söz
(isim)
· 6 meanings
Dilsel ifade, duyulan haber, verilen güvence ve şarkı metni
-
2.
Tek dil birimi
(isim) → kelime.
Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 06.11.2026 20:09:22 · Türkiye saati (UTC+3)
Selected Corpus Statistics
ADVANCED ANALYSES
Historical vocabulary
Patterns across historical periods of Turkish
Open / close Open / close
Historical vocabulary
Patterns across historical periods of Turkish
Earliest historical attestation: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 26
yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
720–735 · Orkhon Turkish kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · çok anlamlı anlam sürekliliği · anlam ve biçim sürekliliği · çok anlamlılığın sürekliliği
-
1
Historical source
720–735
Orkhon Turkish
Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri
Biçim: sab, sabı, sabıg, sabım, sabımda, sabımın, sabımin, sabın, sabına, sabin · ad
Dönem anlamı
Bir düşünceyi bildiren dil birimi veya söylenen ifade; tarihsel bağlamda haber.
kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığıSav sözünün Orhon dönemindeki biçimi sab’dır; yazıtlarda söz ve haber anlamlarıyla kullanılır.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Open primary-text attestations (2)
(KT Gl) t(e)nri t(e)g : t(e)nride : bolm(ı)ş : türük : bilge : k(a)g(a)n : bu ödke : ol(u)rt(u)m : s(a)b(ı)m(ı)n : tük(e)ti : (e)şidg(i)I : ul(a)yu : in(i)ygün(ü)m : ogl(a)n(ı)m : birki: ug(u)ş(u)m : bod(u)n(u)m :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 26
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
birür : y(a)guk : (e)rs(e)r : (e)dgü : (a)gı birür : tip (a)nça : boşgurur : (e)rm(i)ş : bil(i)g : bilm(e)z : kişi : ol s(a)b(ı)g : (a)l(ı)p : y(a)gru : b(a)r(ı)p : ük(ü)ş kişi: ölt(ü)g :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 28
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Open supporting sources (2)
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.
-
2
Historical source
1069–1220
Karakhanid Turkish
Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi · eserin telif dönemi · yaklaşık telif dönemi
Biçim: söz, sözde, sözdin, söze, sözi, sözin, sözke, sözler, sözlerim, sözlerin, sözni, sözçe, sözü, sözüg, sözüm, sözümke, sözün, sözüñg · ad
Dönem anlamı
Bir düşünceyi bildiren sözlü anlatım; bağlama göre ifade, konuşma, öğüt veya verilen vaat.
çok anlamlı anlam sürekliliğiKutadgu Bilig, Atebetü’l-Hakayık ve Dîvânu Lugâti’t-Türk’te söz; söyleme, öğüt verme, cevaplama ve söze bağlı kalma bağlamlarında kullanılır.
Günümüze uzanan değişim
Söz biçimce sürmüş; ifade, konuşma ve vaat kollarını koruyarak çok anlamlı yapısını genişletmiştir.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Open primary-text attestations (2)
bayat atı birle sözüg başladım törütgen igiḍgen keçürgen iḍim
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 1 · Open source
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
ḳalı ḳançaḳa kirme tutġıl özüŋ ḳalı ḳançasız bil uzatma sözüŋ
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 27 · Open source
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Open supporting sources (4)
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Madde, anlam, inflected form ve beyit numarası için ana dizin.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.
Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.
Tarihsel madde biçimleri, sözlük madde numaraları ve yazma yapraklarının karşılaştırma kaynağı.
Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Yandex yerel kitaplığındaki numaralı özgün dize metni; biçim ve dize tanıklığı.
-
3
Historical source
1313–1314
Khwarezmian Turkish
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: söz, sözde, sözdin, söze, sözi, sözin, sözindin, söziŋe, sözleri, sözni, sözüm, sözüŋ · ad
Dönem anlamı
Bir düşünceyi, bilgiyi veya buyruğu dile getiren anlatım birimi; söylenen ifade.
anlam ve biçim sürekliliğiMuʿînü’l-Mürîd’de söz, öğüt verme, doğru konuşma ve kişinin söylediğinden sorumlu olması bağlamlarında çok sayıda inflected formle yer alır.
Günümüze uzanan değişim
Söz biçimi ve temel anlatım anlamı kesintisiz sürer.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Open supporting sources (1)
Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Dörtlük ve dize düzeyinde özgün metin, çeviri ve eksiksiz biçim dizini.
