yer

Bitigçi Sözlük Maddesi

yer

(isim, coğrafya, mecaz)
· 14 anlam · 0 geçiş
  1. 1.

    (isim) Bir şeyin, bir kimsenin kapladığı veya kaplayabileceği boşluk; mahal, mevzi.

  2. 2.

    (isim) Gezinilen, ayakla basılan taban.

  3. 3.

    (isim) Bulunulan, yaşanılan, oturulan bölge; mevki.

  4. 4.

    (isim) → konum.

  5. 5.

    (isim) → ülke.

  6. 6.

    (isim) Geçim sağlamak için çalışılan iş yeri.

  7. 7.

    (isim) → önem.

  8. 8.

    (isim) → iz.

  9. 9.

    (isim) Üzerine yapı kurulmaya elverişli arsa.

  10. 10.

    (isim) Ekime elverişli toprak parçası; arazi.

  11. 11.

    (isim) Bir olayın geçtiği veya geçeceği bölüm, alan; mahal, nokta.

  12. 12.

    (isim) Otel, motel vb.nde kalınacak oda.

  13. 13.

    (isim, coğrafya) → yerküre.

  14. 14.

    (isim, mecaz) → durum.

Birleşik Sözcükler

yer adı, yer alıştırmaları, yeraltı, yer altı, yer belirteci, yerberi, yer bezi, yer bilimi, yer cücesi, yer çamı, yer çekimi, yer çekirdeği, yer çöküntüsü, yer değiştirme, yer domuzu, yer elması, yereşeği, yer fesleğeni, yer fıstığı, yer geçidi, yer hostesi, yer istasyonu, yer kabuğu, yer katı, yerküre, yer mantarı, yermerkezcilik, yer merkezli, yer meşesi, yer minderi, yer mumu, yer odası, yer ölçümü, yer örümceği, yeröte, yer özekçil, yer palamudu, yer pelidi, yer pırasası, yer sakızı, yer sarmaşığı, yer sarsıntısı, yer servisi, yer sıçanı, yer sofrası, yer solucanı, yer tamlayıcısı, yer üstü, yer yağı, yer yatağı, yer yer, yer yurt, yer yuvarı, yer yuvarlağı, yeryüzü, yer zarfı, yerdegezen, yerden bitme, yerden selam, yerden temenna, yerden yapma, yere doğrulum, yeregeçen, yere yönelim, geometrik yer, kapalı yer korkusu, kara yer, köylük yer, ortalık yer, ara yerde, başı yerde, beşibiryerde, yüzü yerde, beyhude yere, boş yere, faydasız yere, gereksiz yere, haksız yere, lüzumsuz yere, nafile yere, nahak yere, nedensiz yere, sebepsiz yere, yanlış yere, yararsız yere, yok yere, atıştırma yeri, atış yeri, bayram yeri, bekleme yeri, besi yeri, bitirim yeri, buluşma yeri, çıkarma yeri, çıkış yeri, dalyan yeri, demir yeri, dizgi yeri, doğum yeri, edep yeri, gezinti yeri, hacet yeri, harman yeri, iş yeri, ivinti yeri, kabul yeri, kalafat yeri, kaşan yeri, kilit yeri, köy yeri, mahşer yeri, ören yeri, panayır yeri, park yeri, pazar yeri, piknik yeri, piyasa yeri, pot yeri, sargı yeri, satış yeri, seğirdim yeri, son cemaat yeri, şeref yeri, tan yeri, tırnak yeri, toplantı yeri, uğrak yeri, ut yeri, voli yeri, yangın yeri, yapı yeri, yargı yeri, yönetim yeri, ziyaret yeri, yerli yerine, ayıp yerler

Tarihsel söz varlığı

Tarihsel Türkçedeki biçimleri

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç
Orhon Türkçesiyirad

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir varlığın bulunduğu veya bir olayın gerçekleştiği bölüm ya da alan.

Çağdaş arama bağı: yer · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • yirde (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 24. satır
  • yiri (çekimli biçim)
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 10. satır; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 10. satır
  • yir (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 4., 8., 9. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 3., 7. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 19., 20., 22., 34. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 4. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 17., 22. satırlar
Karahanlı Türkçesiyirad
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: yir, yirde, yirdin, yire, yiri, yirig, yirim, yirin, yirinde, yiriñg, yiriñge, yirke

Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ñg işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir varlığın bulunduğu veya bir olayın gerçekleştiği bölüm; toprak, ülke ya da yeryüzü.

Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de yir; bulunma ve yönelme bildiren çekimleriyle konum, toprak, ülke ve dünya yüzeyi bağlamlarında kullanılır.

Anlamsal gelişim notu: Yir > yer gelişiminde ünlü değişmiş; konumdan toprak ve yeryüzüne uzanan anlam alanı korunmuştur.

