zulüm

Bitigçi Sözlük Maddesi

zulüm

(isim)
Arapça ẓulm · 1 meanings

  1. (isim) Üstün konumdaki kişinin yetki veya kuvvetini kullanarak başka birini baskı altına alması, haklarını çiğneyip bedensel ya da ruhsal acıya uğratması ve adalet duygusuyla bağdaşmayan ağır muameleye maruz bırakması; kıygı, kıyın.

ADVANCED ANALYSES

Historical vocabulary

Patterns across historical periods of Turkish

Open / close
Büyük Meaning Atlas'nda aç

Earliest historical attestation: 1072–1077 · Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki Türkçe parçalar · Manzum parçalar · DLT I, 237 · Historical Corpus

eserin telif ve tamamlanma dönemi. Eserin yazım süreci 1072–1077 aralığına tarihlenir; Historical Corpus kaynak kaydı metni 11. yüzyıl Karakhanid Turkish içinde sınıflandırır. Tarih dayanağı: Historical Corpus, Eserler ve Kaynaklar

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1072–1300 · Karakhanid Turkish kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: bağlamsal anlam ayrışması

  1. 1

    1072–1300

    Karakhanid Turkish

    Historical source

    Tarihleme dayanağı: eserin telif dönemi · nüsha ve dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: küç, küçiñge, küçti, küçtiler, küçtim, küçün · ad

    Dönem anlamı

    Elde bulunan gücün birine haksız baskı ve eziyet uygulamak için kullanılması.

    bağlamsal anlam ayrışması

    Dîvânu Lugâti’t-Türk ve Rylands bağlamlarında küç, salt kudretin yanında güce dayanarak yapılan haksızlığı da adlandırır.

    Günümüze uzanan değişim

    Gücün sonucu olan haksızlık anlamı çağdaş güçten ayrılarak zulüm ve zorbalık sözcüklerinde sözlüksel karşılık bulmuştur.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Open primary-text attestations (2)
    Alp-lar arıġ alḳışur Küç bir ḳılıp arḳaşur Bir bir üze alḳaşur

    Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki Türkçe parçalar · 1072–1077 · Manzum parçalar · DLT I, 237 · Open source

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    135 Anlar kim kaçan (3) kılsalar körksüz işni azu küç kılsalar [7al] özleringe yad kılurlar Tangrım, yarlıkatu kolarlar (2) yazuklannı kim yarhkasa yazuklannı (3)

    Karakhanid Turkish Rylands Kur’an Tercümesi · yaklaşık 12–13. yüzyıl · PDF s. 45

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Open supporting sources (2)

    Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.

    Tarihsel madde biçimleri, sözlük madde numaraları ve yazma yapraklarının karşılaştırma kaynağı.

    Ata, Aysu (2019). Karakhanid Turkishnde İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası: Giriş–Metin–Notlar–Dizin). 3. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Yandex yerel kitaplığındaki metin ve eksiksiz Türkçe dizin; cilt, yaprak, satır, sure ve ayet tanıklığı.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Current dictionary

    Biçim: zulüm

    1. güncel anlam

    Üstün konumdaki kişinin yetki veya kuvvetini kullanarak başka birini baskı altına alması, haklarını çiğneyip bedensel ya da ruhsal acıya uğratması ve adalet duygusuyla bağdaşmayan ağır muameleye maruz bırakması; kıygı, kıyın.

Method and dating limitations

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Karakhanid Turkishküçad
Kaynak çevriyazıları:İlk Kur’an Tercümesi (Rylands): küç, küçiñge, küçti, küçtiler, küçtim, küçünDîvânu Lugâti’t-Türk: küç

Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ñg işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Elde bulunan gücün birine haksız baskı ve eziyet uygulamak için kullanılması.

Historical context: Dîvânu Lugâti’t-Türk ve Rylands bağlamlarında küç, salt kudretin yanında güce dayanarak yapılan haksızlığı da adlandırır.

Anlamsal gelişim notu: Gücün sonucu olan haksızlık anlamı çağdaş güçten ayrılarak zulüm ve zorbalık sözcüklerinde sözlüksel karşılık bulmuştur.

Çağdaş arama bağı: zulüm, zorbalık · bağlamsal anlam ayrışması · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • küç (yalın biçim)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 33. cilt, 84b yaprağı, 3. satır; 35. sure, 44. ayet
  • küç (yalın biçim)
    Tanıklık: Dîvânu Lugâti’t-Türk, 248a yaprağı, 5157. sözlük maddesi
  • küçiñge (inflected form)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 32. cilt, 9b yaprağı, 2. satır; 28. sure, 14. ayet
  • küçti (inflected form)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 38. cilt, 77a yaprağı, 3. satır; 65. sure, 1. ayet
  • küçtiler (inflected form)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 35. cilt, 4b yaprağı, 3. satır; 39. sure, 47. ayet
  • küçtim (inflected form)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 32. cilt, 11b yaprağı, 2. satır; 28. sure, 16. ayet
  • küçün (inflected form)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 35. cilt, 34a yaprağı, 3. satır; 40. sure, 21. ayet

Corpus lines from historical sources

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

özleringizni, (2) Ol Tangn erür sizke rahim. 30 Kim kim (3) kılsa ol haddin keçmek küçün [8b 1] her-âyine munu kigrür-miz anı otka, erür (2) Ol Tangn üze âsân.

Karakhanid Turkish · Karakhanid Turkish Rylands Kur’an Tercümesi · yaklaşık 12–13. yüzyıl · PDF s. 48 · çevriyazı güveni B

Source publications and reading notes

Ata, Aysu (2019). Karakhanid Turkishnde İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası: Giriş–Metin–Notlar–Dizin). 3. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · zulüm

Note: The sentences in this section are selected automatically by the corpus sentence-selection algorithm. Their views, wording and content belong to the source texts; they do not bind Bitigçi or represent its views or position.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Related Entries

zulümsüz zulüm görmek zulüm yapmak zulüm eken isyan biçer kıygı kıyın cellat acı mezalim mülteci boyunduruk acımasızlık barbarlaşma Yedi Uyurlar

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Spelling and Variants Verified relationships, frequency by period and usage share

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

Earliest Attestation and Dispersion Source publication dates, confidence level and stages of dispersion

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.