-
4
Historical source
1350–1500
Old Anatolian Turkish
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: söz, sözdür, sözi, sözde, sözüm, sözi-y-ile, sözini, sözin, sözümüz, sözümüz-ile, sözler, sözlerün, söz aç-, söz düz-, söz esle- · ad
Dönem anlamı
Bir düşünceyi bildiren ses dizisi; konuşma, vaat veya anlatılan içerik.
çok anlamlılığın sürekliliğiDede Korkut'ta öğüt, ant, haber ve konuşma; Süheyl'de şiir kurma ve sözü dinleme bağlamları birlikte denetlendi.
Günümüze uzanan değişim
Konuşma ve vaat anlamları sürmüş, tarihsel kullanımlar çağdaş sözün çok anlamlı yapısında kalmıştır.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Open supporting sources (2)
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Madde, yan biçim, inflected form ve metin sayfası-satır gönderimleri için ana dizin.
Mesʿûd bin Ahmed (1991). Süheyl ü Nev-bahâr: İnceleme–Metin–Sözlük. Hazırlayan Cem Dilçin. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.
Kaynağa özgü çevriyazı, beyit bağlamı ve sözlük gönderimleri için eleştirel metin yayını.
-
5
Current dictionary
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: söz
1. güncel anlam
Düşünceyi dinleyenin kavrayabileceği bütünlükte dile getiren dilsel anlatım; ilgili: → anlatım.
2. güncel anlam
→ kelime
3. güncel anlam
Konuşmada veya yazıda bir konu hakkında dile getirilen ifade; ilgili: → anlatım.
4. güncel anlam
Doğruluğu henüz ortaya konmadan ağızdan ağıza dolaşan olay anlatısı; ilgili: → söylenti.
5. güncel anlam
Kişinin ilerideki davranışını başkasına güvence vererek üstlenmesi; ilgili: → vaat.
6. güncel anlam
Bestenin insan sesiyle sunulan bölümünü oluşturan dilsel metin; ilgili: → güfte.
Method and dating limitations
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Orkhon Turkishsabad
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir düşünceyi bildiren dil birimi veya söylenen ifade; tarihsel bağlamda haber.
Historical context: Sav sözünün Orhon dönemindeki biçimi sab’dır; yazıtlarda söz ve haber anlamlarıyla kullanılır.
Çağdaş arama bağı: söz · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- sabı (inflected form)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 5. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 4. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 39. satır - sabıg (inflected form)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 7. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 6. satır - sabım (inflected form)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 11. satır; Tengri Kağan Yazıtı, güney yüzü, 13. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 1. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 8. satır - sabımda (inflected form)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 10. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 8. satır - sabımın (inflected form)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 1., 11., 12. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 1., 14. satırlar - sabımin (inflected form)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 2. satır - sabın (inflected form)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 5. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 4. satır - sabına (inflected form)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 6. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 5. satır - sabin (inflected form)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 9. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 7. satır
Karakhanid Turkishsözad
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: söz, sözde, sözdin, söze, sözi, sözin, sözke, sözler, sözlerim, sözlerin, sözni, sözçe, sözü, sözüg, sözüm, sözün, sözüñgDîvânu Lugâti’t-Türk: sözAtebetü’l-Hakayık: sözin, sözümke
Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ñg işaretleri korunmuştur. Atebetü’l-Hakayık baskısının işaretsiz çevriyazısı kendi tanıklarında aynen bırakılmıştır; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir düşünceyi bildiren sözlü anlatım; bağlama göre ifade, konuşma, öğüt veya verilen vaat.
Historical context: Kutadgu Bilig, Atebetü’l-Hakayık ve Dîvânu Lugâti’t-Türk’te söz; söyleme, öğüt verme, cevaplama ve söze bağlı kalma bağlamlarında kullanılır.
Anlamsal gelişim notu: Söz biçimce sürmüş; ifade, konuşma ve vaat kollarını koruyarak çok anlamlı yapısını genişletmiştir.
