yazı

Bitigçi Sözlük Maddesi

yazı

I (isim, din bilimi)
· 7 anlam
  1. 1.

    (isim) Düşüncenin belli işaretlerle yazılması.

  2. 2.

    (isim) → alfabe.

  3. 3.

    (isim) Harfleri yazma biçimi; hat.

  4. 4.

    (isim) Herhangi bir konuda yazılmış bilim, düşünce ve sanat ürünü.

  5. 5.

    (isim) → makale.

  6. 6.

    (isim) Metal paraların üzerinde değeri yazılan yüzü.

  7. 7.

    (isim, din bilimi) → yazgı.

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 28

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: bitig, bitigin · ad

    Dönem anlamı

    Dil birimlerinin işaretlerle kaydedilmiş biçimi; yazılmış metin.

    kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    irs(e)r (a)nça : (e)r(i)g y(e)rte : b(e)ngü t(a)ş : tokıtd(ı)m : biti(t)d(i)m (a)nı kör(ü)p : (a)nça bil(i)n :ol [...... tokıt]d(ı)m : bu bit(i)g : bit(i)gme (a)tısi: yol(lu)g t[ig(i)n] b[itidim].

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 28

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    og(u)z : bilge : t(a)mg(a)çı : k(e)lti : kıırk(ı)z k(a)g(a)nta : t(a)rduş : ın(a)nçu çor : k(e)lti: b(a)rk itgüçi: b(e)d(i)z : y(a)r(a)t(ı)gma : bit(i)g t(a)ş : itgüçi: t(a)bg(a)ç : k(a)g(a)n : çık(a)nı : ç(a)n s(e)nün : k(e)lti :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 44

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: yazı

    1. güncel anlam

    Düşüncenin belli işaretlerle yazılması

    2. güncel anlam

    → alfabe

    3. güncel anlam

    Harfleri yazma biçimi; hat

    4. güncel anlam

    Herhangi bir konuda yazılmış bilim, düşünce ve sanat ürünü

    5. güncel anlam

    → makale

    6. güncel anlam

    Metal paraların üzerinde değeri yazılan yüzü

    7. güncel anlam

    → yazgı

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesibitigad

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Dil birimlerinin işaretlerle kaydedilmiş biçimi; yazılmış metin.

Çağdaş arama bağı: yazı · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • bitig (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 13. satır; Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 13. satır; Kül Tigin Yazıtı, güneydoğu yüzü; Kül Tigin Yazıtı, kuzeydoğu yüzü
  • bitigin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, güneybatı yüzü

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

Bilge Kağan Güney-Batı Yüzü (BK GB) [ — bilge] k(a)g(a)n : b[it(i)gin] : yol(lu)g tig(i)n : bit(i)d(i)m : bunça b(a)rk(ı)g : b(e)d(i)z(i)g : uz(u)g : [..... k](a)g(a)n : (a)tısi :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 74 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · yazı

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

yazıcı yazılı yazılık yazısal yazısız yazı izi yazılama tinsellik gökselleşme

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.