En düşük açıklıktaki renk, bu renkte olan, kalın yazı veya toplumsal kimlik nitelemesi.
(isim) → kara (II).
Siyah, Farsça siyāh ‘kara’ sözcüğünden alınmıştır (ETDES, Stachowski, Räsänen, Karaağaç). Söz XIII.–XIV. yüzyıldan beri Eski Anadolu metinlerinde (Yûnus Emre Dîvânı, Süheyl ü Nev-bahâr) geçer; Farsçadaki koşut biçimi siyeh de Çağatay ve Osmanlı şiirinde kullanılır. Evliya Çelebi Seyahatnâmesi'nde bârûd-ı siyâh ‘kara barut’, siyâh Arablar ‘zenci Araplar’ gibi kullanımlarla sık geçer; Meninski 1687'de sözü ‘kara’ ve ‘yaslı’ karşılıklarında verir. ETDES'e göre Azerbaycan Türkçesinde siyah eskimiş sayılır, bu alanda gara kullanılır; Räsänen Kırım Tatarcası ve Kazakçada siya biçiminin ‘mürekkep’ anlamını kaydeder. Türkiye Türkçesinde siyah, kara rengi, bu renkte olanı ve baskıda kalın görünen harf türünü anlatır.
Tarihsel söz varlığı
İlk tarihsel tanık: 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · Dede Korkut Kitabı · PDF s. 93
hikâyelerin yazıya geçirilme dönemi. Kaynak, hikâyelerin tespitinin 15. yüzyılın ortalarında veya ikinci yarısında olduğunu; eldeki iki nüshanın ise 16. yüzyılda istinsah edildiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 76 ve 87
Anlamsal gelişim çizgisi
1400–1500 · Eski Anadolu Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği
1400–1500
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: kara, karadur, karaça, karalar, karalu, karaluça · sıfat
Dönem anlamı
Işığı çok az yansıtan en koyu renk; bu renkte olan.
anlam ve biçim sürekliliğiDede Korkut'ta at, çadır, dağ, gece ve yas betimlemelerinde çok sık kullanılan renk sıfatıdır.
Günümüze uzanan değişim
Kara biçimi sürmüş, siyah ile geniş ölçüde ortak bir renk alanı kurmuştur.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
başına kaza gelmez, ecel va'de irmeyinçe 1 kimse ölmez. Ölen adam dirilmez, çıhan can girü gelmez. Bir yigidün 2 kara tağ yumrısınça malı olsa yığar direr taleb eyler, nasibinden 3 artuğın
Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 93
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
dimez. Kül depeçük| olmaz, güyegii oğul olmaz. Kara eşek başına uyan 7 ursan katır olmaz, karavaşa ton geyürsen kadın olmaz.
Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 94
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Madde, yan biçim, çekimli biçim ve metin sayfası-satır gönderimleri için ana dizin.
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Biçim: siyah
1. güncel anlam
→ kara (II)
2. güncel anlam
Yüzeyinden görünür ışığı çok az yansıttığı için en koyu renkte algılanan; ilgili: → kara (II).
3. güncel anlam
İnce çizgili eşine göre harf gövdeleri kalınlaştırılmış yazı karakteri; ilgili: → koyu.
4. güncel anlam
Özellikle Afrika ve diasporasındaki kökenlerle ilişkilendirilen tarihsel ve toplumsal kimlik grubuna mensup olan; ilgili: → kimlik.
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: kara, karadur, karaça, karalar, karalu, karaluça. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Işığı çok az yansıtan en koyu renk; bu renkte olan.
Tarihsel bağlam: Dede Korkut'ta at, çadır, dağ, gece ve yas betimlemelerinde çok sık kullanılan renk sıfatıdır.
Anlamsal gelişim notu: Kara biçimi sürmüş, siyah ile geniş ölçüde ortak bir renk alanı kurmuştur.
Çağdaş arama bağı: kara, siyah · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Sözlük bilgisi ile canlı BD ölçümlerini birlikte açıklayan seçilmiş yanıtlar.
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.
/karşılaştır umut ile ümit