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    (PHP 3, PHP 4) ile metin sayfası-satır gönderimleri için ana Nehcü’l-Ferâdîs dizini.

    Yüce, Nuri. Mukaddimetü’l-Edeb: Hvarizm Türkçesi ile Tercümeli Şuşter Nüshası — Giriş, Dil Özellikleri, Metin, İndeks. 2. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    Kaynak çevriyazısı, kısa metin bağlamları ve metin sayfası-satır gönderimleri.

    Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    Dörtlük ve dize düzeyinde özgün metin, çeviri ve eksiksiz biçim dizini.

    Borovkov, A. K. (2002). Orta Asya’da Bulunmuş Kur’an Tefsirinin Söz Varlığı (XII–XIII. Yüzyıllar). Çevirenler Halil İbrahim Usta ve Ebülfez Amanoğlu. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    XII–XIII. yüzyıl tefsirindeki kaynak biçim, bağlam ve yazma yaprağı-satır tanıkları.

    Toparlı, Recep (1994). Harezmli Hâfız Divanı’ndan Seçmeler. Ankara: Kültür Bakanlığı.

    Yandex yerel kitaplığındaki numaralı gazel metni ve yayına özgü işaretsiz sözlük biçimleri.

  4. 4

    1300–1500

    Eski Anadolu Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: ayaḫ / ayağ / ayak, ayaḫ, ayaġı ṭaşa doḳın-, ayaġı ṭozın sürme idin-, ayaḫdan, ayaḫ dire-, ayaḫ götür-, ayaḫ süri-, ayaḫ bağı, ayak ad-, ayak depret-, ayak ṭaşa ṭoḳın-, ayak, ayağın, ayağ, ayağum, ayağumdan, ayağun, ayağı, ayağınun, ayağıma, ayaklular · ad

    Dönem anlamı

    Bacağın yere basan uç bölümü; yürüme, durma ve yön değiştirmeyi sağlayan beden parçası.

    kaynaklara göre ses değişimi ve anlam sürekliliği

    Süheyl ü Nev-bahâr'da ayaḫdan düş- güçten kesilmeyi, ayak ad- bir yere basmayı anlatır; Dede Korkut'ta ayağum ve ayağı gibi iyelikli durumlar organı kişiye bağlar; Yunus'un CXLV. şiirinde el ile birlikte ibadetin bedensel hareketini kurar.

    Günümüze uzanan değişim

    Önceki dönemlerdeki adaḳ/ayaḳ çizgisinden sonra bu kaynaklarda ayaḫ, ayağ ve ayak yan yana görünür; organ anlamı çağdaş ayakta sürer.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Kaynak dayanağını aç (4)

    Mesʿûd bin Ahmed (1991). Süheyl ü Nev-bahâr: İnceleme–Metin–Sözlük. Hazırlayan Cem Dilçin. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.

    Kaynağa özgü çevriyazı, beyit bağlamı ve sözlük gönderimleri için eleştirel metin yayını.

    Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    Çevriyazılı metin ile yazma yaprağı yüzü-satır gönderimli sözlük/dizin için ana kaynak.

    Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    Madde, yan biçim, (PHP 3, PHP 4) ve metin sayfası-satır gönderimleri için ana dizin.

    Gölpınarlı, Abdülbâki (2021). Yunus Emre: Hayatı ve Bütün Şiirleri. 14. basım. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

    Yandex yerel kitaplığında bulunan, şiir ve beyit düzeyinde denetlenmiş; yayına özgü sade Latin yazımlı metin.

  5. 5

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: ayak

    1. güncel anlam

    Bacakların bilekten aşağıda bulunan ve yere basan bölümü

    2. güncel anlam

    Birtakım şeylerin yerden yüksekçe durmasını sağlayan dayak, destek veya bunlardan her biri; bacak

    3. güncel anlam

    Vücudun belden aşağı bölümü; bacak

    4. güncel anlam

    Yürüyüşün ağırlık veya çabukluk derecesi

    5. güncel anlam

    → basamak

    6. güncel anlam

    Futun küpü alınarak hesaplanan değer

    7. güncel anlam

    Mayalardan önce, makama uygun olarak çalınan veya söylenen beste

    8. güncel anlam

    Yarım arşın veya 30,5 santimetre uzunluğundaki ölçü birimi; kadem, fit (III), fut

