anne

Bitigçi Sözlük Maddesi

anne

(isim)
· 2 meanings · 0 occurrences
  1. 1.

    (isim) Bir çocuğu doğuran veya evlat edinerek ya da bakımını üstlenerek ona annelik eden kadın; ana, valide.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · Codex · 2026-09-15T11:23:18+03:00 · Europe/Istanbul
  2. 2.

    (isim) Yavrusu bulunan veya yavrusunun bakımını üstlenen dişi hayvan; ana.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · Codex · 2026-09-15T11:23:18+03:00 · Europe/Istanbul

Compound Words

anneanne, anne ayakkabısı, anne elbisesi, anne yarısı, babaanne, biyolojik anne, büyükanne, cicianne, fizyolojik anne, hanımanne, öz anne, sütanne, taşıyıcı anne, üvey anne, sınıf annesi

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat

İlk tarihsel tanık: 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · Muʿînü’l-Mürîd · PDF s. 115

eserin tamamlanma aralığı. Kaynak, son dörtlük ve ketebe kaydındaki H. 713 Ramazan tarihini 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 aralığına dönüştürür. Tarih dayanağı: İnceleme, PDF s. 26–27

Harezm Türkçesianaad
Kaynak çevriyazıları:Muʿînü’l-Mürîd: ana, anadın, anaġa

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Muʿînü’l-Mürîd: ana, anadın, anaġa. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir çocuğu dünyaya getiren kadın; soy ve aile ilişkisinde kadın ebeveyn.

Tarihsel bağlam: Muʿînü’l-Mürîd’in aile ve soy bağlamlarında ana, ayrılma ve yönelme ekleriyle birlikte tanıklanır.

Anlamsal gelişim notu: Ana biçimi tarihsel ve çağdaş kullanımda sürerken anne yan biçimi yaygınlaşmıştır.

Çağdaş arama bağı: ana, anne · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • ana (yalın biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 162/3 (dörtlük/dize)
  • anadın ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 259/1 (dörtlük/dize)
  • anaġa ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 231/1 (dörtlük/dize)
Eski Anadolu Türkçesianaad
Kaynak çevriyazıları:Dede Korkut Kitabı: ana, anaya, anadan, anam, anamun, anamı, anama, anamdan, anan, anandur, ananun, ananı, anana, anası, anası-y-ile, anasınun, anasını, anasına

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: ana, anaya, anadan, anam, anamun, anamı, anama, anamdan, anan, anandur, ananun, ananı, anana, anası, anası-y-ile, anasınun, anasını, anasına. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Çocuğu doğuran ve aile bağı içinde büyüten kadın.

Tarihsel bağlam: Dede Korkut'ta çocuğun soyunu bilen, öğüt ve şefkat veren kadın ebeveyn; çok sayıda iyelik ve durum ekiyle tanıklanır.

Anlamsal gelişim notu: Ana biçimi sürmüş, anne yakın anlamlı ve yaygın biçim olarak yanında yer almıştır.

Çağdaş arama bağı: ana, anne · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • ana (yalın biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 4-10, 5-5, 6-13, 28-4, 28-5, 28-10, 53-6, 53-7, 53-11, 53-12, 54-8, 54-10, 54-13, 117-10, 134-5, 136-12, 164-4, 164-8, 164-11, 175-6, 177-2, 194-11, 257-8, 258-1, 258-12, 259-1, 259-3, 259-11, 259-12, 260-3, 262-5, 262-10, 282-10, 282-12 (metin sayfası–satır)
  • anaya ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 98-3 (metin sayfası–satır)
  • anadan ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 3-11, 179-10, 210-1 (metin sayfası–satır)
  • anam ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 24-2, 44-8, 58-3, 136-2, 143-8, 143-13, 144-6, 144-11, 145-7, 145-8, 162-6, 177-13, 191-9, 194-8, 232-1 (metin sayfası–satır)
  • anamun ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 24-2, 95-6, 136-5, 190-5 (metin sayfası–satır)
  • anamı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 57-6, 58-4, 95-11, 143-11, 223-6, 232-5 (metin sayfası–satır)
  • anama ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 143-10, 166-9, 262-3 (metin sayfası–satır)
  • anamdan ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 262-4 (metin sayfası–satır)
  • anan ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 26-13, 28-12, 35-7, 47-10, 66-6, 122-4, 146-6, 146-8, 147-4, 165-13, 168-2, 187-5, 213-2, 284-4, 304-1 (metin sayfası–satır)
  • anandur ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 164-2 (metin sayfası–satır)
  • ananun ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 282-5 (metin sayfası–satır)
  • ananı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 58-10, 65-5, 176-3, 224-13, 259-6, 267-10 (metin sayfası–satır)
  • anana ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 98-8, 164-3 (metin sayfası–satır)
  • anası ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 27-1, 29-1, 38-9, 59-5, 91-1, 91-6, 117-10, 118-13, 134-13, 137-8, 140-5, 141-3, 164-11, 164-12, 165-8, 194-6, 194-8, 195-1, 217-11, 220-11, 224-2, 258-2, 262-13, 283-1 (metin sayfası–satır)
  • anası-y-ile ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 20-5, 246-9, 256-5 (metin sayfası–satır)
  • anasınun ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 20-3, 28-3, 31-2, 55-2, 169-5, 169-7, 177-5, 224-2, 224-3, 225-7, 257-7, 263-2 (metin sayfası–satır)
  • anasını ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 40-7, 267-7 (metin sayfası–satır)
  • anasına ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 86-4, 94-7, 117-3, 164-4, 234-6, 258-11, 282-9, 290-9, 299-9 (metin sayfası–satır)

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

kılur bolsa yetmiş kata ol zinâ ana birle beytü’l-harâm içre er bilil] kılmışı teg eşit kork sına

Harezm Türkçesi · Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 115 · çevriyazı güveni A

bu cümlege bergü biri hem reva 231 atağa reva yok anağa takı oğul ahtığ uluk neçe asrakı

Harezm Türkçesi · Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 126 · çevriyazı güveni A

didi || 6 6u]V3 imdi bu | işdeJV4 işte || 7 söz]V4 sözler || 8 müşkilini. . . ider-idi]V6 müşkilin h. iderdi\ korkut ataya]V5 ana || 9 tanışmaymça] D9 | her ne ki]V5 ne-kim ol | buyursa]V6 buyurursa | iderler-idi:]V6 iderlerdi || 10 sözin... iderler idi]

Eski Anadolu Türkçesi · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 93 · çevriyazı güveni B

Kızağuça kaymaymça yol alınmaz, kara polad öz kılıcı çalmayınça11 karım dönmez, er mahna kıymayınça adı çıkmaz. Kız anadan görmeyinçe12 öğüt almaz, oğul atadan görmeyinçe şufra çekmez.

Eski Anadolu Türkçesi · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 94 · çevriyazı güveni B

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · anne

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Entry history and citation

Loading the current content revision and documented editorial events.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Related Entries

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.