Çağdaş arama bağı: yer · biçim değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • yir (yalın biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3, 44, 120, 213, 302, 395, 402, 883, 939, 1144, 1371, 1418, 1419, 1427, 1429, 1540, 1553, 1601, 1734, 1800, 2278, 2595, 2784, 2787, 3325, 3439, 3554, 3570, 3617, 3705, 3706, 3717, 3725, 4328, 4512, 4524, 4548, 4721, 4722, 4723, 4820, 4884, 5044, 5046, 5049, 5363, 5365, 5390, 5422, 5572, 5781, 5834, 6140, 6157, 6272, 6374, 6400, 6402, 6403, 6404, 6420, 6434, 6437, 6439, 6441, 6444. beyitler
  • yirde (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 96, 439, 497, 697, 902, 1149, 1174, 2503, 2582, 2833, 2865, 3038, 3207, 3215, 3226, 3338, 3449, 3499, 3510, 3973, 4055, 4208, 4298, 4303, 4346, 4501, 4713, 4723, 5600, 5990, 6139, 6149, 6415. beyitler
  • yirdin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3827, 3953, 4892, 4895, 5675, 5678. beyitler
  • yire (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 6618. beyit
  • yiri (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 787, 1444, 3803. beyitler
  • yirig (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 237, 2347, 2866, 3050, 3464, 3785, 4591, 5212, 5371, 5641, 6507. beyitler
  • yirim (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1096. beyit
  • yirin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 6439. beyit
  • yirinde (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1367. beyit
  • yiriñg (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 5278. beyit
  • yiriñge (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 6065. beyit
  • yirke (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 173, 210, 769, 829, 956, 1056, 1207, 1394, 1512, 1624, 2647, 3081, 3283, 3337, 3339, 3347, 3600, 3831, 3836, 3929, 3948, 4044, 4525, 4725, 5012, 5028, 5039, 5046, 5212, 5747, 6071, 6177, 6215, 6221, 6383, 6440, 6552, 6553. beyitler
Eski Anadolu Türkçesiyirad
Kaynak çevriyazıları:Dede Korkut Kitabı: yir, yirdür, yirün, yiri, yire, yirde, yirden, yirüm, yirümde, yirümden, yirüne, yiründen, yirine, yirinde, yirinden

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: yir, yirdür, yirün, yiri, yire, yirde, yirden, yirüm, yirümde, yirümden, yirüne, yiründen, yirine, yirinde, yirinden. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir şeyin bulunduğu, durduğu ya da gerçekleştiği alan; toprak.

Tarihsel bağlam: Dede Korkut'ta konaklama, hareket, toprak ve yön bildiren çok sayıdaki durum ekli kullanımın temel mekân adıdır.

Anlamsal gelişim notu: İlk ünlünün genişlemesiyle yir > yer olmuş, mekân anlamı korunmuştur.

Çağdaş arama bağı: yer · ses değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • yir (yalın biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 10-2, 13-13, 14-4, 25-8, 30-8, 34-13, 63-7, 64-5, 65-12, 84-6, 98-10, 132-12, 139-1, 143-4, 152-4, 168-4, 178-4, 190-2, 192-8, 196-8, 199-8, 201-5, 232-9, 236-7, 243-7, 253-3, 274-9, 283-1, 291-2, 303-9 (metin sayfası–satır)
  • yirdür (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 231-6, 268-10 (metin sayfası–satır)
  • yirün (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 5-2, 36-3, 57-2, 66-13, 82-12, 122-10, 175-10, 202-1, 206-3, 212-6, 225-13, 235-6 (metin sayfası–satır)
  • yiri (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 190-1, 191-3, 254-7 (metin sayfası–satır)
  • yire (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 10-6, 10-7, 10-13, 12-12, 23-2, 41-12, 53-9, 56-13, 63-3, 64-4, 71-13, 76-3, 79-8, 88-2, 91-5, 97-3, 120-4, 132-4, 141-6, 146-3, 147-10, 152-9, 157-12, 160-1, 165-7, 172-13, 177-8, 182-12, 191-12, 193-7, 195-4, 204-11, 211-4, 228-7, 230-9, 244-4, 246-11, 252-3, 258-8, 290-2, 299-12, 302-12 (metin sayfası–satır)
  • yirde (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 5-6, 6-8, 10-3, 19-5, 31-6, 36-4, 39-13, 48-10, 54-11, 59-12, 67-2, 72-3, 88-1, 89-5, 108-11, 109-5, 121-9, 122-11, 129-1, 134-9, 135-2, 140-1, 150-1, 159-2, 161-7, 168-11, 189-11, 191-1, 195-2, 202-2, 210-2, 222-12, 226-10, 228-13, 235-7, 243-5, 266-3, 273-10, 300-6 (metin sayfası–satır)
  • yirden (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 51-9, 51-11, 95-6, 114-12, 131-12, 143-4, 179-3, 185-12, 189-6, 229-10, 240-11, 278-1 (metin sayfası–satır)
  • yirüm (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 8-13, 231-11 (metin sayfası–satır)
  • yirümde (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 68-3 (metin sayfası–satır)
  • yirümden (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 13-10, 53-7, 81-1, 116-6, 124-5, 129-4, 130-8, 139-12, 145-13, 170-13, 200-1, 207-2, 232-11, 239-9, 241-13, 244-2, 245-7, 257-8, 268-5 (metin sayfası–satır)
  • yirüne (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 114-4 (metin sayfası–satır)
  • yiründen (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 14-4, 20-13, 30-12, 136-3, 181-6, 186-6, 187-5, 194-9, 208-2, 239-1, 241-7, 244-11 (metin sayfası–satır)
  • yirine (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 100-5, 100-6, 121-1, 147-8, 162-1, 212-7, 219-4, 223-12, 264-8, 272-4, 279-7 (metin sayfası–satır)
  • yirinde (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 113-9 (metin sayfası–satır)
  • yirinden (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 7-12, 8-6, 10-1, 11-7, 12-4, 20-2, 21-10, 23-8, 24-4, 31-2, 36-2, 66-13, 68-12, 105-5 (metin sayfası–satır)
Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

T-BDLD Bağlam Gösterimi · yer

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Madde geçmişi ve atıf

Güncel içerik sürümü ve kayıtlı editoryal olaylar yükleniyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

arazi otlaklı coğrafi ölçek plajlı göreli konum jeopolitik konum jeostratejik konum imgelenebilirlik jeopolitik boşluk uygunluk haritası yerleşilebilirlik belen yerel etki jeodezik ölçüm

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında T-BDLD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında T-BDLD tanık verileri yüklenir.