Çağdaş arama bağı: söz · çok anlamlı anlam sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- söz (yalın biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 83, 114, 153, 165, 170, 172, 173, 178, 180, 184, 190, 192, 206, 210, 270, 272, 274, 287, 306, 333, 353, 380, 433, 481, 490, 510, 515, 522, 535, 560, 593, 649, 650, 672, 700, 706, 723, 750, 782, 859, 867, 870, 921, 927, 938, 978, 984, 986, 991, 995, 996, 998, 999, 1000, 1002, 1005, 1006, 1007, 1009, 1011, 1017, 1023, 1024, 1084, 1104, 1132, 1146, 1212, 1252, 1339, 1341, 1358, 1421, 1469, 1656, 1665, 1668, 1684, 1696, 1713, 1767, 1831, 1889, 1974, 2042, 2070, 2072, 2077, 2100, 2112, 2203, 2338, 2394, 2405, 2407, 2470, 2522, 2526, 2576, 2594, 2631, 2648, 2656, 2662, 2666, 2670, 2676, 2680, 2681, 2682, 2696, 2697, 2701, 2758, 2779, 2804, 2851, 2908, 2949, 2977, 3092, 3099, 3100, 3156, 3157, 3159, 3161, 3177, 3180, 3233, 3235, 3273, 3276, 3279, 3334, 3368, 3403, 3426, 3448, 3478, 3487, 3492, 3537, 3607, 3646, 3647, 3684, 3689, 3714, 3803, 3810, 3814, 3815, 3817, 3820, 3828, 3834, 3843, 3850, 3851, 3852, 3863, 3877, 3881, 3893, 3912, 3913, 3938, 3939, 3961, 3971, 3993, 4020, 4027, 4041, 4059, 4065, 4106, 4108, 4126, 4135, 4221, 4222, 4300, 4301, 4307, 4314, 4317, 4318, 4332, 4334, 4348, 4390, 4392, 4428, 4460, 4533, 4562, 4567, 4680, 4861, 4868, 4876, 4898, 4903, 4941, 4979, 4990, 5010, 5057, 5155, 5171, 5173, 5207, 5301, 5392, 5433, 5434, 5435, 5493, 5603, 5687, 5699, 5774, 5775, 5777, 5778, 5806, 5835, 5843, 5875, 5985, 5989, 6002, 6042, 6074, 6085, 6095, 6119, 6150, 6184, 6243, 6308, 6358, 6376, 6387, 6462, 6495, 6496, 6557, 6579, 6620, 6622, 6623, 6624, 6628. beyitler - söz (yalın biçim)
Tanıklık: Dîvânu Lugâti’t-Türk, 249a yaprağı, 5184. sözlük maddesi - sözde (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 171, 172, 703, 2515, 3317, 3477, 3478, 3481, 5050, 5080, 6376, 6622. beyitler - sözdin (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1457, 3692. beyitler - söze (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1809. beyit - sözi (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 181, 275, 292, 336, 404, 452, 464, 496, 503, 516, 604, 643, 711, 739, 862, 1048, 1246, 1270, 1314, 1359, 1510, 1528, 1533, 1638, 1791, 1807, 1853, 1872, 1900, 1901, 1906, 2038, 2065, 2324, 2354, 2458, 2466, 2486, 2578, 2632, 2665, 2785, 2984, 3051, 3075, 3182, 3323, 3853, 3997, 4152, 4179, 4453, 4605, 4609, 4631, 4673, 4766, 4900, 4997, 5083, 5142, 5213, 5269, 5325, 5606, 5980, 6356, 6429, 6471. beyitler - sözin (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 82, 471, 480, 506, 508, 568, 625, 626, 748, 820, 951, 970, 1034, 1157, 1249, 1557, 1562, 1701, 2013, 2508, 2514, 2642, 2675, 2678, 2812, 3050, 3594, 3818, 3819, 3849, 4086, 4116, 4120, 4144, 4176, 4286, 4340, 4342, 4364, 4565, 4844, 4881, 5000, 5024, 5229, 5274, 5439, 5622, 5822, 5873, 6061, 6195, 6236, 6274, 6420, 6452, 6474. beyitler - sözin (inflected form)
Tanıklık: Atebetü’l-Hakayık, 117. dize - sözke (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 153, 188, 441, 505, 506, 535, 691, 711, 921, 988, 1006, 1173, 1244, 1666, 1713, 1781, 2046, 2065, 2112, 2129, 2253, 2478, 2479, 2522, 2600, 2665, 2700, 3426, 3448, 3891, 3936, 3997, 4933, 4951, 4992, 5070, 5221, 5599, 5775, 5865, 6042, 6061, 6616, 6628. beyitler - sözler (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 542, 896, 977, 1029, 1385, 1944, 2265, 3681, 3848, 3992, 4681, 5008, 5397, 5818. beyitler - sözlerim (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3694, 3914, 5121. beyitler - sözlerin (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 2424, 3853, 3859. beyitler - sözni (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 185, 961, 1010, 1869, 1962, 2468, 2673, 2947, 3925, 4102, 4297, 4319, 4943, 5929, 6138, 6249, 6627. beyitler - sözçe (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3851. beyit - sözü (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1912. beyit - sözüg (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 124, 205, 298, 338, 558, 962, 1003, 1008, 1013, 1018, 1020, 1301, 1326, 1343, 1503, 1620, 1916, 2519, 2592, 2677, 2736, 2796, 3188, 3320, 3878, 3880, 3897, 3996, 4036, 4062, 4116, 4901, 4922, 5076, 5621, 5874, 5876, 5877, 6147, 6501, 6616, 6617, 6619, 6626. beyitler - sözüm (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 186, 187, 202, 203, 204, 351, 352, 363, 559, 630, 638, 657, 698, 736, 828, 854, 981, 1010, 1017, 1088, 1118, 1153, 1340, 1360, 1361, 1481, 1498, 1677, 1847, 1921, 2176, 2430, 2669, 2740, 2823, 2880, 2946, 3017, 3055, 3158, 3176, 3274, 3310, 3317, 3326, 3454, 3489, 3512, 3679, 3707, 3709, 3767, 3833, 3886, 3937, 3940, 3993, 4002, 4160, 4454, 4732, 4861, 4869, 4870, 4875, 4977, 5050, 5335, 5393, 5435, 5436, 5776, 5933, 5958, 6086, 6244. beyitler - sözümke (inflected form)
Tanıklık: Atebetü’l-Hakayık, 81. dize - sözün (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 230, 379, 1141, 1148, 1206, 1326, 1505, 1765, 2000, 2031, 2193, 2579, 2998, 3423, 3473, 3894, 4209, 5073, 5088, 5192, 5219, 5308, 6338, 6396. beyitler - sözüñg (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 193, 195, 539, 792. beyitler
Khwarezmian Turkishsözad
Kaynak çevriyazıları:Muʿînü’l-Mürîd: söz, sözde, sözdin, söze, sözi, sözin, sözindin, söziŋe, sözleri, sözni, sözüm, sözüŋ
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Muʿînü’l-Mürîd: söz, sözde, sözdin, söze, sözi, sözin, sözindin, söziŋe, sözleri, sözni, sözüm, sözüŋ. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir düşünceyi, bilgiyi veya buyruğu dile getiren anlatım birimi; söylenen ifade.
Historical context: Muʿînü’l-Mürîd’de söz, öğüt verme, doğru konuşma ve kişinin söylediğinden sorumlu olması bağlamlarında çok sayıda inflected formle yer alır.
Anlamsal gelişim notu: Söz biçimi ve temel anlatım anlamı kesintisiz sürer.
Çağdaş arama bağı: söz · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- söz (yalın biçim)
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 5/2, 31/4, 78/2, 99/4, 343/4, 344/2, 357/2, 402/1 (dörtlük/dize) - sözde (inflected form)
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 243/4, 333/4 (dörtlük/dize) - sözdin (inflected form)
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 358/3 (dörtlük/dize) - söze (inflected form)
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 53/2, 301/2 (dörtlük/dize) - sözi (inflected form)
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 44/1, 193/2, 228/2, 243/4, 287/4, 333/4, 367/4 (dörtlük/dize) - sözin (inflected form)
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 166/2, 219/4, 267/1 (dörtlük/dize) - sözindin (inflected form)
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 329/3 (dörtlük/dize) - söziŋe (inflected form)
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 81/4 (dörtlük/dize) - sözleri (inflected form)
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 350/1 (dörtlük/dize) - sözni (inflected form)
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 54/4 (dörtlük/dize) - sözüm (inflected form)
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 401/4 (dörtlük/dize) - sözüŋ (inflected form)
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 358/4 (dörtlük/dize)
Old Anatolian Turkishsözad
Kaynak çevriyazıları:Dede Korkut Kitabı: söz, sözdür, sözi, sözde, sözüm, sözi-y-ile, sözini, sözin, sözümüz, sözümüz-ile, sözler, sözlerünSüheyl ü Nev-bahâr: söz aç-, söz düz-, söz esle-
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: söz, sözdür, sözi, sözde, sözüm, sözi-y-ile, sözini, sözin, sözümüz, sözümüz-ile, sözler, sözlerün; Süheyl ü Nev-bahâr: söz aç-, söz düz-, söz esle-. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir düşünceyi bildiren ses dizisi; konuşma, vaat veya anlatılan içerik.
