deniz

Bitigçi Sözlük Maddesi

deniz

(isim, sıfat, coğrafya, gök bilimi, mecaz)
· 5 anlam

Yeryüzünün geniş tuzlu su alanı; Ay düzlüğü ve çokluk ya da genişlik benzetmesi.

  1. 1.

    Yeryüzündeki tuzlu su bütünü

    (isim) Kıtaların arasına yayılan, okyanuslarla bağlantılı geniş tuzlu su alanı; ilgili: → okyanus.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 23:15:48 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    Adlandırılmış su bölgesi

    (isim, coğrafya) Okyanus sisteminin kıyılar, adalar veya coğrafi sınırlarla ayırt edilip adlandırılan bölümü; ilgili: → okyanus.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 23:15:48 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    Ay yüzeyindeki koyu düzlük

    (isim, gök bilimi) Ay yüzeyinde eski lav akıntılarının katılaşmasıyla oluşmuş, çevresine göre koyu görünen geniş düzlük; ilgili: → ova.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 23:15:48 · Türkiye saati (UTC+3)
  4. 4.

    Uçsuz görünen alan

    (isim, mecaz) Genişliği veya kapsadığı şeylerin çokluğu nedeniyle sonu seçilemeyen alan ya da konu; ilgili: → genişlik.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 23:15:48 · Türkiye saati (UTC+3)
  5. 5.

    Çokluk veya yoğunluk belirten

    (sıfat, mecaz) Miktarı veya yoğunluğu olağan ölçüyü çok aşan; ilgili: → bol (I).

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 23:15:48 · Türkiye saati (UTC+3)

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

deniz etimolojisi ve tarihsel dönemleri

Deniz, Türkçe teŋiz sözünün Oğuz kolundaki biçimidir. Eski Türkçede bu kavram için Çinceden alınma taluy kullanılırdı; teŋiz yazıda ilk kez XI. yüzyılda onun yerine geçmiş görünür. Ancak söz çok daha eskidir: Macarcaya tenger ‘deniz’ olarak, Çuvaşçaya benzeyen eski bir Türk dilinden geçmiştir. Clauson'a göre ilk anlamı göl ya da büyük ırmak dâhil her büyük su kütlesiydi. Kökeni tartışmalıdır: ETDES ve Stachowski sözü Orta Türkçedeki teŋ ‘göl, bataklık’ sözüne bağlamayı olası bulur; Stachowski sondaki -z'yi eski bir çokluk eki sayma olasılığını da anar.

  1. 11. yüzyıl · Karahanlı Türkçesi: teŋiz
  2. 13. yüzyıl · Harezm Türkçesi: teŋiz
  3. 13. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: deŋiz
  4. 14. yüzyıl · Harezm Türkçesi: teŋiz
  5. 14. yüzyıl · Kıpçak Türkçesi: teŋiz
  6. 14. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: deŋiz
  7. 15. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: deŋiz
  8. 17. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: deniz
  9. 19. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: deniz
  10. 20. yüzyıl · Türkiye Türkçesi: deniz
Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

BD Bağlam Gösterimi · deniz

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Bu Madde Hakkında Sorular ve Yanıtlar

Sözlük bilgisi ile canlı BD ölçümlerini birlikte açıklayan seçilmiş yanıtlar.

Tümünü aç
Sözcük ağı Maddebaşı

Deniz sözcüğünün ağında bol ve genişlik gibi sözcükler neden yer alır?

Bu bağlantılar sözlükten gelir: denizin mecaz anlamları, sonu görünmeyen genişliği ve olağanı aşan bolluğu anlatır. Kıyı ve seviye gibi komşular ise derlemde sık birlikte geçişten doğar.

İlgili Sözler

denizci denizlik denizsel denizsiz deniz dibi deniz gücü deniz kumu deniz kuşu deniz sesi deniz sisi deniz tadı deniz tuzu deniz çöpü Kale

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.