hakim
(sıfat, din bilimi, eskimiş)
[haki:m]
Arapça ḥakīm
· 2 meanings
Bilgelik ve ilahi bilginin kusursuzluğu
-
1.
Bilge
(sıfat, eskimiş) → bilge.
Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 06.11.2026 21:36:07 · Türkiye saati (UTC+3)
Selected Corpus Statistics
ADVANCED ANALYSES
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
Aç / kapat Aç / kapat
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
İlk tarihsel tanık: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 158 · Tarihsel Derlem
eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
1069–1077 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği
-
1
Tarihsel kaynak
1069–1077
Karahanlı Türkçesi
Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi · eserin telif dönemi
Biçim: bilge, bilgeke · sıfat, ad
Dönem anlamı
Bilgisi ve deneyimiyle doğru hüküm veren, söz ve davranışında ölçülü kimse.
anlam ve biçim sürekliliğiKutadgu Bilig ve Dîvânu Lugâti’t-Türk’te bilge, bilgi ile yerinde yargıyı birleştiren kişi niteliği ve adı olarak tanıklanır.
Günümüze uzanan değişim
Bilge biçim ve temel anlamıyla sürer; çağdaş kullanımda tarihsel yönetici-danışman çevresi daha sınırlı çağrışır.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
yorı ay biligsiz igiŋni ota biligsiz otın sen ay bilge ḳuta
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 158 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
bu kün tügme ḳaşıŋ ay bilge bügü özüm ‘uzrin aysa yime eymenü
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 191 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (3)
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Madde, anlam, (PHP 3, PHP 4) ve beyit numarası için ana dizin.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.
Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.
Tarihsel madde biçimleri, sözlük madde numaraları ve yazma yapraklarının karşılaştırma kaynağı.
-
2
Güncel sözlük
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: hakim
1. güncel anlam
→ bilge
2. güncel anlam
İslam inancında bilgisi sınırsız, hükmü ve yaratması kusursuz olan (Allah); ilgili: → Allah (II).
Yöntem ve tarih sınırları
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Karahanlı Türkçesibilgesıfat, adAnlamdan eşleşti: hakim
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: bilge, bilgekeDîvânu Lugâti’t-Türk: bilge
Transkripsiyon notu: Kaynak yayının işaretsiz çevriyazısı aynen korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bilgisi ve deneyimiyle doğru hüküm veren, söz ve davranışında ölçülü kimse.
Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig ve Dîvânu Lugâti’t-Türk’te bilge, bilgi ile yerinde yargıyı birleştiren kişi niteliği ve adı olarak tanıklanır.
Anlamsal gelişim notu: Bilge biçim ve temel anlamıyla sürer; çağdaş kullanımda tarihsel yönetici-danışman çevresi daha sınırlı çağrışır.
Çağdaş arama bağı: bilge · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- bilge (yalın biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 158, 192, 203, 223, 265, 287, 333, 405, 470, 755, 824, 1015, 1048, 1188, 1457, 1539, 1700, 1743, 1820, 2218, 2226, 2518, 2605, 2638, 2785, 2798, 3712, 3713, 3752, 3822, 3908, 3925, 3934, 4021, 4240, 4341, 4383, 4670, 4682, 4723, 5024, 5529, 5551, 5587, 5912, 5921, 6154, 6393, 6399. beyitler - bilge (yalın biçim)
Tanıklık: Dîvânu Lugâti’t-Türk, 2427. sözlük maddesi - bilgeke ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 263. beyit
Tarihsel kaynaklardan derlem satırları
Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.
Alp çerigde bilge tirigde
Karahanlı Türkçesi · Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki Türkçe parçalar · 1072–1077 · Atasözleri · DLT I, 3388 · çevriyazı güveni B · Tarihsel Derlem’de aç
Bilge bögü yunçıdı Ajun anı yançıdı
Karahanlı Türkçesi · Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki Türkçe parçalar · 1072–1077 · Manzum parçalar · DLT III, 303 · çevriyazı güveni B · Tarihsel Derlem’de aç
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · hakim
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Cite this entry
Preparing citation formats for the current entry.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Related Entries
hakim anlatıcı
bilge
kerimlik
cemil
istiğfar etmek
celil
gafur
gaffar
taat
tevfik
ceberut
ruh
birlemek
istiğfar
The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.