Historical context: Dede Korkut'ta öğüt, ant, haber ve konuşma; Süheyl'de şiir kurma ve sözü dinleme bağlamları birlikte denetlendi.
Anlamsal gelişim notu: Konuşma ve vaat anlamları sürmüş, tarihsel kullanımlar çağdaş sözün çok anlamlı yapısında kalmıştır.
Çağdaş arama bağı: söz, laf · çok anlamlılığın sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- söz (yalın biçim)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 2-7, 4-11, 50-13, 74-1, 108-7, 162-11, 187-13, 204-7, 238-6 (metin sayfası–satır) - sözdür (inflected form)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 53-10 (metin sayfası–satır) - sözi (inflected form)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 82-8, 156-11, 161-11, 169-4, 175-4, 179-9, 254-11, 285-2 (metin sayfası–satır) - sözde (inflected form)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 178-2 (metin sayfası–satır) - sözüm (inflected form)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 36-10, 47-6, 71-6, 75-3, 95-8, 110-7, 124-1, 130-5 (metin sayfası–satır) - sözi-y-ile (inflected form)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 14-11, 188-2 (metin sayfası–satır) - sözini (inflected form)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 9-10 (metin sayfası–satır) - sözin (inflected form)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 2-10, 31-2, 131-11, 131-13, 197-11 (metin sayfası–satır) - sözümüz (inflected form)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 20-13 (metin sayfası–satır) - sözümüz-ile (inflected form)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 20-13 (metin sayfası–satır) - sözler (inflected form)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 14-3 (metin sayfası–satır) - sözlerün (inflected form)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 117-12 (metin sayfası–satır) - söz aç- (inflected form)
Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 4852. beyit - söz düz- (inflected form)
Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 338. beyit; 5640. beyit - söz esle- (inflected form)
Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 1602. beyit; 2241. beyit; 4065. beyit
Corpus lines from historical sources
Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.
(BK Kİ) t(e)nri t(e)g : t(e)nride : bolm(ı)ş : türük bilge k(a)g(a)n : bödke : ol(u)rt(u)m : s(a)b(ı)m(ı)n : tük(e)ti: (e)ş(i)d : ul(a)yu : in(i)ygün(ü)m: ogl(a)n(ı)m : bir(i)ki: ug(u)ş(u)m : [bod(u)n(u)m]...........
Orkhon Turkish · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 50 · çevriyazı güveni A
(BK K6) bilm(e)z : kişi : ol s(a)b(ı)g (a)l(ı)p : y(a)gru : b(a)r(ı)p : ük(ü)ş kişi : ölt(ü)g : ol y(e)r[g(e)r]ü : b(a)rs(a)r : türük : bod(u)n : ölt(e)çi s(e)n :
Orkhon Turkish · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 52 · çevriyazı güveni A
Esizlikig anunma Tılda çıḳar eḍgü söz
Karakhanid Turkish · Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki Türkçe parçalar · 1072–1077 · Manzum parçalar · DLT III, 160 · çevriyazı güveni B · Open in the Historical Corpus
ennevu'l evvelü fi menfaati'l ilm ve mazarrati'l cehJ 81 biligtin ayur men sözümke ula 82 biligligke ya dost özüngi ula
Karakhanid Turkish · Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 26 · çevriyazı güveni A
Source publications and reading notes
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.
Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Mesʿûd bin Ahmed (1991). Süheyl ü Nev-bahâr: İnceleme–Metin–Sözlük. Hazırlayan Cem Dilçin. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · söz
Note: The sentences in this section are selected automatically by the corpus sentence-selection algorithm. Their views, wording and content belong to the source texts; they do not bind Bitigçi or represent its views or position.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Cite this entry
Preparing citation formats for the current entry.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Spelling and Variants Verified relationships, frequency by period and usage share
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Earliest Attestation and Dispersion Source publication dates, confidence level and stages of dispersion
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.