    9. güncel anlam

    → göl ayağı

    10. güncel anlam

    Halk edebiyatında koşuklarda kısa yedekli dizeler

    11. güncel anlam

    Halk edebiyatında uyak

    12. güncel anlam

    Bir doğrunun başka bir doğruyu veya bir düzlemi kestiği nokta

    13. güncel anlam

    Karakucak ve yağlı güreşte pehlivanların ayrıldıkları beş dereceden beşincisi

    14. güncel anlam

    Altılı ganyanda yer alan her bir koşu

    15. güncel anlam

    Kömür ocaklarında kömürün çıkarıldığı galeri

    16. güncel anlam

    Bir düşüncenin, bir yapının essentialı sayılan, temelini oluşturduğu düşünülen şeylerin her biri

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesiadakad

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bacağın altında bulunan ve yere basarak durmayı, yürümeyi sağlayan beden bölümü.

Çağdaş arama bağı: ayak · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • adak (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 7. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 30. satır

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Karahanlı Türkçesiaḍaḳad
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: aḍaḳ, aḍaḳta, aḍaḳı, aḍaḳınİlk Kur’an Tercümesi (Rylands): aḍaḳ, aḍaḳları, aḍaḳlarımız, aḍaḳlarıñgıznı, aḍaḳın, aḍaḳıñgDîvânu Lugâti’t-Türk: aḍaḳ

Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ḍ, ḳ, ñg işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: İnsan ya da hayvanın yere basan, ayakta durmayı ve yürümeyi sağlayan alt uzvu; aḍaḳ astı öbeğinde ‘alt taraf’ ilişkisini de kuran beden adı.

Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig ve Dîvânu Lugâti’t-Türk tanıkları beden bölümünü; Rylands tercümesindeki yıkama, sağlam durma ve aḍaḳ astı kullanımları hem organı hem onun alt-konum ilişkisini gösterir.

Anlamsal gelişim notu: aḍaḳ ile ayak arasında d > ḍ > y çizgisinde biçim değişimi izlenirken temel beden anlamı sürer; ‘alt taraf’ kullanımı uzamsal genişlemeyi gösterir.

Çağdaş arama bağı: ayak · biçim değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • aḍaḳ (yalın biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 374, 1855, 2369, 2390, 2865, 3324, 3568, 3659, 4208, 5046, 6128, 6383. beyitler
  • aḍaḳ (yalın biçim)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 30. cilt, 82b yaprağı, 2. satır; 16. sure, 94. ayet
  • aḍaḳ (yalın biçim)
    Tanıklık: Dîvânu Lugâti’t-Türk, 23a yaprağı, 0213. sözlük maddesi
  • aḍaḳları ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 27. cilt, 42b yaprağı, 2. satır; 5. sure, 33. ayet
  • aḍaḳlarımız ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 35. cilt, 89b yaprağı, 2. satır; 41. sure, 29. ayet
  • aḍaḳlarıñgıznı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 27. cilt, 21a yaprağı, 3. satır; 5. sure, 6. ayet
  • aḍaḳta ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 803. beyit
  • aḍaḳı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 771, 801. beyitler
  • aḍaḳın ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 578, 767, 2387, 4881, 5047, 5170, 5439, 5706, 5927, 5941, 6158, 6210. beyitler
  • aḍaḳın ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 31. cilt, 10a yaprağı, 1. satır; 19. sure, 24. ayet
  • aḍaḳıñg ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 34. cilt, 63a yaprağı, 2. satır; 38. sure, 42. ayet
Harezm Türkçesiadaḳad
Kaynak çevriyazıları:Kısasü’l-Enbiyâ: adaḳ, adaḳġa, adaḳımnı, adaḳımġa, adaḳıŋ, adaḳıŋnı, adaḳıŋdaḳı, adaḳı, adaḳınıŋ, adaḳın, adaḳını, adaḳıġa, adaḳıŋġa, adaḳıŋa, adaḳında, adaḳındın, adaḳıŋıznı, adaḳlarıŋıznı, adaḳları, adaḳların, adaḳlarını, adaḳlarıġa, adaḳlarınġa, adaḳlar, adaḳlarnı, ayaḳ, ayaḳġa, ayaḳı, ayaḳınıŋ, ayaḳın, ayaḳını, ayaḳınġa, ayaḳıŋa, ayaḳında, ayaḳları, ayaḳlarınNehcü’l-Ferâdîs: adaḳ, adaḳım, adaḳımnı, adaḳımġa, adaḳımdın, adaḳıŋ, adaḳıŋnı, adaḳı, adaḳın, adaḳını, adaḳıŋġa, adaḳıḳa, adaḳında, adaḳındaḳı, adaḳları, adaḳlarını, adaḳlarıdın, adaḳlarıŋızMukaddimetü’l-Edeb: adaḳıMuʿînü’l-Mürîd: adaḳ, ayaḳ, ayaḳıOrta Asya Kur’an Tefsiri: ayaḳ, ayaḳın, aḍaḳHarezmli Hâfız Divanı: adak, adakıga, adakı, adakıng, adakıngaKısasü’l-Enbiyâ: adaḳ, ayaḳNehcü’l-Ferâdîs: adaḳ

