siyah

Bitigçi Sözlük Maddesi

siyah

(isim, sıfat)
Farsça siyāh · 3 meanings
  1. 1.

    (isim) → kara (II), ak, beyaz karşıtı.

  2. 2.

    (sıfat) Bu renkte olan.

  3. 3.

    (sıfat) Baskıda başka harflerden daha kalın görünen harf türü.

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · Dede Korkut Kitabı · PDF s. 93

hikâyelerin yazıya geçirilme dönemi. Kaynak, hikâyelerin tespitinin 15. yüzyılın ortalarında veya ikinci yarısında olduğunu; eldeki iki nüshanın ise 16. yüzyılda istinsah edildiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 76 ve 87

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1400–1500 · Eski Anadolu Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği

  1. 1

    1400–1500

    Eski Anadolu Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: kara, karadur, karaça, karalar, karalu, karaluça · sıfat

    Dönem anlamı

    Işığı çok az yansıtan en koyu renk; bu renkte olan.

    anlam ve biçim sürekliliği

    Dede Korkut'ta at, çadır, dağ, gece ve yas betimlemelerinde çok sık kullanılan renk sıfatıdır.

    Günümüze uzanan değişim

    Kara biçimi sürmüş, siyah ile geniş ölçüde ortak bir renk alanı kurmuştur.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    başına kaza gelmez, ecel va'de irmeyinçe 1 kimse ölmez. Ölen adam dirilmez, çıhan can girü gelmez. Bir yigidün 2 kara tağ yumrısınça malı olsa yığar direr taleb eyler, nasibinden 3 artuğın

    Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 93

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    dimez. Kül depeçük| olmaz, güyegii oğul olmaz. Kara eşek başına uyan 7 ursan katır olmaz, karavaşa ton geyürsen kadın olmaz.

    Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 94

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (1)

    Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    Madde, yan biçim, (PHP 3, PHP 4) ve metin sayfası-satır gönderimleri için ana dizin.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: siyah

    1. güncel anlam

    → kara (II), ak, beyaz karşıtı

    2. güncel anlam

    Bu renkte olan

    3. güncel anlam

    Baskıda başka harflerden daha kalın görünen harf türü

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Eski Anadolu Türkçesikarasıfat
Kaynak çevriyazıları:Dede Korkut Kitabı: kara, karadur, karaça, karalar, karalu, karaluça

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: kara, karadur, karaça, karalar, karalu, karaluça. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Işığı çok az yansıtan en koyu renk; bu renkte olan.

Tarihsel bağlam: Dede Korkut'ta at, çadır, dağ, gece ve yas betimlemelerinde çok sık kullanılan renk sıfatıdır.

Anlamsal gelişim notu: Kara biçimi sürmüş, siyah ile geniş ölçüde ortak bir renk alanı kurmuştur.

Çağdaş arama bağı: kara, siyah · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • kara (yalın biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 3-2, 3-6, 3-10, 4-7, 7-1, 10-7, 10-8, 11-9, 11-10, 12-1, 12-9, 12-13, 13-2, 13-6, 13-11, 23-11, 24-4, 25-4, 27-4, 31-3, 34-13, 35-3, 36-3, 37-2, 38-3, 39-11, 42-11, 43-1, 44-10, 45-8, 46-5, 47-7, 48-11, 49-1 (metin sayfası–satır)
  • karadur ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 43-9 (metin sayfası–satır)
  • karaça ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 86-12 (metin sayfası–satır)
  • karalar ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 92-2, 92-11 (metin sayfası–satır)
  • karalu ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 11-5, 21-7, 103-4, 104-2, 105-4 (metin sayfası–satır)
  • karaluça ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 104-13 (metin sayfası–satır)
Kaynak yayınlar ve okuma notu

Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · siyah

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Entry history and citation

Loading the current content revision and documented editorial events.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Related Entries

siyahlı siyahlık siyah çay siyahımsı siyahlanma siyahlaşma siyah ekran siyah hardal siyah madde siyahlanmak siyahlaşmak siyah karbon siyahlaştırma siyahlaştırmak

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.