cahil

Bitigçi Sözlük Maddesi

cahil

(sıfat, ağızlardan)
[ca:hil] Arapça cāhil · 3 meanings
  1. 1.

    (sıfat) Öğrenim görmemiş, okumamış.

  2. 2.

    (sıfat) → bilgisiz.

  3. 3.

    (sıfat, ağızlardan) Deneyimsiz, toy olan (delikanlı veya kız).

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · Atebetü’l-Hakayık · PDF s. 26

yazarın kaynakta verilen yaşama döneminden türetilen telif aralığı. Kaynak, Edib Ahmed'in 11. yüzyıl sonlarıyla 12. yüzyılın ilk yarısında yaşadığını bildirir; kesin telif yılı verilmez. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 7

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1100–1300 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği

  1. 1

    1100–1300

    Karahanlı Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yaklaşık telif dönemi · nüsha ve dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: biligsiz, biligsizlerni · sıfat

    Dönem anlamı

    Gerekli bilgiden ve doğru kavrayıştan yoksun olduğu için yanılmaya açık olan.

    anlam ve biçim sürekliliği

    Atebetü’l-Hakayık’ta biligsiz, biligligin karşısında öğütten yararlanamayan kişiyi; Rylands tanıkları bilgi yoksunluğunu belirtir.

    Günümüze uzanan değişim

    Biligsiz > bilgisiz gelişiminde gövde sesçe değişmiş, yoksunluk anlamı korunmuştur.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    85 babalık dinar ol biliglig kişi 86 bu cahil biligsiz babasız hişi 87 biliglig biligsiz kaçan teng bolur

    Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 26

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Edib Ahmed Yükneki 97 biliglig biringe biligsiz mingin 98 tingegli tingedi biligning ringin

    Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 28

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

    Yandex yerel kitaplığındaki numaralı özgün dize metni; biçim ve dize tanıklığı.

    Ata, Aysu (2019). Karahanlı Türkçesinde İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası: Giriş–Metin–Notlar–Dizin). 3. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Yandex yerel kitaplığındaki metin ve eksiksiz Türkçe dizin; cilt, yaprak, satır, sure ve ayet tanıklığı.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: cahil

    1. güncel anlam

    Öğrenim görmemiş, okumamış

    2. güncel anlam

    → bilgisiz

    3. güncel anlam

    Deneyimsiz, toy olan (delikanlı veya kız)

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Karahanlı TürkçesibiligsizsıfatAnlamdan eşleşti: cahil
Kaynak çevriyazıları:İlk Kur’an Tercümesi (Rylands): biligsiz, biligsizlerniAtebetü’l-Hakayık: biligsiz

Transkripsiyon notu: Atebetü’l-Hakayık baskısının işaretsiz çevriyazısı kendi tanıklarında aynen bırakılmıştır; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Gerekli bilgiden ve doğru kavrayıştan yoksun olduğu için yanılmaya açık olan.

Tarihsel bağlam: Atebetü’l-Hakayık’ta biligsiz, biligligin karşısında öğütten yararlanamayan kişiyi; Rylands tanıkları bilgi yoksunluğunu belirtir.

Anlamsal gelişim notu: Biligsiz > bilgisiz gelişiminde gövde sesçe değişmiş, yoksunluk anlamı korunmuştur.

Çağdaş arama bağı: bilgisiz · biçim değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • biligsiz (yalın biçim)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 30. cilt, 8b yaprağı, 3. satır; 12. sure, 89. ayet
  • biligsiz (yalın biçim)
    Tanıklık: Atebetü’l-Hakayık, 86. dize
  • biligsizlerni ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 32. cilt, 36a yaprağı, 1. satır; 28. sure, 56. ayet

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

89 (2) Aydı: nek bilür mü siz ne kıldıngız Yusuf birle (3) hem inisinge ançada sizler biligsiz erdiıigizler. 90 [9al] Aydılar: sen mü sen Yûsuf? (2) Aydı^ men Yûsuf men ve bu mening

Karahanlı Türkçesi · Karahanlı Türkçesi Rylands Kur’an Tercümesi · yaklaşık 12–13. yüzyıl · PDF s. 86 · çevriyazı güveni B

camellerimiz (3) takı sizke camelleringiz, esenlik sizlerning üze, [36al] tilemez men biligsizlerni. 56 Sen ap (2) köndümıez sen anı kim sewer sen, ançası bar Tangrı (3) köndrür

Karahanlı Türkçesi · Karahanlı Türkçesi Rylands Kur’an Tercümesi · yaklaşık 12–13. yüzyıl · PDF s. 118 · çevriyazı güveni B

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Ata, Aysu (2019). Karahanlı Türkçesinde İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası: Giriş–Metin–Notlar–Dizin). 3. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · cahil

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Entry history and citation

Loading the current content revision and documented editorial events.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Related Entries

cahilce cahillik cahilleşme cahilcesine cahilleşmek cahil kalmak cahillik etmek cahil cesur olur cahil adam, yarım adam cahil dost düşman aratmaz cahil günde bin hatır yıkar, âlim yapar cahil olan kimse vakitsiz öten horoz gibidir cahil adam meyvesiz (veya meyve vermeyen) ağaca benzer cahil kendisinin düşmanıdır, başkasına nasıl dost olsun

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.