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Kısasü’l-Enbiyâ: adaḳ, adaḳġa, adaḳımnı, adaḳımġa, adaḳıŋ, adaḳıŋnı, adaḳıŋdaḳı, adaḳı, adaḳınıŋ, adaḳın, adaḳını, adaḳıġa, adaḳıŋġa, adaḳıŋa, adaḳında, adaḳındın, adaḳıŋıznı, adaḳlarıŋıznı, adaḳları, adaḳların, adaḳlarını, adaḳlarıġa, adaḳlarınġa, adaḳlar, adaḳlarnı, ayaḳ, ayaḳġa, ayaḳı, ayaḳınıŋ, ayaḳın, ayaḳını, ayaḳınġa, ayaḳıŋa, ayaḳında, ayaḳları, ayaḳların; Nehcü’l-Ferâdîs: adaḳ, adaḳım, adaḳımnı, adaḳımġa, adaḳımdın, adaḳıŋ, adaḳıŋnı, adaḳı, adaḳın, adaḳını, adaḳıŋġa, adaḳıḳa, adaḳında, adaḳındaḳı, adaḳları, adaḳlarını, adaḳlarıdın, adaḳlarıŋız; Mukaddimetü’l-Edeb: adaḳı; Muʿînü’l-Mürîd: adaḳ, ayaḳ, ayaḳı; Orta Asya Kur’an Tefsiri: ayaḳ, ayaḳın, aḍaḳ; Harezmli Hâfız Divanı: adak, adakıga, adakı, adakıng, adakınga; Kısasü’l-Enbiyâ: adaḳ, ayaḳ; Nehcü’l-Ferâdîs: adaḳ. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bacağın sonunda bulunan, yere basma, ayakta durma ve yürüme işlerini üstlenen beden bölümü; bağlama göre bir varlığın alt veya giriş tarafını da belirten organ adı.

Tarihsel bağlam: Kısasü’l-Enbiyâ’da Âdem’in ayağının Mekke yönünde oluşu ve namazda ayağın kıbleye uzatılması; Muʿînü’l-Mürîd’de abdestte ayağın topukla yıkanması; tefsirde ellerle birlikte anılan ve iple bağlanan ayak; Hâfız’da sevgilinin ayağı ve ayak toprağı bağlamları birlikte denetlendi.

Anlamsal gelişim notu: Harezm alanında adaḳ ile ayaḳ yan yana tanıklanır; d > y değişmesi sürerken temel beden anlamı korunur. Hâfız yayınının adak yazımı kendi işaretsiz çevriyazı sistemini gösterir.

