alt

Bitigçi Sözlük Maddesi

alt

(isim, sıfat)
· 7 meanings
  1. 1.

    (isim) Bir şeyin zemine dönük veya başka bir şeyin altında kalan yanı; üst karşıtı.

  2. 2.

    (isim) Bir eşyanın yere bastığı ya da başka bir yüzeye oturduğu taban bölümü.

  3. 3.

    (isim) Otururken beden ağırlığının dayandığı kalça ile üst bacak çevresi.

  4. 4.

    (isim) Bir nesnenin veya yapının zemine en yakın kalan bölümü.

  5. 5.

    (isim) Görev, yetki veya rütbe bakımından başkasına bağlı ve onun gerisinde olan kişi; madun.

  6. 6.

    (sıfat) Sınıflamada daha geniş bir birimin içinde yer alıp ona bağlı olan (bölüm, tür); ast.

  7. 7.

    (sıfat) Bir dizilişte veya bütünde yukarıda sayılan parçaların altında yer alan (öge).

ADVANCED ANALYSES

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 1310 · Kısasü’l-Enbiyâ · PDF s. 49

eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, yazarın esere H. 709'da başlayıp bir yılda tamamladığını ve H. 710/M. 1310 tarihini metnin sonundaki kayda dayandırır. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 12; metin sonu PDF s. 404

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1310–1311 · Harezm Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği

  1. 1

    1310–1311

    Harezm Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: alt, altında, altıda · ad

    Dönem anlamı

    Bir varlığın aşağıda kalan, tabana veya yere yakın bölümü.

    anlam ve biçim sürekliliği

    Kısasü’l-Enbiyâ’da alt, yer ve beden ilişkilerinde aşağı konumu gösteren bulunma ve ayrılma biçimleriyle kullanılır.

    Günümüze uzanan değişim

    Alt biçimi ve temel uzamsal anlamı çağdaş dilde sürmüştür.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    aydı men ediz-men. Kamuğ nerseler baş (18) kötürüp özlerini öge küwendiler. Ol hâlde yer tevazzuc kılıp aydı: men kamuğdın (19) zacif-men, adak altında-men,

    Kısasü’l-Enbiyâ · 1310 · PDF s. 49

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    sözleşeyin, tep. Yılan korkdı unamadı, İblis aydı; ağzıî|nı açğıl men (18) kireyin, tedi. Yılan ağzın açdı İblis yılannıi) tili altında yaşundı, uçmahğa (19) kiwürdi,

    Kısasü’l-Enbiyâ · 1310 · PDF s. 56

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (1)

    Rabgûzî, Nâsırü’d-dîn bin Burhânü’d-dîn (1997). Kısasü’l-Enbiyâ II: Dizin. Hazırlayan Aysu Ata. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    Madde, yan biçim, (PHP 3, PHP 4) ve yaprak yüzü-satır gönderimleri için ana dizin.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: alt

    1. güncel anlam

    Bir şeyin zemine dönük veya başka bir şeyin altında kalan yanı; üst karşıtı.

    2. güncel anlam

    Bir eşyanın yere bastığı ya da başka bir yüzeye oturduğu taban bölümü.

    3. güncel anlam

    Otururken beden ağırlığının dayandığı kalça ile üst bacak çevresi.

    4. güncel anlam

    Bir nesnenin veya yapının zemine en yakın kalan bölümü.

    5. güncel anlam

    Görev, yetki veya rütbe bakımından başkasına bağlı ve onun gerisinde olan kişi; madun.

    6. güncel anlam

    Sınıflamada daha geniş bir birimin içinde yer alıp ona bağlı olan (bölüm, tür); ast.

    7. güncel anlam

    Bir dizilişte veya bütünde yukarıda sayılan parçaların altında yer alan (öge).

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Harezm Türkçesialtad
Kaynak çevriyazıları:Kısasü’l-Enbiyâ: altında, altıda

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Kısasü’l-Enbiyâ: altında, altıda. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir varlığın aşağıda kalan, tabana veya yere yakın bölümü.

Tarihsel bağlam: Kısasü’l-Enbiyâ’da alt, yer ve beden ilişkilerinde aşağı konumu gösteren bulunma ve ayrılma biçimleriyle kullanılır.

Anlamsal gelişim notu: Alt biçimi ve temel uzamsal anlamı çağdaş dilde sürmüştür.

Çağdaş arama bağı: alt · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • altında ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 6r19, 11r18, 11r20, 28v7, 30v18, 31r6, 31r8, 37v4, 65r1, 65r5, 69r13, 75v15 (yaprak yüzü–satır)
  • altıda ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kısasü’l-Enbiyâ, 24r10, 37v4 (yaprak yüzü–satır)
Kaynak yayınlar ve okuma notu

Rabgûzî, Nâsırü’d-dîn bin Burhânü’d-dîn (1997). Kısasü’l-Enbiyâ II: Dizin. Hazırlayan Aysu Ata. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · alt

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.