yüz

Bitigçi Sözlük Maddesi

yüz

I (isim, sıfat)
· 4 meanings
  1. 1.

    (isim) Doksan dokuzdan sonra gelen sayının adı.

  2. 2.

    (isim) Bu sayıyı gösteren 100 ve C rakamlarının adı.

  3. 3.

    (sıfat) On kere on, doksan dokuzdan bir artık.

  4. 4.

    (sıfat) Kere, kat vb. kelimeler ile birlikte kullanılarak yapılan işin çokluğunu abartılı bir biçimde anlatan söz.

ADVANCED ANALYSES

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 32

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

3 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: yüz (I), yüzçe, yüz · sayı

    Dönem anlamı

    On tane onluktan oluşan sayı.

    anlam ve biçim sürekliliği

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    ti[r]m[(i)ş] : kubr(a)t [m(ı)ş : k](a)m(a)gı (KT D13) y(e)ti yüz (e)r : bolm(ı)ş : y(e)ti yüz (e)r : bol(u)p : (e)ls(i)r(e)m(i)ş : k(a)g(a)ns(ı)r(a)m(ı)ş : bod(u)n(u)g : kün(e)dm(i)ş : kuul(a)dm(ı)ş :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 32

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    tor(u)g (a)t : bin(i)p : t(e)gdi : ol (a)t (a)nta : ölti : y(a)r(ı)kınta : y(a)lm(a)sınta : yüz (a)rtuk : okun urtı : yüz[(i)ne] : b(a)şına : bir t[(e)gm(e)di............ ]

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 38

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    1313–1314

    Harezm Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: yüz, yüzde, yüzge · sayı adı

    Dönem anlamı

    On tane onun oluşturduğu sayı; 100.

    anlam ve biçim sürekliliği

    Muʿînü’l-Mürîd’de yüz, para, süre ve büyük sayı kümelerinin hesabında tek başına ve başka sayı adlarıyla birlikte kullanılır.

    Günümüze uzanan değişim

    Sayı anlamı ve biçimi çağdaş yüz sözcüğünde sürer.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    ayur-miz İlâhi ne kim aydılar 5 yana yüz yegirmi* takı tört migi rusül enbiyâlar ekinç söz ogı

    Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 91

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    küdezmek t i leseıj yunuğnurj haki 84 kısa sika yu el yüz birkaç yoh* bakıp körmesün köz yaşında’ öli

    Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 103

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (1)

    Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    Dörtlük ve dize düzeyinde özgün metin, çeviri ve eksiksiz biçim dizini.

  3. 3

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: yüz

    1. güncel anlam

    Doksan dokuzdan sonra gelen sayının adı

    2. güncel anlam

    Bu sayıyı gösteren 100 ve C rakamlarının adı

    3. güncel anlam

    On kere on, doksan dokuzdan bir artık

    4. güncel anlam

    Kere, kat vb. kelimeler ile birlikte kullanılarak yapılan işin çokluğunu abartılı bir biçimde anlatan söz

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesiyüz (I)sayı

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: On tane onluktan oluşan sayı.

Çağdaş arama bağı: yüz · biçim ve anlam sürekliliği · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • yüzçe ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 37. satır
  • yüz (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 13., 33. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 11. satır
Harezm Türkçesiyüzsayı adı
Kaynak çevriyazıları:Muʿînü’l-Mürîd: yüz, yüzde, yüzge

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Muʿînü’l-Mürîd: yüz, yüzde, yüzge. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: On tane onun oluşturduğu sayı; 100.

Tarihsel bağlam: Muʿînü’l-Mürîd’de yüz, para, süre ve büyük sayı kümelerinin hesabında tek başına ve başka sayı adlarıyla birlikte kullanılır.

Anlamsal gelişim notu: Sayı anlamı ve biçimi çağdaş yüz sözcüğünde sürer.

Çağdaş arama bağı: yüz · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • yüz (yalın biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 5/1, 187/1, 201/1, 201/2, 202/4, 211/1, 212/1, 212/3, 214/1, 216/1, 223/2, 224/3, 341/4, 379/1, 407/3 (dörtlük/dize)
  • yüzde ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 189/1, 224/3 (dörtlük/dize)
  • yüzge ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 202/2, 215/1, 223/4, 224/2 (dörtlük/dize)

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

koon t(e)g : (e)rm(i)ş : ilg(e)rü : kuung(a)ru : sül(e)p : tirm(i)ş : kubr(a)tm(ı)ş : k(a)m(a)gı : y(e)ti yüz (e)r : bolm(ı)ş : y(e)ti yüz (e)r : bol(u)p : (e)l[s(i)r(e)m(i)ş : k(a)g(a)ns(ı)r(a)m(ı)ş : bod(u)n(u)g :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 60 · çevriyazı güveni A

k(a)r(a)g(a)n : kııs(ı)lta : (e)bin : b(a)rkin : (a)nta buzd(u)m [.] y(ı)şka : (a)gdı uyg(u)r (e)lt(e)b(e)r : yüzçe (e)r(i)n : ilg[(e)r]ü : t[(e)z(i)p b(a)rdı................ ]

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 68 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · yüz

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.