bütün
(sıfat, isim)Eksiksizlik, ayrılmamışlık ve tümünü kapsama
-
1.
Eksiksiz
(sıfat) → tam.
Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 06.11.2026 20:14:39 · Türkiye saati (UTC+3)
Eksiksizlik, ayrılmamışlık ve tümünü kapsama
(sıfat) → tam.
Bütün, Eski Türkçe büt- 'tamamlanmak, bitmek' fiilinden -(ü)n ekiyle türemiş bir sözdür; Modern Turkishndeki bit- fiili de aynı kökün ünlüsü değişmiş devamıdır. İlk tanıkları Uygur metinlerinde 'tam, eksiksiz' anlamıyla görülür; Karahanlı döneminde 'doğru, güvenilir' kişi ve 'sağ, sahih' para için de kullanılır. Old Anatolian Turkishnde bütün et- 'kırığı bitiştirip sağlam hâle getirmek' gibi kalıplar vardır. Zarf olarak 'tamamıyla' anlamı ve bütün bütün, büsbütün pekiştirmeleri de aynı sıfattan gelişmiştir. Sözün Arapçadan geldiği düşüncesi ETDES'te kesin biçimde reddedilir.
Historical vocabulary
Earliest historical attestation: 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · Atebetü’l-Hakayık · PDF s. 34
yazarın kaynakta verilen yaşama döneminden türetilen telif aralığı. Kaynak, Edib Ahmed'in 11. yüzyıl sonlarıyla 12. yüzyılın ilk yarısında yaşadığını bildirir; kesin telif yılı verilmez. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 7
Anlamsal gelişim çizgisi
1100–1300 · Karakhanid Turkish kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: anlam daralması ve sözcüksel ayrışma · sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği
1100–1300
Tarihleme dayanağı: yaklaşık telif dönemi · nüsha ve dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: ḳamuġ, kamug, ḳamuġḳa, ḳamuġları, ḳamuġnı · sıfat, zamir
Dönem anlamı
Bir topluluk veya varlıklar kümesindeki hiçbir üyeyi dışarıda bırakmayan bütün, hepsi.
anlam daralması ve sözcüksel ayrışmaAtebetü’l-Hakayık ve Rylands tercümesinde ḳamuġ, insanlar veya varlıklar üzerinde eksiksiz kapsama kuran niceleyici olarak kullanılır.
Günümüze uzanan değişim
Ḳamuġın genel niceleyici işlevini çağdaş bütün ve hepsi sürdürür; kamu ise toplulukla ilgili daha dar ve kurumsal bir anlam geliştirmiştir.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
1 46 bu tildin kim edgü kim isiz irür 147 işit büt bu sözke kamug tengde ten 148 kopup tikle yüknüp tazarru kılur
Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 34
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
170 sözingdin özüngke ökünç kilmesün 171 kamug yaşru işing bolup aşkara 172 bu körgen işitgen sanga külmesün
Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 36
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Yandex yerel kitaplığındaki numaralı özgün dize metni; biçim ve dize tanıklığı.
Ata, Aysu (2019). Karakhanid Turkishnde İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası: Giriş–Metin–Notlar–Dizin). 3. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Yandex yerel kitaplığındaki metin ve eksiksiz Türkçe dizin; cilt, yaprak, satır, sure ve ayet tanıklığı.
1300–1400
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: barça · niceleyici
Dönem anlamı
Sözü edilen topluluğun veya varlık kümesinin hiçbir üyesini dışarıda bırakmayan bütün.
sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliğiHarezmli Hâfız’ın gazellerinde barça, dostların tamamından ayrılmayı, tüm inanç ve kuşku alanını ve sevgililer topluluğunun bütününü kapsayan niceleyicidir.
Günümüze uzanan değişim
Barça tarihsel ve bazı çağdaş Türk lehçelerinde yaşarken Modern Turkishnde genel niceleyici işlevini bütün, hepsi ve hep sürdürür.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
3 işikining itlerige aşna bolup körüng Barça yar u dostdın bigane boldum akıbet 4 Firkat otıga yanıp yanmay revan candın kiçip
Harezmli Hâfız Divanı’ndan Seçmeler · 15. yüzyılın ilk yarısı (1435 veya öncesi) · PDF s. 95
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
5 Geh naz u gah gamze bile sındurur köngül Leşker-şikenlik içre anıng barça sazı bar 6 Biçarega muhabbetide ta'na kılmangız
Harezmli Hâfız Divanı’ndan Seçmeler · 15. yüzyılın ilk yarısı (1435 veya öncesi) · PDF s. 133
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Toparlı, Recep (1994). Harezmli Hâfız Divanı’ndan Seçmeler. Ankara: Kültür Bakanlığı.
