Karahanlı Türkçesiyirad
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: yir, yirde, yirdin, yire, yiri, yirig, yirim, yirin, yirinde, yiriñg, yiriñge, yirke
Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ñg işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir varlığın bulunduğu veya bir olayın gerçekleştiği bölüm; toprak, ülke ya da yeryüzü.
Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de yir; bulunma ve yönelme bildiren çekimleriyle konum, toprak, ülke ve dünya yüzeyi bağlamlarında kullanılır.
Anlamsal gelişim notu: Yir > yer gelişiminde ünlü değişmiş; konumdan toprak ve yeryüzüne uzanan anlam alanı korunmuştur.
Çağdaş arama bağı: yer · biçim değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- yir (yalın biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3, 44, 120, 213, 302, 395, 402, 883, 939, 1144, 1371, 1418, 1419, 1427, 1429, 1540, 1553, 1601, 1734, 1800, 2278, 2595, 2784, 2787, 3325, 3439, 3554, 3570, 3617, 3705, 3706, 3717, 3725, 4328, 4512, 4524, 4548, 4721, 4722, 4723, 4820, 4884, 5044, 5046, 5049, 5363, 5365, 5390, 5422, 5572, 5781, 5834, 6140, 6157, 6272, 6374, 6400, 6402, 6403, 6404, 6420, 6434, 6437, 6439, 6441, 6444. beyitler - yirde ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 96, 439, 497, 697, 902, 1149, 1174, 2503, 2582, 2833, 2865, 3038, 3207, 3215, 3226, 3338, 3449, 3499, 3510, 3973, 4055, 4208, 4298, 4303, 4346, 4501, 4713, 4723, 5600, 5990, 6139, 6149, 6415. beyitler - yirdin ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3827, 3953, 4892, 4895, 5675, 5678. beyitler - yire ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 6618. beyit - yiri ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 787, 1444, 3803. beyitler - yirig ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 237, 2347, 2866, 3050, 3464, 3785, 4591, 5212, 5371, 5641, 6507. beyitler - yirim ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1096. beyit - yirin ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 6439. beyit - yirinde ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1367. beyit - yiriñg ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 5278. beyit - yiriñge ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 6065. beyit - yirke ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 173, 210, 769, 829, 956, 1056, 1207, 1394, 1512, 1624, 2647, 3081, 3283, 3337, 3339, 3347, 3600, 3831, 3836, 3929, 3948, 4044, 4525, 4725, 5012, 5028, 5039, 5046, 5212, 5747, 6071, 6177, 6215, 6221, 6383, 6440, 6552, 6553. beyitler
Eski Anadolu Türkçesiyirad
Kaynak çevriyazıları:Dede Korkut Kitabı: yir, yirdür, yirün, yiri, yire, yirde, yirden, yirüm, yirümde, yirümden, yirüne, yiründen, yirine, yirinde, yirinden
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: yir, yirdür, yirün, yiri, yire, yirde, yirden, yirüm, yirümde, yirümden, yirüne, yiründen, yirine, yirinde, yirinden. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir şeyin bulunduğu, durduğu ya da gerçekleştiği alan; toprak.
Tarihsel bağlam: Dede Korkut'ta konaklama, hareket, toprak ve yön bildiren çok sayıdaki durum ekli kullanımın temel mekân adıdır.
Anlamsal gelişim notu: İlk ünlünün genişlemesiyle yir > yer olmuş, mekân anlamı korunmuştur.
Çağdaş arama bağı: yer · ses değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- yir (yalın biçim)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 10-2, 13-13, 14-4, 25-8, 30-8, 34-13, 63-7, 64-5, 65-12, 84-6, 98-10, 132-12, 139-1, 143-4, 152-4, 168-4, 178-4, 190-2, 192-8, 196-8, 199-8, 201-5, 232-9, 236-7, 243-7, 253-3, 274-9, 283-1, 291-2, 303-9 (metin sayfası–satır) - yirdür ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 231-6, 268-10 (metin sayfası–satır) - yirün ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 5-2, 36-3, 57-2, 66-13, 82-12, 122-10, 175-10, 202-1, 206-3, 212-6, 225-13, 235-6 (metin sayfası–satır) - yiri ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 190-1, 191-3, 254-7 (metin sayfası–satır) - yire ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 10-6, 10-7, 10-13, 12-12, 23-2, 41-12, 53-9, 56-13, 63-3, 64-4, 71-13, 76-3, 79-8, 88-2, 91-5, 97-3, 120-4, 132-4, 141-6, 146-3, 147-10, 152-9, 157-12, 160-1, 165-7, 172-13, 177-8, 182-12, 191-12, 193-7, 195-4, 204-11, 211-4, 228-7, 230-9, 244-4, 246-11, 252-3, 258-8, 290-2, 299-12, 302-12 (metin sayfası–satır) - yirde ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 5-6, 6-8, 10-3, 19-5, 31-6, 36-4, 39-13, 48-10, 54-11, 59-12, 67-2, 72-3, 88-1, 89-5, 108-11, 109-5, 121-9, 122-11, 129-1, 134-9, 135-2, 140-1, 150-1, 159-2, 161-7, 168-11, 189-11, 191-1, 195-2, 202-2, 210-2, 222-12, 226-10, 228-13, 235-7, 243-5, 266-3, 273-10, 300-6 (metin sayfası–satır) - yirden ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 51-9, 51-11, 95-6, 114-12, 131-12, 143-4, 179-3, 185-12, 189-6, 229-10, 240-11, 278-1 (metin sayfası–satır) - yirüm ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 8-13, 231-11 (metin sayfası–satır) - yirümde ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 68-3 (metin sayfası–satır) - yirümden ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 13-10, 53-7, 81-1, 116-6, 124-5, 129-4, 130-8, 139-12, 145-13, 170-13, 200-1, 207-2, 232-11, 239-9, 241-13, 244-2, 245-7, 257-8, 268-5 (metin sayfası–satır) - yirüne ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 114-4 (metin sayfası–satır) - yiründen ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 14-4, 20-13, 30-12, 136-3, 181-6, 186-6, 187-5, 194-9, 208-2, 239-1, 241-7, 244-11 (metin sayfası–satır) - yirine ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 100-5, 100-6, 121-1, 147-8, 162-1, 212-7, 219-4, 223-12, 264-8, 272-4, 279-7 (metin sayfası–satır) - yirinde ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 113-9 (metin sayfası–satır) - yirinden ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 7-12, 8-6, 10-1, 11-7, 12-4, 20-2, 21-10, 23-8, 24-4, 31-2, 36-2, 66-13, 68-12, 105-5 (metin sayfası–satır)