dost

Bitigçi Sözlük Maddesi

dost

(isim, sıfat)
Farsça dūst · 5 meanings
  1. 1.

    (isim) Sevilen, güvenilen, gönüldaş, iyi anlaşılan kimse; yâr, düşman karşıtı.

  2. 2.

    (isim) Erkek veya kadının evlilik dışı ilişki kurduğu kimse.

  3. 3.

    (isim) Sahibine sevgi gösteren hayvan.

  4. 4.

    (isim) Bir şeye aşırı ilgi duyan, koruyan kimse.

  5. 5.

    (sıfat) İyi geçinen, aralarında iyi ilişki bulunan.

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 317 · Tarihsel Derlem

eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1069–1070 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: tarihsel söz varlığından çağdaş yakın anlamlılara bağlantı

  1. 1

    1069–1070

    Karahanlı Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi

    Biçim: aḍaş, aḍaşḳa, aḍaşlar, aḍaşı, aḍaşıġ · ad

    Dönem anlamı

    Birlikte bulunma, yoldaşlık ve karşılıklı bağlılık ilişkisi içindeki kimse.

    tarihsel söz varlığından çağdaş yakın anlamlılara bağlantı

    Kutadgu Bilig’de kişi ilişkilerini anlatan yalın, çokluk ve iyelikli aḍaş tanıkları sözcüğün toplumsal yakınlık bildirdiğini gösterir.

    Günümüze uzanan değişim

    Tarihsel aḍaşın yakınlık alanı çağdaş arkadaş ve dost maddelerine dağılmıştır; biçimsel süreklilik arkadaşın ikinci bölümünde izlenebilir.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    uḳuş ol saŋa eḍgü andlıġ adaş bilig ol saŋa keḍ baġırsaḳ ḳadaş

    Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 317 · Kaynakta aç

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    adaş tuttı ay toldı eḍgü kişi küsemiş atı erdi eḍgü işi

    Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 502 · Kaynakta aç

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

    Madde, anlam, (PHP 3, PHP 4) ve beyit numarası için ana dizin.

    Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: dost

    1. güncel anlam

    Sevilen, güvenilen, gönüldaş, iyi anlaşılan kimse; yâr, düşman karşıtı

    2. güncel anlam

    Erkek veya kadının evlilik dışı ilişki kurduğu kimse

    3. güncel anlam

    Sahibine sevgi gösteren hayvan

    4. güncel anlam

    Bir şeye aşırı ilgi duyan, koruyan kimse

    5. güncel anlam

    İyi geçinen, aralarında iyi ilişki bulunan

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Karahanlı Türkçesiaḍaşad
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: aḍaş, aḍaşḳa, aḍaşlar, aḍaşı, aḍaşıġ

Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ḍ, ḳ, ġ işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Birlikte bulunma, yoldaşlık ve karşılıklı bağlılık ilişkisi içindeki kimse.

Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de kişi ilişkilerini anlatan yalın, çokluk ve iyelikli aḍaş tanıkları sözcüğün toplumsal yakınlık bildirdiğini gösterir.

Anlamsal gelişim notu: Tarihsel aḍaşın yakınlık alanı çağdaş arkadaş ve dost maddelerine dağılmıştır; biçimsel süreklilik arkadaşın ikinci bölümünde izlenebilir.

Çağdaş arama bağı: arkadaş, dost · tarihsel söz varlığından çağdaş yakın anlamlılara bağlantı · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • aḍaş (yalın biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 317, 1697, 2276, 2575, 3174, 3213, 3297, 3327, 3349, 3392, 3396, 3409, 3493, 4162, 4186, 4193, 4207, 4209, 4217, 4233, 4235, 4259, 4269, 4273, 4375, 4397, 4470, 4542, 4565, 4571, 4576, 6012, 6030, 6084, 6537, 6582, 6586. beyitler
  • aḍaşḳa ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 5594. beyit
  • aḍaşlar ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3209. beyit
  • aḍaşı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1698. beyit
  • aḍaşıġ ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 4208, 4649. beyitler
Kaynak yayınlar ve okuma notu

Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · dost

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Entry history and citation

Loading the current content revision and documented editorial events.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Related Entries

dostça dostluk dostsuz dost sesi dostlanma dostlaşma dost olmak dostlaşmak dostsuzluk dost tutmak dostluk ağı dostluk bağı dostluk maçı dostluk etmek

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.