Yandex yerel kitaplığındaki numaralı gazel metni ve yayına özgü işaretsiz sözlük biçimleri.
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Biçim: bütün
1. güncel anlam
→ tam
2. güncel anlam
Adıyla anılan topluluğun veya alanın hiçbir üyesini dışarıda bırakmayan; ilgili: → eksiksiz.
3. güncel anlam
Daha küçük değerli birimlere değiştirilmemiş olan; ilgili: → para.
4. güncel anlam
Bölünmeden veya kesilmeden tek bir gövde hâlinde duran; ilgili: → parça.
5. güncel anlam
Kendisini oluşturan bölümleriyle birlikte tek varlık olarak ele alınan şey; ilgili: → parça.
6. güncel anlam
Ögelerin birbirinden kopmadan tek yapı içinde birleşmesiyle ortaya çıkan birlik; ilgili: → parça.
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ḳ, ġ işaretleri korunmuştur. Atebetü’l-Hakayık baskısının işaretsiz çevriyazısı kendi tanıklarında aynen bırakılmıştır; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir topluluk veya varlıklar kümesindeki hiçbir üyeyi dışarıda bırakmayan bütün, hepsi.
Historical context: Atebetü’l-Hakayık ve Rylands tercümesinde ḳamuġ, insanlar veya varlıklar üzerinde eksiksiz kapsama kuran niceleyici olarak kullanılır.
Anlamsal gelişim notu: Ḳamuġın genel niceleyici işlevini çağdaş bütün ve hepsi sürdürür; kamu ise toplulukla ilgili daha dar ve kurumsal bir anlam geliştirmiştir.
Çağdaş arama bağı: bütün, hepsi · anlam daralması ve sözcüksel ayrışma · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Harezmli Hâfız Divanı: barça. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Sözü edilen topluluğun veya varlık kümesinin hiçbir üyesini dışarıda bırakmayan bütün.
Historical context: Harezmli Hâfız’ın gazellerinde barça, dostların tamamından ayrılmayı, tüm inanç ve kuşku alanını ve sevgililer topluluğunun bütününü kapsayan niceleyicidir.
Anlamsal gelişim notu: Barça tarihsel ve bazı çağdaş Türk lehçelerinde yaşarken Modern Turkishnde genel niceleyici işlevini bütün, hepsi ve hep sürdürür.
Çağdaş arama bağı: bütün, hepsi, hep · sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.
Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.
üze, erenlerke ülüş ^andın kim kazğandılar, (2) urağutlarka üjüş andın kim kazğandılar, (3) tilengler Tangndm artuklukındın, [lOal] Ol Tangn erür kamuğ nengni bilgen.
Karakhanid Turkish · Karakhanid Turkish Rylands Kur’an Tercümesi · yaklaşık 12–13. yüzyıl · PDF s. 48 · çevriyazı güveni B
33 (2) Kamuğka kıldımız miras oğlanlar, andın kim (3) kodtı ata ana hem yağuklar, [lOblj anlar kim badı andlarıngız, (2) beıing olarka ülüşlerini. Ol Tangn erür (3)
Karakhanid Turkish · Karakhanid Turkish Rylands Kur’an Tercümesi · yaklaşık 12–13. yüzyıl · PDF s. 49 · çevriyazı güveni B
Ata, Aysu (2019). Karakhanid Turkishnde İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası: Giriş–Metin–Notlar–Dizin). 3. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Toparlı, Recep (1994). Harezmli Hâfız Divanı’ndan Seçmeler. Ankara: Kültür Bakanlığı.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
Note: The sentences in this section are selected automatically by the corpus sentence-selection algorithm. Their views, wording and content belong to the source texts; they do not bind Bitigçi or represent its views or position.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Preparing citation formats for the current entry.
The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.
/karşılaştır umut ile ümit