Çağdaş arama bağı: ayak · yan biçimlerle ses değişimi ve anlam sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • adaḳ (yalın biçim)
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 6r9, 12r6, 32r11, 36r2, 69v8, 141r12, 197v12, 197v13, 207v20, 229v19 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳġa ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 44v3, 65v11, 124v3, 249v9 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳımnı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 51v1 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳımġa ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 74r7 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳıŋ ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 159r13, 209r17 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳıŋnı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 240v16 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳıŋdaḳı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 18v12 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 6r8, 6r9, 27r3, 27r4, 27r5, 27r6, 54r14, 59v7, 65r1, 65r4, 69r13, 72r14, 89v16, 107v11, 111r14, 140r20, 141r12, 149v6, 150v3, 173v8, 224r20, 224v3, 240v13, 246v2, 248r18, 248v11, 248v17, 234v18 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳınıŋ ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 140r20, 238r18 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳın ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 17v5, 28v7, 28v8, 31r21, 37r6, 41r11, 47v15, 48r13, 49v6, 49v7, 51v4, 70r12, 71v8, 72v12, 86r5, 103v19, 144v2, 150r18, 150r19, 150v4, 194r21, 215r9, 220r15, 236v12 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳını ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 6r12, 135v1, 150r10, 150r15 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳıġa ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 150v3, 156r10, 227v18 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳıŋġa ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 46r14, 51r20, 69v19, 70r5, 73r18, 73v5, 73v9, 74r17, 75v18, 76v1, 89v16, 104r15, 105r9, 105v14, 143v21, 148v9, 155r2, 159r16, 162v20, 177r16, 197r4, 203v6 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳıŋa ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 223v8, 229v21, 231v8 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳında ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 14v5, 20v9, 27r4, 146v19 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳındın ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 74r19, 111r13 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳıŋıznı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 49v5 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳlarıŋıznı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 113r11 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳları ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 135r2, 143v1, 151v19, 172r2, 172r4, 180r19 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳların ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 29r16, 30v13, 140v6, 140v7, 143r8, 158r1 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳlarını ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 15v11 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳlarıġa ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 146v19, 161r4, 224v4 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳlarınġa ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 44r4, 154r5 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳlar ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 249r6 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳlarnı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 113r12 (yaprak yüzü–satır)
  • ayaḳ (yalın biçim)
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 158r5, 169v8, 178r14, 185v2, 188r1, 197v14, 200v10, 200v11, 207v20, 238v4 (yaprak yüzü–satır)
  • ayaḳġa ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 31r17 (yaprak yüzü–satır)
  • ayaḳı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 24v12, 96v4, 177r11, 177r12 (yaprak yüzü–satır)
  • ayaḳınıŋ ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 220r10 (yaprak yüzü–satır)
  • ayaḳın ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 145r8, 159v19, 161v3, 187v16, 208v9, 220r14 (yaprak yüzü–satır)
  • ayaḳını ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 157v14, 187v21 (yaprak yüzü–satır)
  • ayaḳınġa ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 92r8 (yaprak yüzü–satır)
  • ayaḳıŋa ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 203v7 (yaprak yüzü–satır)
  • ayaḳında ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 134r5 (yaprak yüzü–satır)
  • ayaḳları ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 178v3, 198v20, 198v21 (yaprak yüzü–satır)
  • ayaḳların ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 220v10 (yaprak yüzü–satır)
  • adaḳ (yalın biçim)
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 60-10, 343-6, 374-3, 374-6 (metin sayfası–satır)
  • adaḳım ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 51-8, 137-4, 243-15 (metin sayfası–satır)
  • adaḳımnı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 137-3, 215-4, 400-8 (metin sayfası–satır)
  • adaḳımġa ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 21-9, 325-10 (metin sayfası–satır)
  • adaḳımdın ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 215-5 (metin sayfası–satır)
  • adaḳıŋ ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 40-14, 280-17 (metin sayfası–satır)
  • adaḳıŋnı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 21-10, 137-1, 315-2, 333-12, 343-14 (metin sayfası–satır)
  • adaḳı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 20-15, 20-17, 68-1, 136-12, 150-2, 280-9, 301-13, 346-7, 351-2, 360-12, 366-2, 400-9 (metin sayfası–satır)
  • adaḳın ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 217-3, 360-11 (metin sayfası–satır)
  • adaḳını ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 10-11, 21-4, 21-7, 50-16, 96-15, 165-10, 215-6, 217-9, 264-10, 339-6, 343-4 (metin sayfası–satır)
  • adaḳıŋġa ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 21-5, 21-7, 70-4, 167-17, 228-3, 237-12, 322-5, 325-10, 345-15, 358-5, 358-9, 418-5 (metin sayfası–satır)
  • adaḳıḳa ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 19-8 (metin sayfası–satır)
  • adaḳında ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 43-1, 288-10, 322-8 (metin sayfası–satır)
  • adaḳındaḳı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 43-7, 358-8 (metin sayfası–satır)
  • adaḳları ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 20-16, 63-10, 280-9, 314-14 (metin sayfası–satır)
  • adaḳlarını ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 162-10, 278-5 (metin sayfası–satır)
  • adaḳlarıdın ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 12-14, 367-11 (metin sayfası–satır)
  • adaḳlarıŋız ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 250-16 (metin sayfası–satır)
  • adaḳı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 87-2, 122-5, 129-1 (metin sayfası–satır)
  • adaḳ (yalın biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 72/1, 88/3, 92/3, 240/1, 301/1, 309/2 (dörtlük/dize)
  • ayaḳ (yalın biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 198/2, 276/3 (dörtlük/dize)
  • ayaḳı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 195/2 (dörtlük/dize)
  • ayaḳ (yalın biçim)
    Tanıklık: Orta Asya Kur’an Tefsiri, 106b,10 (yaprak yüzü–satır)
  • ayaḳın ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Orta Asya Kur’an Tefsiri, 64b,1, 139b,15 (yaprak yüzü–satır)
  • adak (yalın biçim)
    Tanıklık: Harezmli Hâfız Divanı, sözlükte adak maddesi
  • adakıga ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Harezmli Hâfız Divanı, 54. gazel, 4. beyit; 93. gazel, 2. beyit
  • adakı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Harezmli Hâfız Divanı, 55. gazel, 2. beyit; 59. gazel, 5. beyit; 63. gazel, 2. beyit; 65. gazel, 4. beyit; 83. gazel, 3. beyit
  • adakıng ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Harezmli Hâfız Divanı, 72. gazel, 4. beyit; 72. gazel, 5. beyit
  • adakınga ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Harezmli Hâfız Divanı, 91. gazel, 1. beyit
Eski Anadolu Türkçesiayaḫ / ayağ / ayakad
Kaynak çevriyazıları:Süheyl ü Nev-bahâr: ayaḫ, ayaġı ṭaşa doḳın-, ayaġı ṭozın sürme idin-, ayaḫdan, ayaḫ dire-, ayaḫ götür-, ayaḫ süri-, ayaḫ bağı, ayak ad-, ayak depret-, ayak ṭaşa ṭoḳın-Kâbûs-nâme: ayak, ayağınDede Korkut Kitabı: ayağ, ayak, ayağum, ayağumdan, ayağun, ayağı, ayağınun, ayağın, ayağıma, ayaklularYunus Emre Divanı: ayak

