biz

I (zamir)

· 3 meanings

1.

(zamir) Çokluk birinci kişiyi gösteren söz.
2.

(zamir) Bazen teklik birinci kişi zamiri "ben" yerine kullanılan bir söz.
3.

(zamir) Mensup olunan aile, topluluk, millet.

ADVANCED ANALYSES

biz etymology and historical periods

Birinci çokluk kişi zamiri biz, Orhon yazıtlarından Modern Turkishne dek aynı biçimle yaşayan ortak bir Türkçe sözdür. Tietze sondaki z'yi çokluk eki sayar (krş. sen ~ siz); Gülensoy Tekin'e dayanarak sözü *bi(n) ‘ben’ ile -z çokluk ekine ayırır. Stachowski ve EDA Ana Türkçe *biŕ biçimini kurar; Çuvaşça epir bu r'li biçimin izini taşır. ÈSTJa bi- + -z çözümlemesinin Bang'dan beri yaygınlaştığını, daha önce Böhtlingk ile Radloff'un sözü ‘ben’ ve ‘sen’ zamirlerinin kaynaşması saydığını aktarır. Kâşgarlı Mahmud _biz keldimiz_ ‘biz geldik’ örneğini ve m'li miz biçimini kaydeder.

8. yüzyıl · Old Turkic (Orkhon): biz
9. yüzyıl · Old Uyghur Turkish: biz
11. yüzyıl · Karakhanid Turkish: biz ~ miz
13. yüzyıl · Old Anatolian Turkish: biz ~ bize
14. yüzyıl · Khwarezmian Turkish: biz
14. yüzyıl · Kipchak Turkish: biz ~ miz
15. yüzyıl · Old Anatolian Turkish: biz
17. yüzyıl · Ottoman Turkish: biz
19. yüzyıl · Ottoman Turkish: biz
20. yüzyıl · Modern Turkish: biz

Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

Historical vocabulary

Patterns across historical periods of Turkish

Open / close

Büyük Meaning Atlas'nda aç

Earliest historical attestation: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 34

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

720–735 · Orkhon Turkish kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği

1

720–735
Orkhon Turkish
Historical source

Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

Biçim: biz · zamir

Dönem anlamı

Konuşanı ve onunla birlikte düşünülen bir veya daha çok kişiyi gösterir.
anlam ve biçim sürekliliği
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

Open primary-text attestations (2)
tiy(i)n : (a)z bod(u)n(u)g : it(i)p : y(a)r[(a)t(ı)p. ] (KT D20) b(a)rs b(e)g : (e)rti : k(a)g(a)n (a)t : bunta : biz : birt(i)m(i)z : sin(i)l(i)m : kuunç(u)yug : birt(i)m(i)z : özi y(a)n(ı)ltı : k(a)g(a)nı :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 34
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
b(e)g] (BK D17) (e)rti : k(a)g(a)n (a)t(ı)g : bunta : biz birt(i)m(i)z : sin(i)l(i)m : kuu[nç](u)y(u)g : birt(i)m(i)z : özi y(a)z(ı)ntı : k(a)g(a)nı : ölti :
Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 62
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

Open supporting sources (2)
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.
2

Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Current dictionary

Biçim: biz

1. güncel anlam

Çokluk birinci kişiyi gösteren söz

2. güncel anlam

Bazen teklik birinci kişi zamiri "ben" yerine kullanılan bir söz

3. güncel anlam

Mensup olunan aile, topluluk, millet

Method and dating limitations

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orkhon Turkishbizzamir

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Konuşanı ve onunla birlikte düşünülen bir veya daha çok kişiyi gösterir.

Çağdaş arama bağı: biz · biçim ve anlam sürekliliği · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

biz (yalın biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 20. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 17., 32. satırlar

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Corpus lines from historical sources

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

boltı : tip : (a)lg(a)lı : k(e)lti : sın(a)r : süsi : (e)b(i)g b(a)rk(ı)g : yulg(a)lı : b(a)rdı : sm(a)r : süsi : sün(ü)şg(e)li : k(e)lti : biz : (a)z (e)rt(i)m(i)z : y(a)b(ı)z : (e)rt(i)m(i)z : og(u)z : [... ]t‘ : y(a)g

Orkhon Turkish · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 68 · çevriyazı güveni A

Source publications and reading notes

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · biz

Note: The sentences in this section are selected automatically by the corpus sentence-selection algorithm. Their views, wording and content belong to the source texts; they do not bind Bitigçi or represent its views or position.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Spelling and Variants Verified relationships, frequency by period and usage share

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

Earliest Attestation and Dispersion Source publication dates, confidence level and stages of dispersion

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.