devren

nâẓım Ar. Niẓâm ve tertîbine ḳoyıcı olan ve şiʿr söyler olan şâʿir ve ḥikmet-i ṭabîʿiyye ıṣṭılâḥâtından olup makineleri ve makinelere ʿilâve olunan ḳıṭʿaları ḥareket itdiren buḫarıñ ocaḳdaḳi ḥarâretiñ derecesine tebaʿiyyetle artup eksildiği ṣırada ḥareket-i mezbûruñ daḫi tezâyüd ve tenâḳuṣuyla maḳineleriñ ḥareketine ʿârıż olacaḳ ʿadem-i intiẓâmı taʿdîl ve tesviye iden ve niẓâmına ḳoyan âlete ıṭlâḳ olunur ki âlet-i mezbûr devren ḥareketi eẟnâsında ḥâṣıl eylediği ḳuvve-i ʿani’l-merkeziyyeyi buḫârıñ miḳdârıyla bi’l-mübâdele muvâzeneti vücûda getürür yaʿnî buḫâr ḳuvvetiniñ tenâḳuṣunda ḳuvve-i ʿani’l-merkeziyye miḳdârını artdırmağa ve bi’l-aḳs buḫâr ḳuvvetiniñ tezâyüdünde ḳuvve-i ʿani’l-merkeziyyeniñ eksilmesine sebeb olur. Âlet-i meẕkûr şârnelleri iʿânesiyle bir mütevâziyü’l-aḍlâʿ şeklinde mevżûʿ dört ʿaded maʿden değneklerden ʿibâret olup sâfilen bir ḫalḳaya geçürilmiş ve ʿâliyen bir çarḫ vâsıṭasıyla dîger bir çarḫa ilişdirilmiş bir mîl üzerine mevżûʿ oldığı gibi mezbûr mütevâziyü’laḍlâʿıñ zâviyelerine daḫi birer gülle rabṭ idilmişdir. İşbu gülleler mütevâziyü’l-aḍlâʿı ḳapamağa saʿy eylediği gibi devren ḥareketden ḥâṣıl olan ḳuvve-i ʿani’l-merkeziyye daḫi mütevâziyü’l-aḍlâʿ-ı meẕkûruñ ḍılʿlarını biribirinden ayırmağa ḫidmet ider.

Osmanlı Türkçesi · Bitigçi Osmanlı Türkçesi Derlemi · PDF s. 2022 · madde 34960 · çevriyazı güveni Kaynak çevriyazısı · Tarihsel Derlem’de aç