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Süheyl ü Nev-bahâr: ayaḫ, ayaġı ṭaşa doḳın-, ayaġı ṭozın sürme idin-, ayaḫdan, ayaḫ dire-, ayaḫ götür-, ayaḫ süri-, ayaḫ bağı, ayak ad-, ayak depret-, ayak ṭaşa ṭoḳın-; Kâbûs-nâme: ayak, ayağın; Dede Korkut Kitabı: ayağ, ayak, ayağum, ayağumdan, ayağun, ayağı, ayağınun, ayağın, ayağıma, ayaklular; Yunus Emre Divanı: ayak. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bacağın yere basan uç bölümü; yürüme, durma ve yön değiştirmeyi sağlayan beden parçası.

Tarihsel bağlam: Süheyl ü Nev-bahâr'da ayaḫdan düş- güçten kesilmeyi, ayak ad- bir yere basmayı anlatır; Dede Korkut'ta ayağum ve ayağı gibi iyelikli durumlar organı kişiye bağlar; Yunus'un CXLV. şiirinde el ile birlikte ibadetin bedensel hareketini kurar.

Anlamsal gelişim notu: Önceki dönemlerdeki adaḳ/ayaḳ çizgisinden sonra bu kaynaklarda ayaḫ, ayağ ve ayak yan yana görünür; organ anlamı çağdaş ayakta sürer.

Çağdaş arama bağı: ayak · kaynaklara göre ses değişimi ve anlam sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • ayaḫ (yalın biçim)
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 1728. beyit; 1787. beyit; 2087. beyit; 2178. beyit; 2328. beyit
  • ayaġı ṭaşa doḳın- ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 5462. beyit
  • ayaġı ṭozın sürme idin- ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 138. beyit
  • ayaḫdan ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 637. beyit; 4026. beyit
  • ayaḫ dire- ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 3615. beyit
  • ayaḫ götür- ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 4363. beyit
  • ayaḫ süri- ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 4801. beyit
  • ayaḫ bağı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 4439. beyit; 4441. beyit
  • ayak ad- ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 212. beyit
  • ayak depret- ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 3615. beyit
  • ayak ṭaşa ṭoḳın- ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 4460. beyit
  • ayak (yalın biçim)
    Tanıklık: Kâbûs-nâme, 8b/12, 33a/11, 44a/9, 44a/10, 44b/3, 44b/8, 45a/15, 49a/2, 49a/8, 59b/8, 65a/4, 66a/9, 93a/9, 101a/4, 101b/13 (yaprak yüzü–satır)
  • ayağın ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kâbûs-nâme, 82a/9 (yaprak yüzü–satır)
  • ayağ (yalın biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 17-4 (metin sayfası–satır)
  • ayak (yalın biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 47-13 (metin sayfası–satır)
  • ayağum ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 8-2, 242-12 (metin sayfası–satır)
  • ayağumdan ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 139-2 (metin sayfası–satır)
  • ayağun ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 219-10 (metin sayfası–satır)
  • ayağı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 15-6, 29-6, 57-6, 57-7, 95-7, 174-1, 189-5, 229-1, 243-3, 281-12 (metin sayfası–satır)
  • ayağınun ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 242-8 (metin sayfası–satır)
  • ayağın ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 227-6, 241-2, 246-11, 266-9, 273-10 (metin sayfası–satır)
  • ayağıma ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 47-1, 88-13, 117-1, 119-1, 119-10, 173-12, 199-5, 260-5, 290-11, 303-2 (metin sayfası–satır)
  • ayaklular ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 83-5 (metin sayfası–satır)
  • ayak (yalın biçim)
    Tanıklık: Yunus Emre Divanı, CXLV, 3. beyit; CLV, 4. beyit

Tarihsel kaynaklardan derlem satırları

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

ikledi meniŋ adaḳ Körmedip oġrı tuzaḳ

Karahanlı Türkçesi · Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki Türkçe parçalar · 1072–1077 · Manzum parçalar · DLT I, 380 · çevriyazı güveni B · Tarihsel Derlem’de aç

bütünlükin yek alı (2) erür küçsüz. 77 Körmez mü sen anlamı kim (3) ayıldı olarka: yığınglar eligleringizni hem adakın kılınglar [45al] namâznı hem beringler zekâtnı, kaçan (2) bitildi erse olar üze

Karahanlı Türkçesi · Karahanlı Türkçesi Rylands Kur’an Tercümesi · yaklaşık 12–13. yüzyıl · PDF s. 52 · çevriyazı güveni B

bütünlükin kâfirler erürler, [68b 1] erür sizlerke düşman belgülüg. 102 (2) Kaçan bolsang olar içinde adakın kılsa sen olarka (3) namâznı, tursun bir öğür olardın [69a 1] seniıig birle, alsunlar uruş sâzlannı, (2) kaçan secde kılsalar

Karahanlı Türkçesi · Karahanlı Türkçesi Rylands Kur’an Tercümesi · yaklaşık 12–13. yüzyıl · PDF s. 54 · çevriyazı güveni B

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Ata, Aysu (2019). Karahanlı Türkçesinde İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası: Giriş–Metin–Notlar–Dizin). 3. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.

Rabgûzî, Nâsırü’d-dîn bin Burhânü’d-dîn (1997). Kısasü’l-Enbiyâ II: Dizin. Hazırlayan Aysu Ata. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Rabgûzî, Nâsırü’d-dîn bin Burhânü’d-dîn (1997). Kısasü’l-Enbiyâ I: Giriş–Metin–Tıpkıbasım. Hazırlayan Aysu Ata. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Ata, Aysu (1998). Nehcü’l-Ferâdîs III: Dizin–Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Borovkov, A. K. (2002). Orta Asya’da Bulunmuş Kur’an Tefsirinin Söz Varlığı (XII–XIII. Yüzyıllar). Çevirenler Halil İbrahim Usta ve Ebülfez Amanoğlu. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Toparlı, Recep (1994). Harezmli Hâfız Divanı’ndan Seçmeler. Ankara: Kültür Bakanlığı.

Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yüce, Nuri. Mukaddimetü’l-Edeb: Hvarizm Türkçesi ile Tercümeli Şuşter Nüshası — Giriş, Dil Özellikleri, Metin, İndeks. 2. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Mesʿûd bin Ahmed (1991). Süheyl ü Nev-bahâr: İnceleme–Metin–Sözlük. Hazırlayan Cem Dilçin. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.

Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Dede Korkut Kitabı I: Giriş–Metin–Faksimile (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Gölpınarlı, Abdülbâki (2021). Yunus Emre: Hayatı ve Bütün Şiirleri. 14. basım. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · ayak

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Selected answers explaining dictionary information together with live BD measurements.

Open all

Related Entries

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.